Μέχρι το μεσημέρι θα έχεις παρακολουθήσει άλματα από το τελευταίο σκαλοπάτι, ζωγραφιές με αδιευκρίνιστο θέμα και μια εντυπωσιακή επίδειξη ισορροπίας πάνω σε ένα πόδι. Κάπου εκεί, ανάμεσα στην τρυφερότητα και την εξάντληση, αναρωτιέσαι γιατί χρειάζεται να βλέπεις τα πάντα. Η απάντηση βρίσκεται συχνά σε κάτι πολύ απλό: το παιδί θέλει να μοιραστεί μαζί σου αυτό που για εκείνο έχει σημασία.
Μια μικρή πρόσκληση στον κόσμο του
Για εμάς, μια πέτρα στο πεζοδρόμιο είναι συνήθως απλώς μια πέτρα. Για ένα παιδί μπορεί να είναι αυγό δεινοσαύρου, θησαυρός ή το ωραιότερο πράγμα που συνάντησε στη βόλτα. Όταν φωνάζει «κοίτα», σε προσκαλεί να σταθείς για λίγο δίπλα στην ανακάλυψή του.
Δεν υπάρχει μία κρυφή μετάφραση που εξηγεί κάθε τέτοιο κάλεσμα. Άλλοτε ζητά παρέα, άλλοτε επιβεβαίωση, άλλοτε θέλει να σε κάνει να γελάσεις. Πολύ συχνά, όμως, το νόημα μοιάζει με το «αυτό με ενθουσιάζει και θέλω να το δεις κι εσύ». Η ανάγκη για προσοχή είναι και ανάγκη για σχέση, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι κάθε επανάληψη αποκαλύπτει κάποιο συναισθηματικό έλλειμμα.
Το βλέμμα σου δίνει συνέχεια στην επικοινωνία
Αυτές οι μικρές ανταλλαγές έχουν θέση και στην επιστημονική περιγραφή της παιδικής ανάπτυξης. Το Κέντρο για το Αναπτυσσόμενο Παιδί του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ περιγράφει ως «serve and return» την αλληλεπίδραση κατά την οποία το μικρό παιδί στέλνει ένα σήμα και ο ενήλικας ανταποκρίνεται με βλέμμα, λόγια ή αγκαλιά. Τέτοιες ανταλλαγές υποστηρίζουν την ανάπτυξη της επικοινωνίας και των κοινωνικών δεξιοτήτων.
Η σχετική παρουσίαση του Χάρβαρντ εξηγεί τη σημασία αυτής της αμοιβαιότητας. Στην καθημερινότητα, αυτό μπορεί να είναι κάτι τόσο απλό όσο το «είδα την πεταλούδα που μου έδειξες!». Το παιδί δείχνει, εσύ απαντάς και η κουβέντα συνεχίζεται. Ένα μικρό κοινό ενδιαφέρον γίνεται αφορμή για επικοινωνία.
Μερικές φορές θέλει να δεις ότι τα κατάφερε
Υπάρχουν και τα «κοίτα» που ακούγονται λίγο πιο δυνατά. Είναι εκείνα που συνοδεύουν το πρώτο κουμπωμένο κουμπί, μια τούμπα ή έναν πύργο που επιτέλους δεν γκρεμίστηκε. Το παιδί έχει προσπαθήσει και θέλει να μοιραστεί το κατόρθωμά του. Μπορείς να χαρείς μαζί του χωρίς να αναζητήσεις τον πιο εντυπωσιακό έπαινο. Το «δοκίμασες πολλές φορές και τώρα στάθηκε!» περιγράφει κάτι συγκεκριμένο που παρατήρησες.
Το «ποιο σημείο σε δυσκόλεψε;» του αφήνει χώρο να αφηγηθεί την προσπάθεια. Δεν χρειάζεται κάθε επίδειξη να καταλήγει σε βαθμολογία. Μερικές φορές αρκεί ένα χαμόγελο και η ειλικρινής περιέργεια για όσα θέλει να σου πει, με τον δικό του τρόπο. Μπορείς επίσης να αφήσεις το παιδί να σε καθοδηγήσει: «Δείξε μου πώς το έκανες». Δεν χρειάζεται να διορθώσεις αμέσως τη ζωγραφιά, να ισιώσεις την κατασκευή ή να προτείνεις μια καλύτερη ιδέα. Εκείνη τη στιγμή, το ενδιαφέρον σου μπορεί να μείνει σε αυτό που επέλεξε να μοιραστεί, όπως ακριβώς είναι.
Γιατί το επαναλαμβάνει ενώ ήδη κοίταξες;
Επειδή μπορεί να έχει προστεθεί μια λεπτομέρεια που εσύ δεν πρόσεξες. Επειδή θέλει να ξαναζήσει τη χαρά της προηγούμενης αντίδρασής σου. Ή επειδή το «ναι, αγάπη μου» ακούστηκε ενώ το βλέμμα σου παρέμενε στην οθόνη και δεν κατάλαβε αν είδες.
Η επανάληψη δεν έχει πάντα την ίδια αιτία, ούτε αποτελεί από μόνη της ένδειξη ότι του λείπει η προσοχή. Μια χρήσιμη δοκιμή είναι να απαντήσεις συγκεκριμένα: «Είδα ότι έβαλες και παράθυρα στο σπίτι!». Έτσι δείχνεις τι παρατήρησες, αντί να δίνεις μια γενική απάντηση. Αν συνεχίσει, μπορείς να ρωτήσεις «τι άλλο θέλεις να μου δείξεις;», χωρίς να υποθέτεις αμέσως ότι κάτι δεν πάει καλά.
Μπορείς να είσαι διαθέσιμη και να βάζεις όρια
Όλα αυτά δεν απαιτούν να εγκαταλείπεις κάθε δουλειά με το πρώτο κάλεσμα. Μια μητέρα εργάζεται, μαγειρεύει, μιλά στο τηλέφωνο και δικαιούται να ολοκληρώσει μια σκέψη. Μπορείς να πεις «θέλω να το δω, θα έρθω μόλις αφήσω την κατσαρόλα». Το ουσιαστικό είναι η υπόσχεση να είναι ρεαλιστική και να επιστρέφεις όταν μπορείς. Για ένα μικρό παιδί, το «όταν πλύνω αυτό το πιάτο» είναι πιο συγκεκριμένο από το αόριστο «αργότερα».
Η φροντίδα χωρά και την αναμονή και τα όρια. Επίσης, η ανταπόκριση δεν είναι αποκλειστικά μητρική δουλειά. Ο μπαμπάς και άλλοι διαθέσιμοι φροντιστές μπορούν να συμμετέχουν σε αυτές τις στιγμές, μοιράζοντας την καθημερινή παρουσία και την ευθύνη.
Δεν χρειάζεται να το κάνεις τέλεια
Θα υπάρξουν φορές που δεν θα γυρίσεις. Που θα πεις «φτάνει πια» πιο απότομα από όσο θα ήθελες. Μια τέτοια στιγμή δεν περιγράφει ολόκληρη τη σχέση σας. Μπορείς να επιστρέψεις με μια απλή φράση: «Πριν ήμουν εκνευρισμένη και σου μίλησα απότομα. Θέλεις να μου δείξεις τώρα;».
Χωρίς μεγάλες εξηγήσεις, χωρίς να ζητήσεις από το παιδί να φροντίσει τις ενοχές σου. Και την επόμενη φορά που θα ακουστεί το «μαμά, κοίτα», ίσως θυμηθείς ότι μπροστά σου υπάρχει κάτι περισσότερο από άλλη μία διακοπή. Υπάρχει ένας μικρός άνθρωπος που βρήκε κάτι ενδιαφέρον και σκέφτηκε εσένα. Όταν έχεις χώρο, μπορείς απλώς να γυρίσεις και να πεις: «Για να δω!».