Πρόκειται για το βιβλίο Γλώσσας της Β΄ Δημοτικού «Η γλώσσα μου», των Εκδόσεων Νήσος, καθώς και για το βιβλίο Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής της ΣΤ΄ Δημοτικού, των Εκδόσεων Πουκαμισάς. Και τα δύο περιλαμβάνονται στα νέα διδακτικά πακέτα που εγκρίθηκαν στο πλαίσιο της μεταρρύθμισης του Πολλαπλού Βιβλίου.
Διευκρινίζεται, πάντως, ότι τα συγκεκριμένα εγχειρίδια δεν πρόκειται να διανεμηθούν στους μαθητές τον Σεπτέμβριο του 2026. Έχουν ενταχθεί στο νέο σύστημα και προορίζονται να χρησιμοποιηθούν από το σχολικό έτος 2027 με 2028, όταν θα τεθεί σε πλήρη εφαρμογή το Πολλαπλό Βιβλίο.
Για το ζήτημα τοποθετήθηκε και ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης, ο οποίος υποστήριξε κατηγορηματικά ότι «στην κυβέρνηση δεν υπάρχει woke ατζέντα», προσθέτοντας πως «τα φύλα είναι δύο, ο πατέρας είναι πατέρας, η μητέρα είναι μητέρα. Ούτε Γονέας 1 υπάρχει ούτε Γονέας 2 υπάρχει».
Τι περιλαμβάνει το βιβλίο της Β΄ Δημοτικού
Στην πρώτη θεματική ενότητα του βιβλίου Γλώσσας της Β΄ Δημοτικού, με τίτλο «Ποιοι είναι οι σημαντικοί αγαπημένοι γύρω μας;», παρουσιάζονται μέσα από εικονογραφήσεις διαφορετικές μορφές οικογένειας.
Στις εικόνες που έχουν δει το φως της δημοσιότητας περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, οικογένειες με δύο πατέρες ή δύο μητέρες. Οι μαθητές καλούνται να παρατηρήσουν και να σχολιάσουν τις εικόνες και, στη συνέχεια, να εντοπίσουν ποια από αυτές μοιάζει περισσότερο με τη δική τους οικογένεια. Έχουν επίσης τη δυνατότητα να ζωγραφίσουν τη δική τους οικογενειακή σύνθεση.
Αυτό το σημείο του βιβλίου προκάλεσε τις περισσότερες αντιδράσεις. Η συζήτηση επικεντρώθηκε κυρίως στη μικρή ηλικία των μαθητών, αλλά και στο κατά πόσο είναι σκόπιμο να παρουσιάζονται διαφορετικές οικογενειακές πραγματικότητες στις πρώτες τάξεις του Δημοτικού και με ποιον παιδαγωγικό τρόπο πρέπει να γίνεται αυτό.
Υπάρχει, ωστόσο, μία σημαντική διευκρίνιση. Το συγκεκριμένο εγχειρίδιο δεν θα είναι το μοναδικό που θα βρίσκεται στη διάθεση των εκπαιδευτικών. Στο πλαίσιο του Πολλαπλού Βιβλίου αποτελεί μία από τις τέσσερις εγκεκριμένες επιλογές για τη Γλώσσα της Β΄ Δημοτικού. Επομένως, οι εκπαιδευτικοί θα έχουν τη δυνατότητα να επιλέξουν ποιο διδακτικό υλικό θα χρησιμοποιήσουν στην τάξη.
Τι αναφέρει το βιβλίο της ΣΤ΄ Δημοτικού
Περισσότερο εκτενής είναι η παρουσίαση της οικογένειας στο βιβλίο Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής της ΣΤ΄ Δημοτικού, συγγραφέας του οποίου είναι ο κοινωνιολόγος Μανούσος Μαραγκουδάκης.
Στην πρώτη ενότητα, με τίτλο «Η ελληνική οικογένεια», γίνεται λόγος για τη «μεγάλη πολυμορφία» που χαρακτηρίζει σήμερα τα οικογενειακά σχήματα. Στο πλαίσιο αυτό παρουσιάζονται διαφορετικοί τύποι οικογένειας.
Μεταξύ αυτών αναφέρονται η πυρηνική, η μονογονεϊκή, η εκτεταμένη και η θετή οικογένεια, ενώ περιλαμβάνεται και χωριστή αναφορά στην «οικογένεια με δύο γονείς του ίδιου φύλου».
Η αναφορά δεν περιορίζεται σε μία απλή καταγραφή. Σε επόμενη δραστηριότητα ζητείται από τους μαθητές να χωριστούν σε ομάδες, να αναλάβουν έναν τύπο οικογένειας και να δημιουργήσουν μία σχετική αφίσα, αξιοποιώντας εικόνες και φωτογραφίες. Παράλληλα, καλούνται να προσδιορίσουν σε ποια από τις κατηγορίες ανήκει η δική τους οικογένεια.
Το βιβλίο έχει τον κωδικό 95 στο Μητρώο Διδακτικών Βιβλίων, εντάχθηκε επισήμως σε αυτό στις 8 Απριλίου 2026 και έχει αναρτηθεί στο ψηφιακό αποθετήριο «Μελίσπη» του ΔΙΟΦΑΝΤΟΥ. Στην επίσημη καταχώριση αναφέρεται ως συγγραφέας ο Μανούσος Μαραγκουδάκης, ενώ ανάδοχος του διδακτικού πακέτου είναι οι Εκδόσεις Πουκαμισάς.
Και σε αυτή την περίπτωση, πάντως, δεν πρόκειται για το μοναδικό διαθέσιμο εγχειρίδιο. Το συγκεκριμένο βιβλίο είναι μία από τις τρεις εγκεκριμένες επιλογές για το μάθημα της Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής της ΣΤ΄ Δημοτικού.
Ποια διαδικασία ακολουθήθηκε για την έγκριση
Μετά τις αντιδράσεις που εκδηλώθηκαν, το υπουργείο Παιδείας παρέπεμψε στη διαδικασία αξιολόγησης που πραγματοποιήθηκε από το Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής.
Σύμφωνα με την απάντηση του υπουργείου, την οποία μετέδωσε το MEGA, τα νέα βιβλία εξετάστηκαν από ανεξάρτητες επιστημονικές επιτροπές, στις οποίες συμμετείχαν συνολικά περισσότερα από 900 μέλη. Κατά την ίδια ενημέρωση, εφαρμόστηκαν διαδοχικά στάδια ελέγχου και επανελέγχου.
Το υπουργείο υποστηρίζει ότι τα εγχειρίδια εγκρίθηκαν και δημοσιεύθηκαν βάσει των εισηγήσεων των αρμόδιων επιτροπών, χωρίς να υπάρξει κυβερνητική παρέμβαση στο περιεχόμενό τους.
Από την επίσημη καταχώριση του βιβλίου της ΣΤ΄ Δημοτικού προκύπτει, επίσης, ότι αποτελεί μέρος του έργου «Συγγραφή, Αξιολόγηση και Ένταξη διδακτικών βιβλίων στο Μητρώο Διδακτικών Βιβλίων και στην Ψηφιακή Βιβλιοθήκη Διδακτικών Βιβλίων». Το έργο υλοποιείται στο πλαίσιο του ΙΕΠ και καλύπτει την περίοδο 2021 με 2027.
Συνεπώς, δεν πρόκειται για εγχειρίδια που εντάχθηκαν στο εκπαιδευτικό σύστημα χωρίς προηγούμενη θεσμική εξέταση. Έχουν ακολουθήσει την προβλεπόμενη διαδικασία αξιολόγησης και έχουν καταχωριστεί επισήμως στο νέο Μητρώο Διδακτικών Βιβλίων.
Αυτό, ασφαλώς, δεν σημαίνει ότι το περιεχόμενό τους δεν μπορεί να κριθεί ή να αποτελέσει αντικείμενο δημόσιου διαλόγου. Η επιστημονική αξιολόγηση ενός σχολικού εγχειριδίου είναι διαφορετικό ζήτημα από τη συζήτηση σχετικά με την καταλληλότητα, τη διατύπωση και την παιδαγωγική προσέγγιση του περιεχομένου του.
Μαρινάκης: «Δεν υπάρχει woke ατζέντα»
Ο Παύλος Μαρινάκης ρωτήθηκε για το θέμα κατά τη διάρκεια συνέντευξής του στο MEGA NEWS 104,6 και δήλωσε ότι η συγκεκριμένη είδηση τον απασχόλησε ιδιαίτερα και ως πατέρα ενός παιδιού τριών ετών.
Όπως ανέφερε, το υπουργείο Παιδείας έχει ήδη εξηγήσει υπηρεσιακά τον τρόπο με τον οποίο καταρτίζονται τα Προγράμματα Σπουδών και επιλέγονται τα σχολικά εγχειρίδια. Τόνισε, ωστόσο, ότι κατά την επιλογή βιβλίων και εκπαιδευτικών προγραμμάτων για παιδιά του Δημοτικού, και ιδιαίτερα για τους μαθητές των πρώτων τάξεων, απαιτούνται αυξημένη προσοχή και ιδιαίτερη ευαισθησία.
Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος υποστήριξε ακόμη ότι από τη λειτουργία του κράτους, τις δημόσιες υπηρεσίες, την ισχύουσα νομοθεσία και τις αποφάσεις της διοίκησης δεν προκύπτει οποιαδήποτε πρόθεση εφαρμογής μιας «woke ατζέντας».
Ολοκληρώνοντας την τοποθέτησή του, διαχώρισε την ανάδειξη και την αντιμετώπιση ενός ζητήματος που μπορεί να προκάλεσε ενόχληση από την απόδοση συνολικότερης ιδεολογικής κατεύθυνσης στην κυβέρνηση. Επανέλαβε, μάλιστα, ότι «τα φύλα είναι δύο. Ο πατέρας είναι πατέρας, η μητέρα είναι μητέρα. Ούτε Γονέας 1 υπάρχει ούτε Γονέας 2 υπάρχει».
Η απάντηση του συγγραφέα
Από την πλευρά του, ο συγγραφέας του βιβλίου Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής της ΣΤ΄ Δημοτικού, Μανούσος Μαραγκουδάκης, απέρριψε τον ισχυρισμό ότι το περιεχόμενο του εγχειριδίου εξυπηρετεί κάποια «woke ατζέντα».
Μιλώντας στον ίδιο ραδιοφωνικό σταθμό, εξήγησε ότι η αναφορά στις οικογένειες με γονείς του ίδιου φύλου αποτελεί μέρος της παρουσίασης των σύγχρονων οικογενειακών μορφών και δεν συνιστά προσπάθεια ιδεολογικής καθοδήγησης των παιδιών.
Όπως επισήμανε, οι οικογένειες ομόφυλων γονέων καταγράφονται δίπλα στις υπόλοιπες οικογενειακές μορφές, καθώς αποτελούν πλέον μία υπαρκτή κοινωνική και νομική πραγματικότητα.
Άλλωστε, η σχετική ενότητα δεν επικεντρώνεται αποκλειστικά σε αυτή τη μορφή οικογένειας. Στόχος της είναι να παρουσιάσει ένα ευρύτερο σύνολο οικογενειακών σχημάτων, από την πυρηνική και τη μονογονεϊκή οικογένεια μέχρι την εκτεταμένη και τη θετή.
Η νομική διάσταση του ζητήματος
Η δημόσια συζήτηση αποκτά μία επιπλέον διάσταση αν συνυπολογιστεί ότι η ελληνική νομοθεσία αναγνωρίζει πλέον τον πολιτικό γάμο μεταξύ προσώπων του ίδιου φύλου.
Με τον νόμο 5089/2024 πραγματοποιήθηκαν αλλαγές στο οικογενειακό δίκαιο και θεσμοθετήθηκε η ισότητα στον πολιτικό γάμο ανεξάρτητα από το φύλο των δύο προσώπων. Παράλληλα, θεσπίστηκαν σχετικές ρυθμίσεις για τη γονική μέριμνα και άλλα οικογενειακά δικαιώματα.
Κατά συνέπεια, η παρουσίαση μιας οικογένειας με δύο γονείς του ίδιου φύλου σε ένα σχολικό βιβλίο δεν αναφέρεται σε κάτι που βρίσκεται εκτός του ελληνικού θεσμικού πλαισίου. Η πολιτική και κοινωνική διαφωνία επικεντρώνεται κυρίως στο αν αυτή η πραγματικότητα πρέπει να παρουσιάζεται στα παιδιά, σε ποια ηλικία και με ποια παιδαγωγική προσέγγιση.
Πέρα από τη νομική πλευρά, υπάρχουν και οι αλλαγές που έχουν συντελεστεί στην ίδια την ελληνική κοινωνία. Τα δεδομένα της τελευταίας Απογραφής Πληθυσμού και Κατοικιών της ΕΛΣΤΑΤ καταγράφουν σημαντικές μεταβολές στην οικογενειακή κατάσταση του πληθυσμού.
Από το 2011 έως το 2021 ο αριθμός των έγγαμων μειώθηκε κατά 10,8%, ενώ αυξήθηκαν αισθητά οι διαζευγμένοι, όσοι βρίσκονται σε διάσταση και οι άνθρωποι που έχουν συνάψει σύμφωνο συμβίωσης.
Ειδικότερα, τα άτομα που βρίσκονταν σε σύμφωνο συμβίωσης αυξήθηκαν από 1.765 το 2011 σε 39.984 το 2021. Την ίδια περίοδο οι διαζευγμένοι αυξήθηκαν από 332.018 σε 484.237.
Τα δεδομένα αυτά δεν δίνουν από μόνα τους απάντηση στο παιδαγωγικό ερώτημα γύρω από το περιεχόμενο ενός σχολικού εγχειριδίου. Καταδεικνύουν, όμως, ότι η οικογενειακή πραγματικότητα στην Ελλάδα έχει γίνει περισσότερο σύνθετη και ότι διαφορετικοί τύποι οικογενειακής ζωής συνυπάρχουν πλέον στην κοινωνία.
Στο επίκεντρο βρίσκεται το παιδαγωγικό ερώτημα
Πίσω από την πολιτική αντιπαράθεση βρίσκεται ένα ουσιαστικό ερώτημα για τον ρόλο του σχολικού βιβλίου. Πρέπει ένα διδακτικό εγχειρίδιο να παρουσιάζει αποκλειστικά το παραδοσιακό οικογενειακό πρότυπο ή οφείλει να συμπεριλαμβάνει και τις διαφορετικές οικογενειακές συνθήκες μέσα στις οποίες μεγαλώνουν σήμερα τα παιδιά;
Ένα δεύτερο και εξίσου σημαντικό ζήτημα αφορά την ηλικία των μαθητών, τη γλώσσα που χρησιμοποιείται και το παιδαγωγικό πλαίσιο μέσα στο οποίο παρουσιάζονται αυτές οι πληροφορίες.
Το βιβλίο της Β΄ Δημοτικού προσεγγίζει το θέμα μέσα από εικόνες και μία απλή δραστηριότητα, ζητώντας από κάθε παιδί να αναγνωρίσει τη δική του οικογένεια. Αντίθετα, το εγχειρίδιο της ΣΤ΄ Δημοτικού επιχειρεί να παρουσιάσει με περισσότερο συστηματικό τρόπο τις διαφορετικές μορφές οικογενειακής οργάνωσης.
Η ηλικιακή διαφορά των μαθητών αποτελεί κρίσιμο παράγοντα. Είναι διαφορετικό να καλείται ένα παιδί επτά ετών να εντοπίσει τη δική του οικογένεια ανάμεσα σε ορισμένες εικόνες και διαφορετικό να συζητούν μαθητές ηλικίας 11 ή 12 ετών για τους κοινωνικούς θεσμούς και τις σύγχρονες οικογενειακές μορφές στο μάθημα της Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής.
Οι εκπαιδευτικοί θα έχουν περισσότερες επιλογές
Ένα ακόμη στοιχείο που πρέπει να λαμβάνεται υπόψη είναι ότι το νέο σύστημα μεταβάλλει συνολικά τον τρόπο με τον οποίο επιλέγονται τα σχολικά βιβλία.
Τα δύο εγχειρίδια που προκάλεσαν τις αντιδράσεις δεν αποτελούν τη μοναδική και υποχρεωτική επιλογή για τα αντίστοιχα μαθήματα. Είναι εγκεκριμένες προτάσεις που περιλαμβάνονται στο νέο Μητρώο Διδακτικών Βιβλίων.
Το βιβλίο Γλώσσας της Β΄ Δημοτικού είναι μία από τέσσερις διαθέσιμες επιλογές, ενώ το βιβλίο Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής της ΣΤ΄ Δημοτικού είναι μία από τρεις. Επομένως, το υλικό που τελικά θα χρησιμοποιηθεί σε κάθε τάξη θα εξαρτάται και από τις επιλογές που θα γίνουν στο πλαίσιο του Πολλαπλού Βιβλίου.
Η πλήρης εφαρμογή της μεταρρύθμισης έχει προγραμματιστεί για το σχολικό έτος 2027 με 2028, μαζί με την εισαγωγή των νέων εγχειριδίων που βασίζονται στα ανανεωμένα Προγράμματα Σπουδών.
Πώς αλλάζει το εκπαιδευτικό μοντέλο με το Πολλαπλό Βιβλίο
Η συγκεκριμένη υπόθεση αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης αλλαγής που βρίσκεται σε εξέλιξη στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα.
Επί δεκαετίες, τα σχολεία χρησιμοποιούσαν κατά κανόνα ένα βασικό κρατικά εγκεκριμένο εγχειρίδιο για κάθε μάθημα. Το Πολλαπλό Βιβλίο εισάγει μία νέα φιλοσοφία, σύμφωνα με την οποία για το ίδιο γνωστικό αντικείμενο θα υπάρχουν περισσότερα εγκεκριμένα βιβλία και διδακτικά πακέτα. Ο εκπαιδευτικός θα μπορεί να επιλέγει ποιο από αυτά θα αξιοποιεί κατά τη διδασκαλία.
Σύμφωνα με το ΙΕΠ, στην έννοια του διδακτικού βιβλίου δεν περιλαμβάνονται μόνο τα έντυπα ή ψηφιακά εγχειρίδια, αλλά και το συμπληρωματικό υλικό που συνδέεται με αυτά και θεωρείται απαραίτητο για την εκπαιδευτική διαδικασία.
Το υπουργείο Παιδείας έχει ορίσει ως χρόνο πλήρους εφαρμογής της μεταρρύθμισης το σχολικό έτος 2027 με 2028. Τον Απρίλιο του 2026 ανακοινώθηκε η έγκριση 230 βιβλίων και διδακτικών πακέτων. Η υπουργός Παιδείας Σοφία Ζαχαράκη είχε χαρακτηρίσει τη διαδικασία μία μεταρρύθμιση μεγάλης κλίμακας, η οποία συνοδεύεται από αυξημένες επιστημονικές, παιδαγωγικές και οργανωτικές απαιτήσεις.
Σε ενημέρωση του υπουργείου αναφέρεται, επίσης, ότι τα νέα βιβλία θα καλύπτουν τις εκπαιδευτικές βαθμίδες από την Α΄ Δημοτικού έως και την Α΄ Λυκείου. Οι εκπαιδευτικοί έχουν ήδη προχωρήσει στην επιλογή των εγχειριδίων που θα χρησιμοποιήσουν, ώστε να ακολουθήσουν η παραγγελία και η διανομή τους μέσω του ΔΙΟΦΑΝΤΟΥ.
Η δημόσια συζήτηση, επομένως, αφορά διδακτικό υλικό που έχει ήδη αξιολογηθεί, εγκριθεί και ενταχθεί επισήμως στο νέο σύστημα. Η ουσιαστική εφαρμογή, ωστόσο, του Πολλαπλού Βιβλίου και η χρήση των νέων εγχειριδίων μέσα στις σχολικές αίθουσες βρίσκονται ακόμη μπροστά μας.
Πληροφορίες από Protothema.gr