Γιατί αυξάνονται οι διαγνώσεις αυτισμού
Μελέτη του 2025 με τίτλο «Autism spectrum disorder: overdiagnosis or a new pandemic?» επισημαίνει ότι η άνοδος των διαγνώσεων σχετίζεται κυρίως με μη βιολογικούς παράγοντες. Η αυξημένη ευαισθητοποίηση, η καλύτερη πρόσβαση σε υπηρεσίες και τα ευρύτερα διαγνωστικά κριτήρια φαίνεται να παίζουν καθοριστικό ρόλο.
Παράλληλα, άλλες έρευνες δείχνουν ότι, αν και η επικράτηση των διαγνώσεων έχει αυξηθεί σημαντικά, αυτό δεν συνεπάγεται απαραίτητα αύξηση της πραγματικής συχνότητας του αυτισμού. Αντίθετα, πρόκειται κυρίως για αλλαγές στον τρόπο που αναγνωρίζεται και καταγράφεται.
Ωστόσο, οι ειδικοί τονίζουν ότι το φαινόμενο δεν είναι μονοδιάστατο. Σε ορισμένες περιπτώσεις παρατηρείται υπερδιάγνωση, ενώ σε άλλες εξακολουθεί να υπάρχει υποδιάγνωση, ιδιαίτερα σε κορίτσια και ενήλικες.
Όταν η διάγνωση δεν είναι ακριβής
Ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι το εύρημα ότι σχεδόν τα μισά παιδιά που είχαν διαγνωστεί με αυτισμό δεν πληρούσαν πλήρως τα διαγνωστικά κριτήρια όταν επανεξετάστηκαν. Σε πολλές από αυτές τις περιπτώσεις, τα παιδιά παρουσίαζαν άλλες ψυχιατρικές ή αναπτυξιακές δυσκολίες, όπως άγχος ή διαταραχές συμπεριφοράς.
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι η λανθασμένη διάγνωση μπορεί να έχει σοβαρές συνέπειες, τόσο για το ίδιο το παιδί όσο και για το σύστημα υποστήριξης. Όπως αναφέρουν ο παιδίατρος Lester Liao και ο ψυχίατρος Eric Fombonne, η υπερδιάγνωση μπορεί να οδηγήσει σε κακή κατανομή πόρων.
«Η υπερδιάγνωση εκτρέπει πόρους από τα παιδιά με τις μεγαλύτερες ανάγκες», τονίζουν, υπογραμμίζοντας ότι οι περιορισμένες υπηρεσίες δεν φτάνουν πάντα σε εκείνους που τις χρειάζονται περισσότερο.
Τα σημάδια που μπορεί να παρερμηνευτούν
Ένα από τα βασικά προβλήματα εντοπίζεται στην ερμηνεία ορισμένων συμπεριφορών. Συνηθισμένα χαρακτηριστικά, όπως η αποφυγή οπτικής επαφής ή το περπάτημα στις μύτες των ποδιών, δεν συνδέονται απαραίτητα με τον αυτισμό.
Για παράδειγμα, η μειωμένη οπτική επαφή μπορεί να σχετίζεται με κοινωνικό άγχος ή απροσεξία και όχι με δυσκολία στην κοινωνική αλληλεπίδραση. Αντίστοιχα, αισθητηριακές ευαισθησίες ή συγκεκριμένες κινήσεις μπορεί να εμφανίζονται και σε άλλες καταστάσεις.
Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι εργαλεία αξιολόγησης, όπως τα διαγνωστικά τεστ παρατήρησης, ενδέχεται να παρερμηνευτούν, ιδιαίτερα όταν δεν λαμβάνεται υπόψη το συνολικό προφίλ του παιδιού.
Ο ρόλος των ευρύτερων ορισμών
Ένας ακόμη παράγοντας που φαίνεται να συμβάλλει στην αύξηση των διαγνώσεων είναι η διεύρυνση του ορισμού του αυτισμού. Η διαταραχή έχει εξελιχθεί σε ένα ευρύ φάσμα, το οποίο συχνά επικαλύπτεται με άλλες καταστάσεις, όπως η ΔΕΠΥ.
Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να εντάσσονται στο φάσμα και πιο ήπιες περιπτώσεις, κάτι που ενισχύει την αίσθηση αύξησης των περιστατικών.
Οι ερευνητές αμφισβητούν επίσης την έννοια του «καμουφλάζ», δηλαδή την ιδέα ότι κάποια άτομα με αυτισμό «κρύβουν» τα συμπτώματά τους. Όπως επισημαίνουν, αυτή η έννοια προϋποθέτει ότι το άτομο κατανοεί τους κοινωνικούς κανόνες και προσαρμόζει συνειδητά τη συμπεριφορά του. Ωστόσο, σε πιο σοβαρές μορφές αυτισμού, αυτή η κατανόηση μπορεί να μην υπάρχει εξαρχής.
Οι επιπτώσεις μιας λανθασμένης διάγνωσης
Η υπερδιάγνωση δεν είναι απλώς ένα επιστημονικό ζήτημα. Έχει άμεσες επιπτώσεις στην καθημερινότητα των παιδιών. Όταν όλες οι δυσκολίες αποδίδονται στον αυτισμό, υπάρχει ο κίνδυνος να παραβλεφθούν άλλες ανάγκες ή να περιοριστούν οι ευκαιρίες ανάπτυξης.
Οι ειδικοί προειδοποιούν για τον κίνδυνο μιας «αυτοεκπληρούμενης προφητείας». Ένα παιδί που χαρακτηρίζεται ως κοινωνικά αποσυρμένο μπορεί να απομονωθεί ακόμη περισσότερο, χάνοντας πολύτιμες ευκαιρίες να αναπτύξει δεξιότητες.
Όπως τονίζουν, «υπάρχει σημαντική διαφορά ανάμεσα σε ένα παιδί που δυσκολεύεται να κάνει κάτι και σε ένα παιδί που δεν μπορεί να το κάνει καθόλου».
Τι σημαίνει αυτό για τους γονείς
Το βασικό μήνυμα των ειδικών είναι η ανάγκη για προσεκτική, ολοκληρωμένη αξιολόγηση. Κάθε παιδί είναι μοναδικό και οι δυσκολίες του δεν πρέπει να εντάσσονται αυτόματα σε μία μόνο κατηγορία.
Η σωστή διάγνωση είναι κρίσιμη, όχι μόνο για την κατανόηση των αναγκών του παιδιού, αλλά και για την παροχή της κατάλληλης υποστήριξης. Σε ένα πεδίο που συνεχώς εξελίσσεται, η προσοχή, η ενημέρωση και η εξατομικευμένη προσέγγιση είναι πιο σημαντικές από ποτέ.
Πληροφορίες από dailymail.co.uk, pmc.ncbi.nlm.nih.gov, cdc.gov