Μόνο που το μοίρασμα δεν είναι μια συμπεριφορά που επιβάλλεται. Είναι μια δεξιότητα που κατακτιέται σταδιακά, καθώς το παιδί μεγαλώνει, αναπτύσσει ενσυναίσθηση και μαθαίνει να αναγνωρίζει τις ανάγκες των άλλων. Και για να συμβεί αυτό, χρειάζεται κάτι περισσότερο από τις συνεχείς υπενθυμίσεις μας.
Γιατί τα μικρά παιδιά δυσκολεύονται να μοιραστούν;
Πριν χαρακτηρίσουμε ένα παιδί «εγωιστή» επειδή αρνείται να δώσει το παιχνίδι του, αξίζει να καταλάβουμε τι συμβαίνει στο μυαλό του. Στα πρώτα χρόνια της ζωής, ιδιαίτερα μεταξύ 2 και 3 ετών, τα παιδιά βρίσκονται σε μια φάση κατά την οποία ανακαλύπτουν την έννοια της ιδιοκτησίας και προσπαθούν να αποκτήσουν μεγαλύτερη αυτονομία. Το «δικό μου» δεν είναι απαραίτητα ένδειξη εγωισμού. Είναι ένας τρόπος να ορίσουν τον προσωπικό τους χώρο και να αισθανθούν ότι έχουν κάποιον έλεγχο στον κόσμο τους.
Παράλληλα, δυσκολεύονται ακόμη να μπουν στη θέση του άλλου και να κατανοήσουν ότι ένα παιχνίδι μπορεί να περάσει προσωρινά σε άλλα χέρια χωρίς να χαθεί για πάντα. Η ικανότητα του μοιράσματος αναπτύσσεται σταδιακά κατά την προσχολική ηλικία, με σημαντικές διαφορές από παιδί σε παιδί. Επομένως, αντί να πιέζουμε το παιδί να παραχωρήσει κάτι που αγαπά, μπορούμε να το βοηθήσουμε να ανακαλύψει τη χαρά της συνεργασίας.
1. Μην το αναγκάζετε να μοιραστεί το αγαπημένο του παιχνίδι
Φανταστείτε να έρχεται κάποιος στο σπίτι σας, να παίρνει το κινητό σας και να σας λέει ότι πρέπει να του το δώσετε επειδή «έτσι κάνουν οι καλοί άνθρωποι». Πιθανότατα δεν θα αισθανόσασταν ιδιαίτερα γενναιόδωροι. Κάπως έτσι μπορεί να νιώθει και ένα μικρό παιδί όταν του ζητάμε να παραδώσει το αγαπημένο του αρκουδάκι σε κάποιον άλλον.
Ο σεβασμός στα προσωπικά του αντικείμενα είναι το πρώτο βήμα για να μάθει να σέβεται και τα πράγματα των άλλων. Δεν χρειάζεται να μοιράζεται τα πάντα, κάθε στιγμή. Μπορούμε, για παράδειγμα, πριν έρθουν φίλοι στο σπίτι, να το αφήσουμε να επιλέξει ποια παιχνίδια θέλει να κρατήσει μόνο για τον εαυτό του και ποια είναι πρόθυμο να χρησιμοποιήσουν όλοι μαζί. Έτσι, δεν αισθάνεται ότι απειλείται η ιδιοκτησία του και γίνεται πιο δεκτικό στην ιδέα του μοιράσματος.
2. Διδάξτε του την έννοια της σειράς μέσα από το παιχνίδι
Για ένα μικρό παιδί, το «μοιράζομαι» είναι μια αρκετά αφηρημένη έννοια. Αντίθετα, το «παίζω εγώ και μετά παίζεις εσύ» είναι κάτι πολύ πιο συγκεκριμένο και κατανοητό. Γι' αυτό, η εναλλαγή σειράς αποτελεί έναν από τους πιο αποτελεσματικούς τρόπους για να εξοικειωθεί με το μοίρασμα, χωρίς να αισθάνεται ότι χάνει κάτι που του ανήκει.
Μπορείτε να ξεκινήσετε με απλά παιχνίδια στο σπίτι. Ρίξτε εναλλάξ μια μπάλα, χτίστε έναν πύργο βάζοντας από ένα τουβλάκι ο καθένας ή παίξτε ένα επιτραπέζιο κατάλληλο για την ηλικία του. Όταν προκύψει διαφωνία, αντί να απαιτήσετε να δώσει αμέσως το αντικείμενο, πείτε: «Βλέπω ότι θέλεις να συνεχίσεις να παίζεις. Όταν τελειώσεις, θα έρθει η σειρά της αδερφής σου». Το σημαντικό είναι να καταλάβει ότι το να περιμένει κάποιος τη σειρά του δεν σημαίνει ότι στερείται κάτι για πάντα.
3. Δώστε το παράδειγμα στην καθημερινότητά σας
Τα παιδιά μπορεί να μην ακολουθούν πάντα τις συμβουλές μας, παρατηρούν όμως προσεκτικά τη συμπεριφορά μας. Αν θέλουμε να μεγαλώσουμε ένα παιδί που μοιράζεται, χρειάζεται πρώτα να του δείξουμε πώς γίνεται αυτό στην πράξη. Και οι ευκαιρίες υπάρχουν παντού, ακόμα και στις πιο συνηθισμένες οικογενειακές στιγμές.
Μπορείτε να μοιραστείτε μαζί του το αγαπημένο σας φρούτο, να του προσφέρετε λίγο από το γλυκό σας ή να του ζητήσετε να χρησιμοποιήσετε για λίγο τις μπογιές του, περιμένοντας φυσικά την απάντησή του. Μιλήστε του για όσα κάνετε: «Έχω δύο μπισκότα και σκέφτηκα να σου δώσω το ένα γιατί θα χαρώ να τα φάμε μαζί». Όταν το παιδί βλέπει ότι το μοίρασμα είναι μια αυθόρμητη πράξη αγάπης και όχι μια υποχρέωση, είναι πιθανότερο να θελήσει να το δοκιμάσει και το ίδιο.
4. Βοηθήστε το να καταλάβει πώς αισθάνεται το άλλο παιδί
Η ενσυναίσθηση δεν εμφανίζεται ξαφνικά μια μέρα. Χτίζεται μέσα από μικρές καθημερινές εμπειρίες, συζητήσεις και αλληλεπιδράσεις. Όταν το παιδί αρνείται να μοιραστεί κάτι, αντί να το μαλώσουμε ή να το κάνουμε να αισθανθεί ενοχές, μπορούμε να το βοηθήσουμε να αναγνωρίσει τα συναισθήματα που υπάρχουν και στις δύο πλευρές.
Για παράδειγμα, μπορούμε να πούμε: «Καταλαβαίνω ότι αγαπάς πολύ αυτό το αυτοκινητάκι και θέλεις να παίξεις μαζί του. Βλέπω όμως ότι και ο φίλος σου στενοχωρήθηκε γιατί θα ήθελε να παίξετε μαζί. Τι θα μπορούσαμε να κάνουμε;». Δεν χρειάζεται να περιμένουμε μια ώριμη απάντηση από ένα τρίχρονο. Αρκεί να του δώσουμε την ευκαιρία να σκεφτεί ότι και οι άλλοι άνθρωποι έχουν επιθυμίες και συναισθήματα.
Τα παραμύθια και οι ιστορίες είναι επίσης πολύτιμοι σύμμαχοι. Διαβάζοντας για ήρωες που συνεργάζονται, βοηθούν ο ένας τον άλλον ή αντιμετωπίζουν διαφωνίες, μπορούμε να συζητήσουμε τι ένιωσαν και πώς θα μπορούσαν να λύσουν το πρόβλημά τους.
5. Επιβραβεύστε την προσπάθεια, όχι μόνο το αποτέλεσμα
Όταν το παιδί αποφασίσει από μόνο του να προσφέρει ένα παιχνίδι, να μοιραστεί το κολατσιό του ή να αφήσει κάποιον άλλον να παίξει πρώτος, αξίζει να αναγνωρίσουμε την προσπάθειά του. Όχι με υπερβολικούς επαίνους ή ανταλλάγματα, αλλά με μια απλή, ειλικρινή παρατήρηση: «Είδα ότι έδωσες στη φίλη σου τις μπογιές σου και ζωγραφίσατε μαζί. Φαίνεται ότι περάσατε πολύ όμορφα!».
Στόχος δεν είναι να μοιράζεται για να ακούσει ένα «μπράβο», αλλά να ανακαλύψει πόσο όμορφο μπορεί να είναι το παιχνίδι όταν συμμετέχουν και άλλοι. Εξίσου σημαντικό είναι να αποφεύγουμε τις ταμπέλες. Φράσεις όπως «είσαι εγωιστής» ή «κανείς δεν θα θέλει να παίξει μαζί σου» δεν βοηθούν το παιδί να γίνει πιο γενναιόδωρο. Αντίθετα, μπορεί να του δημιουργήσουν ντροπή, θυμό ή ανασφάλεια.
Το παιδί που δεν μοιράζεται σήμερα δεν θα γίνει απαραίτητα εγωιστής αύριο
Είναι εύκολο να ανησυχήσουμε όταν βλέπουμε το παιδί μας να αρπάζει ένα παιχνίδι ή να φωνάζει «δικό μου!». Ακόμα πιο εύκολο είναι να αισθανθούμε ότι οι άλλοι γονείς μάς κρίνουν και ότι πρέπει να παρέμβουμε αμέσως για να αποδείξουμε πως του έχουμε μάθει καλούς τρόπους.
Όμως η γενναιοδωρία δεν μετριέται από το πόσο γρήγορα ένα τρίχρονο θα παραδώσει το αγαπημένο του παιχνίδι. Μετριέται, πολύ αργότερα, από την ικανότητά του να συνυπάρχει, να συνεργάζεται, να αναγνωρίζει τις ανάγκες των άλλων και να προσφέρει επειδή πραγματικά το θέλει.
Και ίσως αυτό να είναι το σημαντικότερο μάθημα που μπορούμε να του δώσουμε: το να μοιράζεσαι δεν σημαίνει ότι πρέπει πάντα να στερείσαι κάτι δικό σου για να ευχαριστήσεις τους άλλους. Σημαίνει ότι μαθαίνεις να χαίρεσαι μαζί τους, χωρίς να χάνεις το δικαίωμα να λες και «όχι».