Ένα παιδί που λέει συνεχώς «ναι» δεν σημαίνει απαραίτητα ότι είναι ευτυχισμένο ή ότι έχει μάθει να συνεργάζεται. Μπορεί απλώς να έχει καταλάβει ότι είναι πιο ασφαλές να συμφωνεί παρά να εκφράζει αυτό που πραγματικά αισθάνεται.
Γιατί ένα παιδί δυσκολεύεται να πει «όχι»;
Τα παιδιά από μικρή ηλικία μαθαίνουν να αναγνωρίζουν τις αντιδράσεις των ενηλίκων. Καταλαβαίνουν πότε η μαμά ή ο μπαμπάς χαίρονται, πότε θυμώνουν και πότε απογοητεύονται. Σταδιακά, λοιπόν, μπορεί να αρχίσουν να προσαρμόζουν τη συμπεριφορά τους προκειμένου να διατηρούν την ηρεμία και να κερδίζουν την επιβράβευση.
Έχει ακούσει πολλές φορές ότι πρέπει να είναι καλό, να μην αντιμιλάει, να μην ενοχλεί και να κάνει πάντα αυτό που του ζητούν οι μεγάλοι, ενδέχεται να συνδέσει την αποδοχή με την υπακοή. Έτσι, αντί να εκφράσει τη διαφωνία του, προτιμά να συμφωνήσει, ακόμη κι όταν κάτι δεν του αρέσει.
Αυτό μπορεί να συμβεί και σε παιδιά που μεγαλώνουν σε περιβάλλοντα με έντονες αντιδράσεις, αυστηρούς κανόνες ή συχνές συγκρούσεις. Όταν ένα παιδί φοβάται ότι η άρνησή του θα προκαλέσει θυμό, φωνές ή τιμωρία, μπορεί να επιλέξει τη σιωπή ως τρόπο προστασίας.
Φυσικά, δεν σημαίνει ότι κάθε ήσυχο ή συνεργάσιμο παιδί είναι φοβισμένο. Σημασία έχει να εξετάζουμε αν η υπακοή του προκύπτει από την ασφάλεια και την εμπιστοσύνη ή από τον φόβο.
Τα σημάδια που μπορεί να κρύβονται πίσω από την υπερβολική υπακοή
Υπάρχουν ορισμένες συμπεριφορές που αξίζει να παρατηρήσουν οι γονείς. Ένα παιδί που δυσκολεύεται να εκφράσει τις πραγματικές του επιθυμίες μπορεί:
- Να συμφωνεί με τους φίλους του ακόμη κι όταν δεν θέλει να συμμετέχει σε κάτι.
- Να ζητά συνεχώς συγγνώμη, ακόμη και όταν δεν έχει κάνει κάποιο λάθος.
- Να αγχώνεται υπερβολικά όταν κάποιος θυμώνει ή απογοητεύεται μαζί του.
- Να δυσκολεύεται να επιλέξει τι θέλει, επειδή φοβάται μήπως η επιλογή του δεν αρέσει στους άλλους.
- Να κρύβει τη στενοχώρια ή τον θυμό του για να μη δημιουργήσει προβλήματα.
- Να αναλαμβάνει ευθύνες που δεν του αναλογούν, προσπαθώντας να ευχαριστήσει τους γύρω του.
Ένα ακόμη χαρακτηριστικό είναι ότι μπορεί να δείχνει ιδιαίτερα αγχωμένο όταν καλείται να πάρει μια απόφαση. Ακόμη και μια απλή ερώτηση, όπως «τι θέλεις να φάμε σήμερα;», μπορεί να του προκαλεί αμηχανία, επειδή δεν είναι συνηθισμένο να εκφράζει τη δική του προτίμηση.
Πώς επηρεάζεται η αυτοπεποίθησή του;
Όταν ένα παιδί μαθαίνει ότι πρέπει να ικανοποιεί τους άλλους για να γίνεται αποδεκτό, υπάρχει κίνδυνος να απομακρυνθεί σταδιακά από τις δικές του ανάγκες και επιθυμίες.
Αντί να αναρωτιέται τι αισθάνεται και τι πραγματικά θέλει, αρχίζει να σκέφτεται τι περιμένουν οι άλλοι από εκείνο. Μπορεί να δυσκολεύεται να πάρει πρωτοβουλίες, να υπερασπιστεί τη γνώμη του ή να διαχειριστεί μια διαφωνία.
Αυτό έχει σημασία και στις φιλίες του. Ένα παιδί που δεν μπορεί να πει «όχι» ενδέχεται να ακολουθεί τις επιλογές των άλλων, ακόμη κι όταν αισθάνεται άβολα. Μπορεί να δέχεται συμπεριφορές που το πληγώνουν, επειδή φοβάται ότι αν αντιδράσει θα χάσει την παρέα ή την αποδοχή των φίλων του.
Η ικανότητα να εκφράζει τη διαφωνία του είναι σημαντικό κομμάτι της αυτοεκτίμησης και της συναισθηματικής του ασφάλειας.
Πώς μπορούν οι γονείς να το βοηθήσουν;
Το πρώτο βήμα είναι να δημιουργήσουν ένα περιβάλλον στο οποίο το παιδί θα αισθάνεται ότι μπορεί να εκφράζεται ελεύθερα, χωρίς να φοβάται τις αντιδράσεις των μεγάλων.
Δείξτε του ότι επιτρέπεται να διαφωνεί.
Όταν το παιδί λέει «όχι», δεν χρειάζεται κάθε φορά να αντιμετωπίζεται ως ανυπακοή. Υπάρχουν φυσικά όρια που πρέπει να τηρούνται, αλλά είναι σημαντικό να καταλάβει ότι μπορεί να έχει διαφορετική άποψη. Μπορείτε να του πείτε: «Καταλαβαίνω ότι δεν θέλεις, θέλω όμως να μου εξηγήσεις τι σε ενοχλεί».
Μην το επαινείτε μόνο όταν είναι υπάκουο.
Αποφύγετε να το χαρακτηρίζετε συνεχώς «καλό παιδί» επειδή δεν αντιδρά και κάνει πάντα ό,τι του ζητούν. Επιβραβεύστε επίσης την προσπάθειά του να εκφράσει τη γνώμη του, να πάρει μια πρωτοβουλία ή να υπερασπιστεί τον εαυτό του με σεβασμό.
Βοηθήστε το να αναγνωρίζει τα συναισθήματά του.
Ρωτήστε το πώς αισθάνεται σε διαφορετικές καταστάσεις. Για παράδειγμα, όταν συμφωνεί να παίξει κάτι που δεν του αρέσει, μπορείτε να το ρωτήσετε: «Εσύ ήθελες πραγματικά να παίξεις αυτό το παιχνίδι ή συμφώνησες επειδή το ήθελαν οι φίλοι σου;». Με αυτόν τον τρόπο αρχίζει να αναγνωρίζει τη διαφορά ανάμεσα στη δική του επιθυμία και στις προσδοκίες των άλλων.
Δώστε του το δικαίωμα να κάνει λάθη.
Ένα παιδί που φοβάται να απογοητεύσει τους γονείς του μπορεί να προσπαθεί διαρκώς να είναι τέλειο. Δείξτε του ότι δεν χρειάζεται να τα καταφέρνει πάντα, ούτε να ικανοποιεί τους πάντες. Η αγάπη σας δεν εξαρτάται από τις επιδόσεις, τη συμπεριφορά ή τις επιλογές του.
Το παιδί χρειάζεται να νιώθει ασφαλές, όχι να είναι πάντα αρεστό
Στόχος της ανατροφής δεν είναι να μεγαλώσουμε παιδιά που συμφωνούν με όλους και δεν δημιουργούν ποτέ δυσκολίες. Είναι να μεγαλώσουμε παιδιά που μπορούν να εκφράζουν τις ανάγκες τους, να αναγνωρίζουν τα όριά τους και να σέβονται τόσο τον εαυτό τους όσο και τους άλλους.
Ένα παιδί πρέπει να γνωρίζει ότι μπορεί να πει «όχι» χωρίς να κινδυνεύει να χάσει την αγάπη των ανθρώπων που το φροντίζουν. Γιατί η πραγματική συναισθηματική ασφάλεια δεν βρίσκεται στην απόλυτη υπακοή, αλλά στην ελευθερία να είσαι ο εαυτός σου, ακόμη κι όταν δεν συμφωνείς με όλους.