Ο φόβος που εγκαταστάθηκε νωρίς
Πολλά παιδιά ζουν με μια μόνιμη αίσθηση απειλής. Όχι απαραίτητα επειδή κινδυνεύουν σωματικά κάθε μέρα, αλλά επειδή νιώθουν εκτεθειμένα. Σχόλια, βλέμματα, προσβολές, αποκλεισμοί. Ο φόβος δεν χρειάζεται γροθιές για να γίνει πραγματικός. Αρκεί να επαναλαμβάνεται. Όταν το σχολείο παύει να είναι προβλέψιμο, το παιδί αναζητά τρόπους να ελέγξει το χάος.
Η οικογένεια που δεν πρόλαβε ή δεν μπόρεσε
Η οικογένεια είναι ο πρώτος καθρέφτης ασφάλειας. Όταν όμως οι γονείς είναι απορροφημένοι από άγχος, οικονομική πίεση, συγκρούσεις ή απουσία, το παιδί μαθαίνει νωρίς να μη μιλά. Τα παιδιά που δεν νιώθουν ότι κάποιος τα ακούει στο σπίτι, σπάνια ζητούν βοήθεια έξω από αυτό. Δεν πρόκειται πάντα για αδιαφορία. Συχνά πρόκειται για εξάντληση. Αλλά το αποτέλεσμα για το παιδί είναι το ίδιο. Μοναξιά.
Το μπούλινγκ ως σιωπηρή καθημερινότητα
Για χρόνια αντιμετωπίσαμε το μπούλινγκ ως φυσικό στάδιο. Ως κάτι που σκληραγωγεί. Η επιστήμη όμως λέει το αντίθετο. Η συνεχής ταπείνωση αλλοιώνει την αυτοεικόνα και αυξάνει την αίσθηση απειλής. Ένα παιδί που δέχεται βία και δεν προστατεύεται, μαθαίνει ότι η βία είναι λύση. Είτε για να αμυνθεί είτε για να προλάβει.
Οι ενήλικες που δεν είδαν έγκαιρα
Σχολεία χωρίς ψυχολόγους, εκπαιδευτικοί χωρίς χρόνο, γονείς χωρίς στήριξη. Όλοι παρόντες αλλά αποσυνδεδεμένοι. Όταν ένα παιδί μιλά και δεν αλλάζει τίποτα, σταματά να μιλά. Η σιωπή αυτή είναι επικίνδυνη. Μέσα της ωριμάζουν φόβοι, φαντασιώσεις απειλής και σκέψεις αυτοπροστασίας.
Η κουλτούρα της βίας που κανονικοποιήθηκε
Τα παιδιά παρακολουθούν έναν κόσμο όπου η ένταση είναι θέαμα. Βίντεο, παιχνίδια, ειδήσεις γεμάτες σύγκρουση. Η συνεχής έκθεση στη βία μειώνει το σοκ της. Όταν όλα γύρω σου μοιάζουν επιθετικά, η ιδέα του να οπλιστείς μοιάζει λογική και όχι ακραία.
Η εφηβεία χωρίς συναισθηματικό δίχτυ
Η εφηβεία είναι περίοδος παρορμητικότητας. Ο εγκέφαλος που ρυθμίζει τον φόβο και τον έλεγχο δεν έχει ωριμάσει. Οι αποφάσεις παίρνονται με συναίσθημα και ένστικτο. Αν σε αυτό προστεθεί η αίσθηση ότι κανείς δεν σε προστατεύει, τότε η πιθανότητα επικίνδυνων επιλογών αυξάνεται δραματικά.
Το σχολείο που απέτυχε να γίνει καταφύγιο
Ένα σχολείο που λειτουργεί μόνο με κανονισμούς δεν αρκεί. Η ασφάλεια δεν επιβάλλεται. Χτίζεται. Η πρόληψη ξεκινά από σχέσεις εμπιστοσύνης. Από έναν ενήλικα που βλέπει το παιδί πριν γίνει πρόβλημα. Από δομές ψυχικής υγείας που είναι παρούσες και όχι διακοσμητικές.
Η οικογένεια ως κρίσιμος παράγοντας πρόληψης
Όταν η οικογένεια λειτουργεί ως ασφαλές λιμάνι, το παιδί δεν χρειάζεται όπλα. Χρειάζεται ακρόαση, σταθερότητα, όρια με αγάπη. Το παιδί που νιώθει ασφαλές στο σπίτι, δεν αναζητά ασφάλεια σε αντικείμενα. Η πρόληψη ξεκινά από το τραπέζι της κουζίνας και τις δύσκολες συζητήσεις που δεν αποφεύγονται.
Η εύκολη ενοχοποίηση και η δύσκολη ευθύνη
Είναι εύκολο να δείξουμε το παιδί και να μιλήσουμε για παραβατικότητα. Είναι πιο δύσκολο να αναρωτηθούμε τι παραλείψαμε. Το μαχαίρι δεν είναι η αιτία. Είναι το σύμπτωμα. Αν δεν αντιμετωπίσουμε το υπόβαθρο, το σύμπτωμα θα επιστρέφει.
Το μαχαίρι ως προειδοποίηση
Κάθε τέτοιο περιστατικό είναι καμπανάκι. Μας λέει ότι ένα παιδί ένιωσε μόνο, φοβισμένο, αβοήθητο. Αν δεν απαντήσουμε στον φόβο, θα απαντήσει εκείνος. Και τότε το κόστος θα είναι μεγαλύτερο. Για όλους μας.
Το σχολείο πρέπει να είναι χώρος ασφάλειας. Η οικογένεια πρέπει να είναι χώρος καταφυγίου. Όταν και τα δύο αποτυγχάνουν, το παιδί θα βρει άλλους τρόπους να νιώσει προστατευμένο. Και αυτό είναι το πραγματικό πρόβλημα που οφείλουμε να κοιτάξουμε κατάματα.
