Η ανησυχία είναι κατανοητή, αλλά χρειάζεται προσοχή: μια παρέα δεν είναι ακατάλληλη επειδή τα παιδιά ντύνονται διαφορετικά, έχουν άλλες συνήθειες ή δεν σας θυμίζουν το δικό σας παιδί. Αυτό που μετράει είναι πώς του συμπεριφέρονται και πώς νιώθει κοντά τους. Τα παρακάτω σημάδια αξίζουν συζήτηση, ιδιαίτερα όταν επαναλαμβάνονται. Δεν αποτελούν αποδείξεις ούτε λόγο να βγάλετε βιαστικά συμπεράσματα για παιδιά που ίσως γνωρίζετε ελάχιστα.
1. Επιστρέφει συστηματικά στενοχωρημένο από τις συναντήσεις τους
Ένας καβγάς μεταξύ φίλων είναι αναμενόμενος. Όταν, όμως, το παιδί επιστρέφει συχνά σιωπηλό, εκνευρισμένο ή έτοιμο να κλάψει, αξίζει να αναζητήσετε τι συμβαίνει. Παρατηρήστε αν η διάθεσή του αλλάζει μετά από συγκεκριμένες συναντήσεις ή μηνύματα. Η επαναλαμβανόμενη δυσφορία χρειάζεται χώρο για να εκφραστεί. Αντί να ρωτήσετε «Τι σου έκαναν πάλι;», δοκιμάστε: «Σε βλέπω στενοχωρημένο όταν γυρίζεις. Θέλεις να μου πεις πώς πέρασες;». Αφήστε το να απαντήσει με τον δικό του ρυθμό. Μπορεί να υπάρχει σύγκρουση, απόρριψη ή κάτι εντελώς διαφορετικό από αυτό που φαντάζεστε. Σκοπός είναι να καταλάβετε την εμπειρία του, χωρίς να του υποδείξετε ποιον πρέπει να κατηγορήσει.
2. Φοβάται να πει «όχι»
«Αν δεν πάω, δεν θα μου ξαναμιλήσουν». «Θα με πουν μωρό». Τέτοιες φράσεις δείχνουν ότι το παιδί ενδέχεται να αισθάνεται πως η αποδοχή εξαρτάται από τη συμμόρφωσή του. Μπορεί να δέχεται μια επικίνδυνη πρόκληση, να δοκιμάζει αλκοόλ ή να συμμετέχει σε κάτι που το φέρνει σε δύσκολη θέση. Η πίεση δεν εκφράζεται πάντα με ευθείες απαιτήσεις. Μερικές φορές αρκεί η αίσθηση ότι «όλοι το κάνουν». Σε μια ασφαλή φιλία, η διαφωνία δεν θα έπρεπε να απειλεί τη σχέση. Ρωτήστε το: «Τι πιστεύεις ότι θα γινόταν αν έλεγες πως δεν θέλεις;».
3. Ανέχεται προσβολές για να παραμείνει στην παρέα
Το πείραγμα παύει να είναι αστείο όταν κάποιος πληγώνεται και οι υπόλοιποι συνεχίζουν. Υποτιμητικά παρατσούκλια, σχόλια για την εμφάνιση, έκθεση προσωπικών μυστικών ή απειλές αποκλεισμού δεν χρειάζεται να γίνονται αποδεκτά ως τίμημα της φιλίας. Προσέξτε αν το παιδί δικαιολογεί διαρκώς συμπεριφορές που το στενοχωρούν, λέγοντας «έτσι κάνουν αυτοί» ή «εγώ είμαι υπερβολικός». Το ότι γελάει μαζί τους δεν σημαίνει απαραίτητα ότι διασκεδάζει. Μια χρήσιμη ερώτηση είναι: «Όταν τους λες ότι κάτι σε ενοχλεί, σταματούν;». Η απάντηση μπορεί να ανοίξει μια ουσιαστική συζήτηση για τον σεβασμό και τα όρια μέσα στη συγκεκριμένη παρέα.
4. Εγκαταλείπει όσα αγαπά για να γίνει αποδεκτό
Τα ενδιαφέροντα αλλάζουν, όπως αλλάζουν και οι φιλίες. Διαφορετικό είναι, όμως, να αφήνει το παιδί μια δραστηριότητα επειδή τη βαρέθηκε και διαφορετικό επειδή οι φίλοι του τη θεωρούν γελοία. Αν κρύβει τις προτιμήσεις του, απομακρύνεται από ανθρώπους που συμπαθεί ή ντρέπεται για όσα προηγουμένως το ενθουσίαζαν, αναζητήστε τον λόγο. Το ζητούμενο είναι να μπορεί να ανήκει κάπου χωρίς να υποδύεται κάποιον άλλον. Ρωτήστε: «Αν δεν σε απασχολούσε καθόλου η γνώμη τους, θα ήθελες να συνεχίσεις;». Το Nemours KidsHealth προτείνει στους γονείς να ενθαρρύνουν ενδιαφέροντα και φιλίες σε διαφορετικούς κύκλους.
5. Συμμετέχει στην κακομεταχείριση άλλων παιδιών
Ίσως αρχίσει να κοροϊδεύει έναν συμμαθητή, να διαδίδει προσωπικά του μηνύματα ή να αποκλείει κάποιο παιδί για να κερδίσει την επιδοκιμασία της ομάδας. Εδώ χρειάζεται να ακούσετε τι συμβαίνει και να βάλετε σαφές όριο. Η επιρροή της παρέας δεν καταργεί την ευθύνη του παιδιού για τη συμπεριφορά του. Το «με παρέσυραν» μπορεί να εξηγεί μια επιλογή, αλλά δεν αναιρεί τη ζημιά. Μιλήστε συγκεκριμένα: «Αυτό που γράψατε τον πλήγωσε. Πώς μπορείς να βοηθήσεις να σταματήσει;». Συζητήστε την επανόρθωση και, όταν το περιστατικό αφορά το σχολείο, συνεργαστείτε με τους εκπαιδευτικούς.
6. Η καθημερινότητά του δυσκολεύει αισθητά
Η ξαφνική αποφυγή του σχολείου, η πτώση της επίδοσης, οι διαταραχές ύπνου και οι συχνοί πονοκέφαλοι ή πόνοι στην κοιλιά χρειάζονται προσοχή. Το StopBullying.gov περιλαμβάνει τέτοιες αλλαγές στις πιθανές ενδείξεις εκφοβισμού, διευκρινίζοντας ότι μπορεί να συνδέονται και με άλλα προβλήματα. Δεν αποδίδουμε αυτόματα κάθε δυσκολία στους φίλους. Εξετάζουμε συνολικά τι έχει αλλάξει και ακούμε το παιδί. Η επιθυμία για ιδιωτικότητα, από μόνη της, δεν είναι ενοχοποιητικό στοιχείο. Αν τα συμπτώματα επιμένουν, μιλήστε με τον παιδίατρο ή έναν ειδικό ψυχικής υγείας παιδιών και εφήβων, ανάλογα με τη δυσκολία.
Πώς να σταθείτε δίπλα του
Ξεκινήστε από μια παρατήρηση, χωρίς χαρακτηρισμούς: «Ανησυχώ επειδή φαίνεται να πιέζεσαι». Ακούστε τι αγαπά στην παρέα του, ακόμη κι αν δυσκολεύεστε να το καταλάβετε. Συμφωνήστε ότι μπορεί να σας καλέσει για να φύγει από μια κατάσταση που το δυσκολεύει, χωρίς ανάκριση εκείνη τη στιγμή. Μια συνθηματική φράση μπορεί να βοηθήσει. Αν υπάρχουν απειλές, βία ή εκβιασμός, χρειάζεται άμεση παρέμβαση για την ασφάλειά του. Πάνω απ’ όλα, κρατήστε ανοιχτή την επικοινωνία: το παιδί χρειάζεται να ξέρει ότι μπορεί να σας πει «έκανα λάθος» χωρίς να ακούσει «σου τα έλεγα».