Η μείωση των γεννήσεων στην Ελλάδα συνεχίζεται, αποτυπώνοντας μια δημογραφική αλλαγή που εξελίσσεται εδώ και δεκαετίες. Σύμφωνα με την έρευνα του Βύρωνα Κοτζαμάνη, αφυπηρετήσαντα καθηγητή Δημογραφίας στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας και διευθυντή του Ινστιτούτου Δημογραφικών Ερευνών και Μελετών, οι γεννήσεις το 2026 εκτιμάται ότι θα περιοριστούν στις 65.000. Πρόκειται για έναν αριθμό που απέχει σημαντικά από τα επίπεδα των πρώτων μεταπολεμικών δεκαετιών, ενώ οι προβλέψεις δείχνουν περαιτέρω υποχώρηση τα επόμενα χρόνια.
Από τις 150.000 γεννήσεις τον χρόνο στις 65.000
Την περίοδο από το 1951 έως το 1980, στην Ελλάδα γεννιούνταν κατά μέσο όρο περίπου 150.000 παιδιά ετησίως. Στη συνέχεια, οι γεννήσεις άρχισαν να υποχωρούν και τη δεκαετία του 1990 περιορίστηκαν στις 100.000 τον χρόνο. Η μικρή ανάκαμψη που καταγράφηκε τη δεκαετία του 2000 δεν άλλαξε τη συνολική εικόνα, καθώς ακολούθησε νέα πτώση.
Οι εκτιμήσεις για ολόκληρη τη δεκαετία από το 2021 έως το 2030 είναι επίσης ενδεικτικές: οι γεννήσεις δεν αναμένεται να ξεπεράσουν τις 700.000, έναντι 920.000 την προηγούμενη δεκαετία, δηλαδή θα είναι περίπου κατά ένα τέταρτο λιγότερες. Για να αποτυπώσει την ιστορική διάσταση του φαινομένου, ο καθηγητής αναφέρει ότι την περίοδο από το 1932 έως το 1940, όταν η χώρα είχε αισθητά μικρότερο πληθυσμό, καταγράφονταν περίπου 118.500 γεννήσεις ετησίως, ενώ από το 1955 έως το 1964 ο αντίστοιχος μέσος όρος ήταν 154.000.
Όπως εξηγεί, οι ρίζες της σημερινής δημογραφικής εικόνας βρίσκονται πολύ πίσω στον χρόνο. Συνδέονται με τη σταδιακή μείωση του αριθμού των παιδιών που απέκτησαν οι διαδοχικές γενιές, ήδη από εκείνες που γεννήθηκαν τις τελευταίες δεκαετίες του 19ου αιώνα.
Πώς άλλαξαν οι επιλογές γύρω από την οικογένεια
Η απόκτηση λιγότερων παιδιών δεν αποτελεί αποκλειστικά ελληνικό φαινόμενο. Αντίστοιχες αλλαγές καταγράφονται σε όλες τις ανεπτυγμένες χώρες, αν και με διαφορετική αφετηρία και εξέλιξη. Στη Δυτική και τη Βόρεια Ευρώπη, η μείωση της γονιμότητας ξεκίνησε από γενιές που είχαν γεννηθεί πολύ νωρίτερα από τα τέλη του 19ου αιώνα. Η τάση αυτή αντιστράφηκε προσωρινά στις γυναίκες που γεννήθηκαν στον Μεσοπόλεμο και απέκτησαν περισσότερα παιδιά από την προηγούμενη γενιά, συμβάλλοντας στο baby boom. Επανήλθε, όμως, με διαφορετική ένταση από χώρα σε χώρα, στις γυναίκες που γεννήθηκαν μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Οι εξελίξεις αυτές συνδέθηκαν με ευρύτερες κοινωνικές αλλαγές. Οι αντιλήψεις για τον γάμο, τη μητρότητα, τη μητρική αγάπη και τη σεξουαλικότητα αναθεωρήθηκαν, ενώ αναπτύχθηκαν νέοι προβληματισμοί για την εκπαίδευση και την κοινωνικοποίηση των παιδιών. Παράλληλα, τα ζευγάρια άρχισαν να αναζητούν διαφορετικούς τρόπους για να συνδυάσουν την οικογενειακή ζωή με τις επιδιώξεις και των δύο συντρόφων, διαμορφώνοντας ένα νέο μοντέλο οικογένειας.
Στην Ελλάδα αποκτούμε λιγότερα παιδιά από όσα επιθυμούμε
Σύμφωνα με τον κ. Κοτζαμάνη, η Ελλάδα διαφοροποιείται από αρκετές χώρες της Δυτικής και της Βόρειας Ευρώπης σε δύο βασικά σημεία. Αρχικά, η μείωση του αριθμού των παιδιών ανά γυναίκα ξεκίνησε αργότερα, αλλά συνεχίστηκε χωρίς την προσωρινή αναστροφή που παρατηρήθηκε αλλού. Ενδεικτικά, οι γυναίκες που γεννήθηκαν το 1930 απέκτησαν κατά μέσο όρο σχεδόν 2,3 παιδιά, ενώ για εκείνες που γεννήθηκαν το 1985 ο αντίστοιχος αριθμός διαμορφώνεται κάτω από το 1,5.
Επιπλέον, μεγαλώνει η απόσταση ανάμεσα στα παιδιά που επιθυμούν να αποκτήσουν οι άνθρωποι και σε εκείνα που τελικά αποκτούν. Αυτό παρατηρείται στις γυναίκες που γεννήθηκαν στην Ελλάδα μετά τα μέσα της δεκαετίας του 1950. Ο αριθμός των παιδιών τους υπολείπεται όλο και περισσότερο και του επιπέδου αναπλήρωσης των γενεών, το οποίο ο καθηγητής προσδιορίζει στα 2,07 παιδιά ανά γυναίκα.
Σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, η απόσταση αυτή είναι μικρότερη. Πρόκειται για χώρες που έχουν επενδύσει επί δεκαετίες στη στήριξη της οικογένειας, έχουν περιορίσει τις έμφυλες ανισότητες και διευκολύνουν τον συνδυασμό εργασίας και ανατροφής των παιδιών, διαθέτοντας παράλληλα αποτελεσματικό κράτος πρόνοιας. Σε αυτές, οι γενιές που γεννήθηκαν από το 1945 έως το 1985 απέκτησαν κατά μέσο όρο 1,8 έως 2 παιδιά, πλησιάζοντας περισσότερο τόσο τον επιθυμητό αριθμό όσο και το επίπεδο αναπλήρωσης των γενεών.
Τι προβλέπεται για τις επόμενες δεκαετίες
Οι προοπτικές παραμένουν ανησυχητικές, ακόμη κι αν ορισμένες αρνητικές τάσεις αναμένεται να επιβραδυνθούν. Ο καθηγητής εκτιμά ότι τα επόμενα χρόνια θα περιοριστεί ο ρυθμός μείωσης των γυναικών ηλικίας 25 έως 44 ετών. Παράλληλα, αναμένεται να επιβραδυνθούν τόσο η αύξηση της ήδη υψηλής μέσης ηλικίας απόκτησης παιδιών όσο και η μείωση του αριθμού των παιδιών που αποκτούν οι νεότερες γενιές.
Ωστόσο, χωρίς θετικό μεταναστευτικό ισοζύγιο, οι γεννήσεις την περίοδο από το 2027 έως το 2046 εκτιμάται ότι θα είναι λιγότερες από 1,4 εκατομμύρια, έναντι περίπου 1,8 εκατομμυρίων την εικοσαετία από το 2007 έως το 2026. Θετικό μεταναστευτικό ισοζύγιο σημαίνει ότι περισσότεροι άνθρωποι εγκαθίστανται στη χώρα από όσους φεύγουν.
Η υποχώρηση αναμένεται να συνεχιστεί και την επόμενη εικοσαετία, καθώς σε ηλικία δημιουργίας οικογένειας θα βρίσκονται οι μικρότερες γενιές που γεννήθηκαν από το 2009 έως το 2026. Σύμφωνα με τα στοιχεία και τις εκτιμήσεις που παραθέτει ο καθηγητής, οι ετήσιες γεννήσεις μεταξύ αυτών των δύο ετών μειώνονται κατά περίπου 45%, περιορίζοντας αντίστοιχα και τον μελλοντικό αριθμό των πιθανών γονέων.
Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ