Και τότε εμφανίζεται η σκέψη που γεννά ανησυχία σε πολλούς γονείς. Μήπως το παιδί μου είναι μοναχικό; Μήπως δεν το θέλουν τα άλλα παιδιά; Ή μήπως απλώς έχει έναν πιο ήσυχο χαρακτήρα; Ή αλλιώς, το παιδί μου είναι χαρούμενο που παίζει μόνο του ή νιώθει απομονωμένο;
Η αλήθεια είναι ότι το μοναχικό παιχνίδι στα μικρά παιδιά δεν είναι απαραίτητα ανησυχητικό. Το κλειδί βρίσκεται στο να καταλάβουμε τι πραγματικά νιώθει το παιδί μας.
Εσωστρέφεια ή κοινωνική απομόνωση;
Ένα από τα μεγαλύτερα ερωτήματα των γονιών είναι πώς μπορούν να ξεχωρίσουν αν το παιδί τους απλώς έχει πιο εσωστρεφή ιδιοσυγκρασία ή αν βιώνει κοινωνική απομόνωση. Όπως εξηγεί η ψυχολόγος Αγγελική Κολοκυθά, η διαφορά δεν βρίσκεται απαραίτητα στο ίδιο το παιχνίδι αλλά στο συναίσθημα πίσω από αυτό.
«Ένα παιδί που είναι εσωστρεφές επιθυμεί τις κοινωνικές επαφές, ωστόσο μπορεί επίσης να επιθυμεί και χρόνο μόνο του. Ενώ ένα παιδί που είναι απομονωμένο στην πραγματικότητα δεν το θέλει, απλά μπορεί να διστάζει και να μην διεκδικεί να μπει στην παρέα ή στο ομαδικό παιχνίδι. Άρα παρατηρώντας το παιδί μας και τις συναισθηματικές του αντιδράσεις μπορούμε πιο εύκολα να έχουμε εικόνα αν νιώθει ικανοποιημένο παίζοντας μόνο του ή θα ήθελε να συναναστραφεί άλλα παιδιά, αλλά κάτι το κρατάει πίσω.»
Με άλλα λόγια, το παιδί που επιλέγει να παίξει μόνο του μπορεί να είναι απολύτως ικανοποιημένο με αυτή την επιλογή. Αντίθετα, ένα παιδί που νιώθει απομονωμένο συχνά θέλει να μπει στο παιχνίδι αλλά δεν βρίσκει το θάρρος ή τον τρόπο. Η προσεκτική παρατήρηση των συναισθημάτων του παιδιού είναι το πιο αξιόπιστο εργαλείο για έναν γονιό.
Πότε είναι φυσιολογικό το μοναχικό παιχνίδι
Πολλοί γονείς ανησυχούν όταν βλέπουν το παιδί τους να παίζει μόνο του, όμως η κοινωνική αλληλεπίδραση δεν εμφανίζεται από τη μια μέρα στην άλλη. Είναι μια διαδικασία που εξελίσσεται σταδιακά. Σύμφωνα με την κα. Κολοκυθά, κάθε ηλικία έχει διαφορετικές ανάγκες στο παιχνίδι.
«Μέχρι περίπου τα 2 έτη τα παιδιά κάνουν συνήθως πιο μοναχικό παιχνίδι. Από την ηλικία περίπου των 3 ετών ένα παιδί αρχίζει να αποζητά την συναναστροφή με άλλα παιδιά, χωρίς ωστόσο να σημαίνει ότι μπορεί να κάνει ομαδικό παιχνίδι για αρκετή ώρα. Κυρίως κάνει παράλληλο παιχνίδι, δηλαδή μπορεί να παίζει δίπλα σε άλλα παιδιά και να έχει λίγες αλληλεπιδράσεις μαζί τους. Από τα 4 έτη περίπου και με την πάροδο της ηλικίας παρατηρείται μείωση του μοναχικού και παράλληλου παιχνιδιού, ενώ αυξάνουν το συντροφικό και συνεργατικό παιχνίδι.»
Αυτό σημαίνει ότι ένα νήπιο μπορεί να παίζει δίπλα σε άλλα παιδιά χωρίς απαραίτητα να παίζει μαζί τους και αυτό είναι απολύτως φυσιολογικό. Το παράλληλο παιχνίδι αποτελεί ένα σημαντικό στάδιο στην ανάπτυξη των κοινωνικών δεξιοτήτων.
Πότε το παιδί είναι χαρούμενο ακόμη κι αν παίζει μόνο του
Το μοναχικό παιχνίδι μπορεί να είναι μια στιγμή δημιουργικότητας και φαντασίας. Πολλά παιδιά απολαμβάνουν να χτίζουν ιστορίες, να εξερευνούν τον κόσμο τους και να δημιουργούν χωρίς παρεμβολές. Όπως τονίζει η ψυχολόγος, η στάση και το συναίσθημα του παιδιού μάς δείχνουν την αλήθεια.
«Η σχέση με το παιδί μας οδηγεί σε αυτές τις απαντήσεις. Δηλαδή παρατηρώντας το παιδί μας μπορούμε να αντιληφθούμε αν είναι εντάξει για εκείνο που παίζει μόνο ή αν είναι κάτι που το στενοχωρεί. Για παράδειγμα, ένα παιδί που επιστρέφει χαρούμενο από το μοναχικό παιχνίδι δείχνει ότι επιθυμεί να παίξει μόνο. Ενώ ένα παιδί που στέκεται σε μια γωνιά και κοιτάζει λυπημένο άλλα παιδιά να παίζουν δείχνει ότι επιθυμεί να γίνει μέρος του ομαδικού παιχνιδιού, αλλά νιώθει συστολή να το διεκδικήσει. Επίσης, ένα παιδί που ζητάει από τους γονείς να μιλήσουν στα άλλα παιδιά για να το συμπεριλάβουν στο παιχνίδι δείχνει ότι επιθυμεί τη συναναστροφή, αλλά ίσως δεν νιώθει ακόμα τόση σιγουριά για να το κάνει μόνο του.»
Όταν η μοναχικότητα γίνεται ανησυχία
Υπάρχουν περιπτώσεις όπου το μοναχικό παιχνίδι μπορεί να κρύβει μια εσωτερική δυσκολία. Αν ένα παιδί αποφεύγει συστηματικά την επαφή με άλλα παιδιά, αν δείχνει λυπημένο όταν τα βλέπει να παίζουν ή αν εκφράζει συχνά ότι κανείς δεν θέλει να παίξει μαζί του, τότε αξίζει να το παρατηρήσουμε πιο προσεκτικά.
Σε τέτοιες στιγμές οι γονείς χρειάζεται να σταθούν δίπλα στο παιδί χωρίς κριτική και χωρίς πίεση. Το παιδί δεν χρειάζεται να νιώσει ότι υπάρχει κάτι λάθος με τον χαρακτήρα του. Η ασφάλεια και η αποδοχή από τους γονείς είναι το πρώτο βήμα για να αναπτύξει αυτοπεποίθηση στις σχέσεις.
Πώς οι γονείς μπορούν να βοηθήσουν
Η κοινωνικότητα δεν επιβάλλεται. Καλλιεργείται μέσα από εμπειρίες και ευκαιρίες για επαφή. Σύμφωνα με την κα. Κολοκυθά, οι γονείς μπορούν να ενισχύσουν τις κοινωνικές δεξιότητες ενός παιδιού χωρίς πίεση.
«Οι γονείς μπορούν να ενισχύσουν την κοινωνικότητα του παιδιού τους δίνοντας ευκαιρίες για κοινωνικοποίηση μέσα από τη δικτύωση με άλλους γονείς που έχουν παιδιά σε παρόμοιες ηλικίες. Επιπλέον δημιουργώντας ευκαιρίες για εξόδους σε παιδικές χαρές, παιδότοπους, πάρκα και μέρη που πηγαίνουν οικογένειες με μικρά παιδιά.
Είναι, επίσης, πολύ σημαντικό να μην δείχνουν στο παιδί την αγωνία τους για να κοινωνικοποιηθεί, αλλά να το ενθαρρύνουν και να το επιβραβεύουν όταν κάνει προσπάθειες να προσεγγίσει άλλα παιδιά. Χρειάζεται ήπια καθοδήγηση και σεβασμός στους ρυθμούς του παιδιού και όχι πίεση και υπερβολικές προσδοκίες. Επίσης, ας μην ξεχνάμε ότι οι γονείς λειτουργούν ως μοντέλα για τα παιδιά τους. Οπότε βοηθητικά λειτουργεί το αν οι ίδιοι απολαμβάνουν ζεστές φιλικές σχέσεις μέσα από τις οποίες νιώθουν ικανοποίηση.»
Κάθε παιδί έχει τον δικό του ρυθμό
Στην εποχή των συγκρίσεων είναι εύκολο να πιστέψουμε ότι κάτι δεν πάει καλά αν το παιδί μας δεν είναι το πιο κοινωνικό της παρέας. Όμως κάθε παιδί έχει τη δική του προσωπικότητα και τον δικό του τρόπο να πλησιάζει τους άλλους.
Κάποια παιδιά μπαίνουν αμέσως στο παιχνίδι. Άλλα παρατηρούν πρώτα. Κάποια χρειάζονται λίγα λεπτά για να νιώσουν άνετα. Άλλα χρειάζονται περισσότερο χρόνο. Η διαφορετικότητα στην ιδιοσυγκρασία δεν είναι πρόβλημα αλλά κομμάτι της προσωπικότητας.
Το σημαντικό είναι το παιδί να νιώθει ότι το αποδέχονται και το καταλαβαίνουν. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον ασφάλειας, θα βρει σταδιακά το θάρρος να ανοίξει τα φτερά του και να δημιουργήσει τις δικές του σχέσεις. Και πολλές φορές το παιδί που σήμερα παίζει μόνο του στην άκρη της παιδικής χαράς είναι εκείνο που αύριο θα δημιουργήσει τις πιο ουσιαστικές φιλίες.