Πόσες φορές έχουμε βιαστεί να δέσουμε τα κορδόνια του παιδιού μας επειδή αργούσε; Πόσες φορές έχουμε μαζέψει τα παιχνίδια του, έχουμε ολοκληρώσει μια εργασία που δυσκολευόταν να κάνει ή έχουμε απαντήσει εμείς αντί για εκείνο σε μια ερώτηση;
Οι περισσότεροι γονείς το κάνουν από αγάπη. Θέλουν να βοηθήσουν. Κι όμως, πολλές φορές η μεγαλύτερη βοήθεια είναι να κάνουμε ένα βήμα πίσω.
Γιατί όταν ένα παιδί λέει οτι μπορεί να κάνει κάτι μόνο του, στην πραγματικότητα μας λέει κάτι πολύ πιο σημαντικό: «Εμπιστεύσου με».
Η ανεξαρτησία ξεκινά από τα μικρά πράγματα
Για έναν ενήλικα, το να φορέσει ένα μπουφάν ή να βάλει νερό στο ποτήρι του είναι μια απλή καθημερινή πράξη. Για ένα μικρό παιδί, όμως, αποτελεί ένα σημαντικό επίτευγμα.
Κάθε φορά που καταφέρνει να ολοκληρώσει μόνο του μια δραστηριότητα, χτίζει αυτοπεποίθηση. Μαθαίνει ότι μπορεί να τα καταφέρει. Ότι έχει ικανότητες. Ότι δεν χρειάζεται πάντα κάποιον να κάνει τα πράγματα για λογαριασμό του.
Η αυτονομία δεν εμφανίζεται ξαφνικά στην εφηβεία ή στην ενηλικίωση. Καλλιεργείται σταδιακά μέσα από μικρές καθημερινές εμπειρίες.
Ένα παιδί που ενθαρρύνεται να δοκιμάζει, να πειραματίζεται και να αναλαμβάνει ευθύνες ανάλογες με την ηλικία του αποκτά πολύτιμες δεξιότητες για όλη του τη ζωή.
Γιατί δυσκολευόμαστε να το αφήσουμε;
Ας είμαστε ειλικρινείς. Συχνά δεν είναι τα παιδιά που δυσκολεύονται με την ανεξαρτησία. Είμαστε εμείς.
Όταν το παιδί αργεί να ντυθεί μόνο του, η παρέμβασή μας μοιάζει η πιο εύκολη λύση. Όταν προσπαθεί να στρώσει το κρεβάτι και το αποτέλεσμα δεν είναι τέλειο, μπαίνουμε στον πειρασμό να το διορθώσουμε.
Πίσω από αυτές τις αντιδράσεις κρύβονται συνήθως δύο πράγματα: η βιασύνη και η ανησυχία.
Φοβόμαστε μήπως αποτύχει. Μήπως απογοητευτεί. Μήπως ταλαιπωρηθεί.
Όμως η ανάπτυξη δεν συμβαίνει μέσα στην απόλυτη ευκολία. Συμβαίνει όταν το παιδί έχει την ευκαιρία να δοκιμάσει, να κάνει λάθη και να προσπαθήσει ξανά.
Τα λάθη είναι μέρος της μάθησης
Όταν ένα παιδί προσπαθεί να κάνει κάτι μόνο του, είναι σχεδόν βέβαιο ότι δεν θα τα καταφέρει τέλεια από την πρώτη φορά.
Θα χύσει το γάλα έξω από το ποτήρι. Θα φορέσει ανάποδα τη μπλούζα του. Θα ξεχάσει κάποια βήματα σε μια διαδικασία.
Αυτές οι στιγμές δεν είναι αποτυχίες. Είναι η ίδια η διαδικασία της μάθησης.
Αν κάθε φορά επεμβαίνουμε για να διορθώσουμε το αποτέλεσμα, το μήνυμα που λαμβάνει το παιδί είναι ότι δεν είναι αρκετά ικανό.
Αντίθετα, όταν του δίνουμε χώρο να προσπαθήσει, του δείχνουμε ότι πιστεύουμε στις δυνατότητές του.
Η αυτοπεποίθηση χτίζεται μέσα από την εμπιστοσύνη
Πολλοί γονείς αναρωτιούνται πώς μπορούν να μεγαλώσουν παιδιά με αυτοπεποίθηση.
Η απάντηση δεν βρίσκεται μόνο στα λόγια ενθάρρυνσης. Βρίσκεται και στις ευκαιρίες που δίνουμε στα παιδιά να αποδείξουν στον εαυτό τους ότι μπορούν.
Όταν λέμε συνεχώς «άσε, θα το κάνω εγώ», ίσως άθελά μας περιορίζουμε αυτή τη διαδικασία.
Όταν, αντίθετα, λέμε «δοκίμασε και είμαι εδώ αν χρειαστείς βοήθεια», προσφέρουμε κάτι πολύ πιο πολύτιμο: εμπιστοσύνη.
Και τα παιδιά αντιλαμβάνονται αυτή την εμπιστοσύνη πολύ περισσότερο απ' όσο φανταζόμαστε.
Η φιλοσοφία της Μοντεσσόρι παραμένει επίκαιρη
Η προσέγγιση της Μοντεσσόρι βασίζεται στην ιδέα ότι τα παιδιά έχουν μια φυσική επιθυμία να μαθαίνουν και να θέλουν να γίνουν ανεξάρτητα.
Ο ρόλος του ενήλικα δεν είναι να ελέγχει κάθε βήμα τους, αλλά να δημιουργεί το κατάλληλο περιβάλλον ώστε να εξερευνούν με ασφάλεια και αυτοπεποίθηση.
Αυτό δεν σημαίνει ότι τα αφήνουμε χωρίς καθοδήγηση. Σημαίνει ότι προσφέρουμε υποστήριξη χωρίς να αφαιρούμε την ευκαιρία για προσωπική προσπάθεια.
Με άλλα λόγια, βοηθάμε όσο χρειάζεται, αλλά όχι περισσότερο.
Ένα μικρό βήμα πίσω μπορεί να είναι ένα μεγάλο βήμα μπροστά
Η γονεϊκότητα συχνά μας κάνει να πιστεύουμε ότι η αγάπη εκφράζεται μέσα από τη διαρκή φροντίδα και προστασία. Και πράγματι, αυτό είναι ένα σημαντικό κομμάτι της.
Υπάρχει όμως και μια άλλη μορφή αγάπης. Εκείνη που επιτρέπει στο παιδί να δοκιμάσει να «πετάξει» μόνο του.
Εκείνη που αντέχει να το δει να δυσκολεύεται λίγο, γιατί γνωρίζει ότι μέσα από αυτή τη δυσκολία θα αναπτυχθεί.
Εκείνη που δεν σπεύδει να λύσει κάθε πρόβλημα, αλλά παραμένει δίπλα του ως ασφαλές σημείο αναφοράς.
Την επόμενη φορά, λοιπόν, που θα ακούσετε το παιδί σας να λέει ότι μπορεί και μόνο του, ίσως αξίζει να σταματήσετε για μια στιγμή πριν απαντήσετε.
Ίσως πίσω από αυτή τη φράση να κρύβεται μια σημαντική ανάγκη για ανεξαρτησία, αυτοπεποίθηση και εξέλιξη.