Κι όμως, ο θυμός δεν κάνει διακρίσεις. Εμφανίζεται σε στοργικούς, συνειδητοποιημένους, μορφωμένους γονείς. Όχι επειδή κάτι κάνουν λάθος, αλλά επειδή μεγαλώνουν παιδιά μέσα σε συνθήκες έντονης πίεσης.
Ο θυμός προς το παιδί δεν ακυρώνει την αγάπη. Συνυπάρχει μαζί της.
Ο πραγματικός λόγος που θυμώνουμε
Σπάνια θυμώνουμε για τον λόγο που νομίζουμε. Το παιδί που αργεί να ντυθεί ή που επιμένει δεν είναι η αιτία. Είναι η αφορμή. Η αιτία βρίσκεται πιο βαθιά. Στην εξάντληση. Στην αίσθηση ότι δεν μας ακούει κανείς. Στην καθημερινή προσπάθεια να τα προλάβουμε όλα χωρίς ανάσα.
Οι γονείς σήμερα καλούνται να είναι ταυτόχρονα υπομονετικοί, διαθέσιμοι, παραγωγικοί, συναισθηματικά ώριμοι. Χωρίς υποστήριξη. Χωρίς διάλειμμα. Χωρίς κοινωνική ανοχή στο λάθος. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ο θυμός δεν είναι αποτυχία χαρακτήρα. Είναι φυσική αντίδραση ενός οργανισμού που έχει ξεπεράσει τα όριά του.
Ο θυμός είναι συχνά αποτέλεσμα χρόνιας κόπωσης, όχι κακής πρόθεσης.
Όταν ζητάμε από τα παιδιά περισσότερα απ’ όσα μπορούν
Ένα μεγάλο μέρος του θυμού γεννιέται από προσδοκίες που δεν ταιριάζουν στην ηλικία του παιδιού. Περιμένουμε αυτοέλεγχο από ένα παιδί που ο εγκέφαλός του ακόμα χτίζεται. Περιμένουμε συνεργασία τη στιγμή που το παιδί παλεύει με συναισθήματα που δεν μπορεί να ονομάσει.
Όταν το παιδί δεν ανταποκρίνεται, το βιώνουμε ως προσωπική απόρριψη. Σαν να μας προκαλεί. Σαν να αμφισβητεί την εξουσία μας. Στην πραγματικότητα, το παιδί δεν μπορεί να κάνει αλλιώς. Δεν έχει ακόμα τα εργαλεία. Τα παιδιά δεν συμπεριφέρονται δύσκολα για να μας θυμώσουν. Συμπεριφέρονται δύσκολα επειδή δυσκολεύονται.
Ο θυμός ως μήνυμα και όχι ως εχθρός
Έχουμε μάθει να φοβόμαστε τον θυμό. Να τον κρύβουμε. Να τον καταπιέζουμε. Όμως ο θυμός είναι πληροφορία. Μας λέει ότι κάτι δεν πάει καλά. Ότι έχουμε ανάγκη από βοήθεια, όρια ή φροντίδα.
Όταν τον αγνοούμε, εκδηλώνεται με ένταση. Όταν τον ακούμε, μπορούμε να τον διαχειριστούμε. Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι γιατί θυμώνω με το παιδί μου, αλλά τι μου λείπει αυτή τη στιγμή. Ύπνος. Στήριξη. Χρόνος. Αναγνώριση. Όσο αυτές οι ανάγκες μένουν ακάλυπτες, ο θυμός θα βρίσκει διέξοδο στο πιο κοντινό και ασφαλές πρόσωπο. Το παιδί. Ο θυμός δείχνει ανάγκες που δεν έχουν εκφραστεί.
Τι συμβαίνει στον εγκέφαλο τη στιγμή της έκρηξης
Όταν θυμώνουμε, ο εγκέφαλος περνά σε κατάσταση συναγερμού. Το λογικό μέρος, αυτό που παίρνει αποφάσεις και σκέφτεται ψύχραιμα, αποδυναμώνεται. Κυριαρχεί το ένστικτο. Γι’ αυτό λέμε λόγια που δεν εννοούμε και κάνουμε πράγματα που αργότερα μετανιώνουμε.
Το ίδιο ακριβώς συμβαίνει και στο παιδί. Ένα παιδί σε ένταση δεν μπορεί να ακούσει, να μάθει ή να συνεργαστεί. Εκείνη τη στιγμή, η πειθαρχία δεν λειτουργεί. Η σύνδεση είναι το μόνο που μπορεί να ρίξει την ένταση. Δύο νευρικά συστήματα εκτός ελέγχου δεν ηρεμούν μαζί. Κάποιος πρέπει πρώτα να σταθεροποιηθεί. Και αυτός είναι ο ενήλικας.
Πώς διαχειριζόμαστε τον θυμό στην πράξη
Η διαχείριση του θυμού δεν ξεκινά τη στιγμή της κρίσης. Ξεκινά πριν. Με επίγνωση. Με αποδοχή. Με ρεαλισμό. Το να αναγνωρίσετε ότι έχετε θυμό δεν σας κάνει λιγότερο καλό γονέα. Σας κάνει υπεύθυνο.
Όταν νιώθετε ότι πλησιάζετε στα όριά σας, κάντε ένα βήμα πίσω. Απομακρυνθείτε για λίγα λεπτά. Ονομάστε αυτό που συμβαίνει. Τώρα θυμώνω και χρειάζομαι λίγο χρόνο. Αυτό δεν είναι αδυναμία. Είναι μάθημα ζωής για το παιδί.
Η διαχείριση του θυμού διδάσκει στο παιδί πώς να ρυθμίζει τα συναισθήματά του.
Τι κάνουμε όταν ξεπεράσουμε τα όρια
Καμία οικογένεια δεν είναι απαλλαγμένη από στιγμές έντασης. Θα υπάρξουν φωνές. Θα υπάρξουν λόγια που ειπώθηκαν από κούραση. Το σημαντικό δεν είναι να μην συμβεί ποτέ. Είναι τι κάνουμε μετά.
Η επανόρθωση είναι καθοριστική. Ένα ειλικρινές συγγνώμη, χωρίς εξηγήσεις και χωρίς μετατόπιση ευθύνης, αποκαθιστά τη σχέση. Δείχνει στο παιδί ότι οι σχέσεις αντέχουν τα λάθη. Ότι η αγάπη δεν εξαρτάται από την τελειότητα.
Η συγγνώμη από τον γονέα δεν μειώνει το κύρος του. Το ενισχύει.
Η ενοχή δεν βοηθά, η ευθύνη ναι
Η ενοχή παραλύει. Κάνει τον γονέα είτε υπερβολικά αυστηρό είτε υπερβολικά επιεική. Η ευθύνη, αντίθετα, οδηγεί σε αλλαγή. Σημαίνει αναγνωρίζω τι συνέβη και προσπαθώ να το κάνω αλλιώς την επόμενη φορά.
Αν ο θυμός είναι συχνός και ανεξέλεγκτος, δεν είναι ντροπή να ζητήσετε βοήθεια. Η ψυχολογική υποστήριξη δεν είναι ένδειξη αποτυχίας. Είναι ένδειξη φροντίδας για όλη την οικογένεια.
Τι πραγματικά χρειάζονται τα παιδιά
Τα παιδιά δεν χρειάζονται τέλειους γονείς. Χρειάζονται γονείς παρόντες, αυθεντικούς και πρόθυμους να εξελιχθούν. Χρειάζονται ενήλικες που αναγνωρίζουν τα λάθη τους και επιστρέφουν στη σχέση.
Ο θυμός δεν καθορίζει τη γονεϊκότητα. Ο τρόπος που τον διαχειριζόμαστε την καθορίζει. Όταν ο θυμός γίνεται αφορμή για αυτογνωσία και όχι για αυτοτιμωρία, τότε μετατρέπεται σε εργαλείο εξέλιξης.
Γιατί στο τέλος, αυτό που μένει στα παιδιά δεν είναι οι στιγμές έντασης. Είναι η αίσθηση ότι ακόμα και στις δύσκολες στιγμές, η σχέση άντεξε. Και αυτό είναι το πιο σταθερό έδαφος για να μεγαλώσει ένα παιδί.