Στην παιδοψυχολογία, όσο κι αν αλλάζουν οι εποχές και οι θεωρίες, τρία πράγματα παραμένουν σταθερά. Όχι ως τεχνικές. Ως στάση ζωής. Αυτά τα τρία στοιχεία δεν απαιτούν τέλειους γονείς. Απαιτούν παρόντες ενήλικες.
Σταθερότητα και συνέπεια
Η σταθερότητα είναι το πρώτο και πιο παρεξηγημένο δώρο που μπορείς να κάνεις σε ένα παιδί. Δεν σημαίνει άκαμπτοι κανόνες ή αυστηρό πρόγραμμα. Σημαίνει προβλεψιμότητα. Σημαίνει ότι το παιδί ξέρει τι να περιμένει από εσένα.
Όταν οι αντιδράσεις του γονέα είναι σταθερές, το παιδί νιώθει ότι ο κόσμος είναι ασφαλής. Αν σήμερα γελάς και αύριο εκρήγνυσαι για το ίδιο πράγμα, το παιδί δεν μαθαίνει όρια. Μαθαίνει φόβο.
Η συνέπεια χτίζει εμπιστοσύνη. Όχι μόνο στο τι λες, αλλά στο πώς λειτουργείς. Αν υποσχεθείς ότι θα είσαι εκεί, πρέπει να είσαι. Αν πεις όχι, να σημαίνει όχι. Όχι γιατί το παιδί χρειάζεται έλεγχο, αλλά γιατί χρειάζεται πλαίσιο.
Τα παιδιά μεγαλώνουν καλύτερα μέσα σε πλαίσια που δεν αλλάζουν ανάλογα με τη διάθεση του ενήλικα. Η σταθερότητα μειώνει το άγχος και ενισχύει την αίσθηση ελέγχου. Και αυτό είναι θεμέλιο ψυχικής ασφάλειας.
Συναισθηματική διαθεσιμότητα
Μπορείς να είσαι όλη μέρα στο ίδιο σπίτι με το παιδί σου και να είσαι συναισθηματικά απόν. Τα παιδιά δεν χρειάζονται απλώς παρουσία. Χρειάζονται ανταπόκριση.
Η συναισθηματική διαθεσιμότητα σημαίνει να βλέπεις το παιδί πίσω από τη συμπεριφορά. Να ακούς τι προσπαθεί να πει, όχι μόνο τι λέει. Να αναγνωρίζεις το συναίσθημα, ακόμα κι όταν δεν συμφωνείς με τη συμπεριφορά.
Όταν ένα παιδί κλαίει, θυμώνει ή αποσύρεται, δεν ζητά λύσεις. Ζητά σύνδεση. Θέλει να ξέρει ότι τα συναισθήματά του χωράνε. Ότι δεν είναι βάρος. Ότι δεν πρέπει να τα κρύψει για να είναι αποδεκτό.
Η συναισθηματική διαθεσιμότητα δεν απαιτεί ατελείωτες συζητήσεις. Απαιτεί βλέμμα. Απαιτεί χρόνο χωρίς κινητό. Απαιτεί την ικανότητα να πεις «σε βλέπω».
Ένα παιδί που νιώθει συναισθηματικά ασφαλές, μαθαίνει να ρυθμίζει τα συναισθήματά του. Όχι επειδή του το δίδαξες, αλλά επειδή το βίωσε.
Αποδοχή χωρίς όρους
Η αποδοχή χωρίς όρους είναι ίσως το πιο δύσκολο κομμάτι της γονεϊκότητας. Γιατί συγκρούεται με τους φόβους μας, τις προσδοκίες μας, τα απωθημένα μας. Κι όμως, είναι αυτό που καθορίζει βαθύτερα από οτιδήποτε άλλο την αυτοεικόνα του παιδιού.
Το παιδί χρειάζεται να ξέρει ότι αξίζει, όχι επειδή τα καταφέρνει, αλλά επειδή υπάρχει. Ότι η αγάπη δεν αποσύρεται όταν απογοητεύει, όταν θυμώνει, όταν αποτυγχάνει.
Αποδοχή δεν σημαίνει επιδοκιμασία των πάντων. Σημαίνει ξεκάθαρο διαχωρισμό ανάμεσα στη συμπεριφορά και στην αξία. Μπορείς να μη συμφωνείς με αυτό που έκανε και ταυτόχρονα να το αγαπάς ακλόνητα.
Όταν ένα παιδί μεγαλώνει με όρους, μαθαίνει να προσαρμόζεται για να αγαπηθεί. Όταν μεγαλώνει με αποδοχή, μαθαίνει να είναι ο εαυτός του. Η άνευ όρων αποδοχή είναι το ισχυρότερο αντίδοτο στην ντροπή.
Γιατί αυτά τα τρία είναι αρκετά
Στον κόσμο των συμβουλών, των ειδικών και των τάσεων, οι γονείς συχνά νιώθουν ότι δεν κάνουν ποτέ αρκετά. Κι όμως, η έρευνα δείχνει κάτι απλό. Τα παιδιά δεν χρειάζονται τέλειους γονείς. Χρειάζονται σταθερούς, διαθέσιμους και αποδεκτικούς ενήλικες.
Αυτά τα τρία στοιχεία λειτουργούν μαζί. Η σταθερότητα χωρίς συναισθηματική διαθεσιμότητα γίνεται ψυχρή. Η αποδοχή χωρίς όρια γίνεται σύγχυση. Η διαθεσιμότητα χωρίς συνέπεια γίνεται ανασφάλεια.
Όταν όμως συνυπάρχουν, δημιουργούν ένα εσωτερικό αίσθημα ασφάλειας που το παιδί κουβαλάει σε όλη του τη ζωή. Στις σχέσεις του. Στις επιλογές του. Στον τρόπο που μιλάει στον εαυτό του.
Η ασφάλεια δεν φαίνεται πάντα. Αλλά όταν λείπει, αφήνει βαθιά ίχνη. Και όταν υπάρχει, γίνεται η σιωπηλή δύναμη που επιτρέπει στο παιδί να ανθίσει.
Αν κρατήσεις κάτι από αυτό το κείμενο, ας είναι αυτό. Δεν χρειάζεται να τα κάνεις όλα σωστά. Χρειάζεται να είσαι αρκετά παρών, αρκετά σταθερός και αρκετά ανοιχτός ώστε το παιδί να νιώθει ότι, ό,τι κι αν συμβεί, δεν είναι μόνο του.