Πίσω από τη φράση «δεν με καταλαβαίνεις», κρύβεται πάντα μια ανάγκη.
Δεν μιλά για εσένα. Μιλά για εκείνο
Το πρώτο και πιο σημαντικό που χρειάζεται να θυμόμαστε είναι αυτό. Το παιδί δεν λέει «δεν με καταλαβαίνεις» επειδή είσαι κακός γονιός. Το λέει επειδή το εσωτερικό του βίωμα είναι πιο έντονο από τη δυνατότητά του να το εξηγήσει. Ο παιδικός εγκέφαλος δεν έχει ακόμα αναπτύξει πλήρως τις περιοχές που αφορούν τη λεκτική έκφραση των συναισθημάτων. Έτσι, όταν κάτι το πιέζει, το αγχώνει ή το πονά, ξεφεύγει μέσα από μια γενική φράση.
Εκείνη τη στιγμή το παιδί δεν ζητά λύση. Ζητά παρουσία. Ζητά κάποιον να σταθεί δίπλα του χωρίς να το διορθώσει.
Θέλει να νιώσει ότι το βλέπεις
Πολλά παιδιά μεγαλώνουν ακούγοντας οδηγίες. Τι να κάνουν, πώς να φερθούν, τι είναι σωστό. Αυτό που συχνά τους λείπει είναι η αίσθηση ότι κάποιος βλέπει τι νιώθουν πριν τους πει τι πρέπει να κάνουν. Όταν ένα παιδί λέει «δεν με καταλαβαίνεις», συχνά εννοεί «δεν νιώθω ότι με βλέπεις πραγματικά».
Μπορεί να έχει άγχος στο σχολείο. Μπορεί να ζηλεύει ένα αδερφάκι. Μπορεί να φοβάται κάτι που του φαίνεται παράλογο ακόμα και στο ίδιο. Αν η πρώτη μας αντίδραση είναι να εξηγήσουμε, να διορθώσουμε ή να συγκρίνουμε, το μήνυμα που λαμβάνει είναι ότι το συναίσθημά του δεν έχει χώρο.
Δεν ζητά συμφωνία. Ζητά κατανόηση
Εδώ γίνεται ένα από τα πιο συχνά λάθη. Οι γονείς νομίζουν ότι για να καταλάβουν ένα παιδί πρέπει να συμφωνήσουν μαζί του. Δεν ισχύει. Η κατανόηση δεν σημαίνει επιβράβευση της συμπεριφοράς. Σημαίνει αναγνώριση του συναισθήματος.
Ένα παιδί μπορεί να θυμώνει υπερβολικά για κάτι μικρό. Για εμάς είναι μικρό. Για εκείνο όχι. Αν του πούμε «δεν είναι τίποτα», ακυρώνουμε την εμπειρία του. Αν πούμε «βλέπω ότι σε έχει θυμώσει πολύ αυτό», ανοίγουμε έναν δίαυλο επικοινωνίας.
Νιώθει μόνο μέσα στο συναίσθημά του
Τα παιδιά βιώνουν τα συναισθήματα με απόλυτο τρόπο. Δεν έχουν ακόμα την εμπειρία που τους λέει ότι αυτό θα περάσει. Όταν λένε «δεν με καταλαβαίνεις», συχνά εννοούν «νιώθω μόνος με αυτό που αισθάνομαι».
Είναι η στιγμή που χρειάζονται έναν ενήλικα να αντέξει τη δυσφορία τους χωρίς να την εξαφανίσει. Να μην βιαστεί να την κλείσει. Να μην αλλάξει θέμα. Να μην υποσχεθεί ότι όλα θα φτιάξουν αμέσως. Μόνο να μείνει.
Δοκιμάζει αν είναι ασφαλές να ανοιχτεί
Κάθε φορά που ένα παιδί εκφράζει ένα δύσκολο συναίσθημα, κάνει ένα τεστ. Αν θα ακουστεί ή αν θα κριθεί. Αν θα γίνει κατανοητό ή αν θα νιώσει υπερβολικό. Η φράση «δεν με καταλαβαίνεις» είναι συχνά μια τελευταία προσπάθεια σύνδεσης.
Αν εκείνη τη στιγμή απαντήσουμε αμυντικά, το παιδί μαθαίνει ότι δεν είναι ασφαλές να μιλήσει. Αν απαντήσουμε με περιέργεια και ηρεμία, μαθαίνει ότι μπορεί να επιστρέψει ξανά.
Τι μπορείς να κάνεις εκείνη τη στιγμή
Δεν χρειάζεται να πεις το σωστό. Χρειάζεται να είσαι παρών. Μια απλή φράση όπως «θέλω να σε καταλάβω, πες μου κι άλλο» μπορεί να αλλάξει τα πάντα. Το παιδί δεν χρειάζεται τέλειους γονείς. Χρειάζεται γονείς διαθέσιμους.
Μην φοβηθείς τη σιωπή. Μην φοβηθείς το συναίσθημα. Όσο περισσότερο αντέχεις εσύ, τόσο περισσότερο θα μαθαίνει κι εκείνο να αντέχει τον εαυτό του.
Το πραγματικό μήνυμα πίσω από τα λόγια
Στο τέλος της ημέρας, αυτή η φράση δεν είναι κατηγορία. Είναι πρόσκληση. Είναι το παιδί που λέει «έλα πιο κοντά, αλλά με τον δικό μου ρυθμό». Αν την ακούσουμε έτσι, όχι μόνο δεν θα μας πληγώσει, αλλά θα μας οδηγήσει σε μια πιο βαθιά σχέση.
Και τότε, κάποια στιγμή, χωρίς να το καταλάβουμε, το «δεν με καταλαβαίνεις» θα γίνει «ευχαριστώ που με άκουσες».