Η ψυχολογία και η κοινωνιολογία συμφωνούν σε κάτι κρίσιμο. Η παιδική ηλικία δεν μας επηρεάζει μόνο συναισθηματικά., μας εκπαιδεύει κοινωνικά. Και για τα κορίτσια, αυτή η εκπαίδευση συνοδεύεται από συγκεκριμένα μηνύματα για το πώς πρέπει να υπάρχουμε.
Το «καλό κορίτσι» ως εισιτήριο αποδοχής
Από πολύ μικρή ηλικία, το κορίτσι μαθαίνει ότι επιβραβεύεται όταν είναι ήσυχο, συνεργάσιμο, ευγενικό. Όταν δεν φωνάζει, δεν αντιμιλά, δεν επιμένει. Η συμπεριφορά της συχνά κρίνεται πιο αυστηρά από εκείνη των αγοριών. Έτσι διαμορφώνεται σταδιακά η πεποίθηση ότι η αγάπη και η αποδοχή δεν είναι αυτονόητες, αλλά κάτι που κερδίζεται.
Πολλές γυναίκες μεγαλώνουν πιστεύοντας ότι για να αγαπηθούν πρέπει πρώτα να προσαρμοστούν. Αυτή η εσωτερική στάση συνοδεύει τις γυναίκες στην ενήλικη ζωή τους. Στη δουλειά, στις σχέσεις, ακόμα και στις φιλίες. Η ανάγκη να είναι αρεστές συχνά υπερισχύει της ανάγκης να είναι αυθεντικές.
Η εκπαίδευση στη φροντίδα και η απουσία ορίων
Τα κορίτσια μαθαίνουν από νωρίς να φροντίζουν. Να προσέχουν τους άλλους. Να καταλαβαίνουν πριν τους ζητηθεί. Αυτή η ικανότητα παρουσιάζεται ως φυσικό τους χάρισμα. Σπάνια όμως συνοδεύεται από τη διδασκαλία των ορίων.
Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι πολλές γυναίκες μεγαλώνουν θεωρώντας αυτονόητο ότι πρέπει να σηκώνουν το συναισθηματικό βάρος των γύρω τους. Να είναι αυτές που θα καταλάβουν, που θα αντέξουν, που θα συμβιβαστούν.
Η φροντίδα μετατρέπεται από δύναμη σε υποχρέωση όταν δεν περιλαμβάνει και τον εαυτό. Αυτό το μοτίβο οδηγεί συχνά σε συναισθηματική εξάντληση και σε δυσκολία να ζητηθεί βοήθεια χωρίς ενοχές.
Το «μην είσαι δύσκολη» και η σιωπηλή υποχώρηση
Το μήνυμα έρχεται με πολλούς τρόπους. Μην είσαι απαιτητική. Μην ζητάς πολλά. Μην χαλάς το κλίμα. Το κορίτσι μαθαίνει ότι οι ανάγκες του πρέπει να εκφράζονται προσεκτικά και συχνά να μπαίνουν σε δεύτερη μοίρα.
Στην ενήλικη ζωή, αυτό μεταφράζεται σε γυναίκες που δυσκολεύονται να πουν όχι. Που φοβούνται τη σύγκρουση. Που υποχωρούν για να διατηρήσουν την ισορροπία, ακόμα κι όταν αυτή η ισορροπία τις πληγώνει. Η συνήθεια της υποχώρησης χτίζει σχέσεις όπου η γυναίκα μικραίνει για να χωρέσει.
Η αξία μέσα από το βλέμμα των άλλων
Η κοινωνία μαθαίνει στα κορίτσια ότι η εικόνα τους έχει σημασία. Πώς δείχνουν, πώς τις βλέπουν, πώς κρίνονται. Από νωρίς, η αυτοεκτίμηση συνδέεται με την επιβεβαίωση.
Αυτό δεν αφορά μόνο την εμφάνιση. Αφορά και τους ρόλους. Να είσαι καλή σύντροφος. Καλή μητέρα. Καλή επαγγελματίας. Καλή σε όλα. Η αξία γίνεται κάτι που πρέπει συνεχώς να αποδεικνύεται. Όταν η αυτοεκτίμηση εξαρτάται από την έγκριση των άλλων, η εσωτερική ασφάλεια παραμένει εύθραυστη.
Η εξιδανίκευση της αντοχής
Οι γυναίκες συχνά περιγράφονται ως δυνατές επειδή αντέχουν. Επειδή συνεχίζουν. Επειδή δεν λυγίζουν. Η αντοχή παρουσιάζεται ως προτέρημα, χωρίς να αναγνωρίζεται το κόστος της. Πολλές γυναίκες μαθαίνουν ότι το να κουράζονται είναι φυσιολογικό. Το να εξαντλούνται αναμενόμενο. Το να ζητούν παύση σχεδόν αδυναμία. Η συνεχής αντοχή χωρίς χώρο για ευαλωτότητα, οδηγεί σε σιωπηλή φθορά.
Όταν τα «πρέπει» γίνονται εσωτερική φωνή
Όλα αυτά τα μηνύματα δεν χάνονται με τα χρόνια. Εσωτερικεύονται. Γίνονται μια φωνή μέσα μας που κρίνει, διορθώνει, πιέζει. Που μας λέει πότε υπερβάλλουμε και πότε δεν προσπαθούμε αρκετά. Η ψυχολογία δείχνει ότι πολλές από τις ενοχές και το άγχος που βιώνουν οι γυναίκες στην ενήλικη ζωή τους έχουν ρίζες σε αυτή την πρώιμη κοινωνική εκπαίδευση. Δεν γεννιόμαστε με αυτά τα βάρη. Μας μαθαίνουν να τα κουβαλάμε.
Το δικαίωμα να τα αφήσουμε πίσω
Η αναγνώριση αυτών των «πρέπει» δεν έχει στόχο την ενοχή. Έχει στόχο την επίγνωση. Να καταλάβουμε τι από όλα αυτά μας ανήκει πραγματικά και τι μας επιβλήθηκε. Τα κορίτσια σήμερα χρειάζονται λιγότερους κανόνες και περισσότερη ελευθερία. Και οι γυναίκες έχουν το δικαίωμα να επαναδιαπραγματευτούν όσα έμαθαν. Γιατί η ωριμότητα δεν είναι να αντέχεις τα πάντα. Είναι να επιλέγεις συνειδητά ποια βάρη αξίζει να συνεχίσεις να κουβαλάς και ποια ήρθε η ώρα να αφήσεις κάτω.