Στην παιδοψυχολογία υπάρχει μια σταθερή διαπίστωση. Τα παιδιά απορροφούν τα πρότυπα επικοινωνίας των γονιών τους σαν σφουγγάρια. Δεν έχουν ακόμη φίλτρα. Δεν ξεχωρίζουν τι είναι υγιές και τι όχι. Απλώς το καταγράφουν ως κανονικό.
Η καθημερινή ομιλία χτίζει τον εσωτερικό τους κόσμο
Ο τρόπος που μιλάμε στον σύντροφό μας δεν αφορά μόνο τη σχέση μας. Αφορά και τον τρόπο που το παιδί θα μιλά στον εαυτό του στο μέλλον. Αν μεγαλώνει ακούγοντας ειρωνεία απαξίωση ή φωνές μαθαίνει ότι έτσι μιλάμε όταν αγαπάμε. Αν μεγαλώνει με σεβασμό και σαφή όρια μαθαίνει ότι η αγάπη δεν πονά.
Τα παιδιά μαθαίνουν τι σημαίνει σεβασμός ή έλλειψη σεβασμού μέσα από τον τρόπο που μιλάμε μεταξύ μας. Αυτό δεν είναι θεωρία. Είναι καθημερινή παρατήρηση σε χιλιάδες οικογένειες και σε δεκάδες έρευνες.
Οι συγκρούσεις δεν είναι το πρόβλημα
Πολλοί γονείς πιστεύουν ότι πρέπει να κρύβουν τις διαφωνίες από τα παιδιά. Αυτό είναι λάθος. Το πρόβλημα δεν είναι η σύγκρουση. Το πρόβλημα είναι ο τρόπος.
Όταν ένα παιδί βλέπει δύο ενήλικες να διαφωνούν με ένταση αλλά χωρίς προσβολές μαθαίνει ότι η διαφωνία είναι μέρος της ζωής. Όταν όμως βλέπει φωνές χαρακτηρισμούς ή σιωπηλή τιμωρία μαθαίνει ότι η σύγκρουση είναι απειλή. Τα παιδιά δεν πληγώνονται από τις διαφωνίες αλλά από την επιθετικότητα ή την απαξίωση που τις συνοδεύει.
Τι καταγράφει ένα παιδικό μυαλό
Ένα παιδί δεν ακούει μόνο λέξεις. Διαβάζει βλέμματα στάσεις σώματος αναστεναγμούς. Καταγράφει ποιος έχει δύναμη και ποιος υποχωρεί. Ποιος μιλά και ποιος σωπαίνει. Ποιος ζητά συγγνώμη και ποιος ποτέ.
Αυτά τα μοτίβα μεταφέρονται αργότερα στις δικές του σχέσεις. Στην εφηβεία και στην ενήλικη ζωή. Εκεί αρχίζουμε να βλέπουμε τα αποτελέσματα. Ο τρόπος που μιλάμε στον σύντροφό μας γίνεται ο χάρτης των μελλοντικών σχέσεων του παιδιού μας.
Η φωνή μας γίνεται η εσωτερική τους φωνή
Στην ψυχολογία λέμε ότι η φωνή των γονιών εσωτερικεύεται. Γίνεται η φωνή που θα μιλά στο παιδί όταν δεν είμαστε εκεί. Αν ένα παιδί μεγαλώνει ακούγοντας υποτίμηση οξύτητα ή συνεχή κριτική είναι πολύ πιθανό να αναπτύξει έναν σκληρό εσωτερικό διάλογο.
Αντίθετα όταν ακούει γονείς που διαφωνούν αλλά μιλούν με σαφήνεια και σεβασμό μαθαίνει να κάνει το ίδιο και με τον εαυτό του. Ο τρόπος που μιλάμε στον σύντροφό μας επηρεάζει άμεσα την αυτοεκτίμηση του παιδιού.
Δεν χρειάζεται να είμαστε τέλειοι
Κανένας γονιός δεν μιλά πάντα ιδανικά. Θα υπάρξουν στιγμές έντασης κούρασης λάθους. Αυτό που έχει σημασία είναι τι ακολουθεί. Όταν ένα παιδί βλέπει έναν γονιό να ζητά συγγνώμη μαθαίνει κάτι ανεκτίμητο. Ότι το λάθος δεν είναι καταστροφή. Είναι ευκαιρία επανόρθωσης. Η αποκατάσταση μετά από μια ένταση είναι πιο σημαντική από την αποφυγή της έντασης.
Το μήνυμα που μένει στο τέλος της ημέρας
Στο τέλος της ημέρας τα παιδιά δεν θυμούνται ακριβώς τι ειπώθηκε. Θυμούνται πώς ένιωσαν. Ένιωσαν ασφάλεια ή φόβο. Ένιωσαν ότι η αγάπη αντέχει ή ότι απειλείται.
Ο τρόπος που μιλάμε στον σύντροφό μας τους διδάσκει τι να περιμένουν από την αγάπη. Αν θα πονά. Αν θα σέβεται. Αν θα αντέχει τις δυσκολίες. Τα παιδιά μαθαίνουν τι είναι αγάπη όχι από τα λόγια μας προς αυτά αλλά από τα λόγια μας μεταξύ μας.
Ένα ήσυχο αλλά βαθύ αποτύπωμα
Η επικοινωνία των γονιών δεν αφήνει θόρυβο. Αφήνει αποτύπωμα. Μπαίνει αθόρυβα στην ψυχή του παιδιού και διαμορφώνει τον τρόπο που θα αγαπήσει και θα αγαπηθεί.
Και αυτό είναι μια ευθύνη που δεν χρειάζεται τελειότητα. Χρειάζεται επίγνωση. Γιατί κάθε λέξη που λέμε στον άνθρωπο που αγαπάμε χτίζει λίγο ακόμα τον κόσμο μέσα στον οποίο μεγαλώνει το παιδί μας.