Η πρόληψη δεν είναι πολυτέλεια. Είναι πράξη ευθύνης απέναντι στον εαυτό μας. Και υπάρχουν εξετάσεις που καμία γυναίκα δεν πρέπει να αμελεί, ανεξάρτητα από το πόσο γεμάτη είναι η καθημερινότητά της.
Τεστ Παπανικολάου και HPV test
Ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας είναι από τις λίγες μορφές καρκίνου που μπορούμε πραγματικά να προλάβουμε. Όχι απλώς να διαγνώσουμε νωρίς. Να προλάβουμε.
Το τεστ Παπανικολάου εντοπίζει αλλοιώσεις στα κύτταρα του τραχήλου πριν εξελιχθούν σε καρκίνο. Το HPV test ανιχνεύει την παρουσία των τύπων του ιού που σχετίζονται με υψηλό κίνδυνο καρκινογένεσης. Σήμερα, η σύγχρονη πρακτική συνδυάζει και τις δύο εξετάσεις, ανάλογα με την ηλικία και το ιστορικό.
Ο τακτικός έλεγχος σώζει ζωές γιατί εντοπίζει προκαρκινικές αλλοιώσεις πριν γίνουν απειλητικές. Οι περισσότερες διεθνείς οδηγίες συστήνουν έλεγχο από την έναρξη της σεξουαλικής ζωής ή από τα 21 έτη και μετά, με συχνότητα που καθορίζεται από τον γυναικολόγο. Η εξέταση είναι απλή, διαρκεί λίγα λεπτά και δεν απαιτεί καμία ιδιαίτερη προετοιμασία.
Μαστογραφία και κλινική εξέταση μαστού
Ο καρκίνος του μαστού παραμένει η συχνότερη μορφή καρκίνου στις γυναίκες παγκοσμίως. Και όμως, όταν διαγνωστεί έγκαιρα, τα ποσοστά επιβίωσης είναι εντυπωσιακά υψηλά.
Η μαστογραφία μπορεί να εντοπίσει βλάβες πολύ πριν γίνουν ψηλαφητές. Η κλινική εξέταση από ειδικό συμπληρώνει τον έλεγχο, ενώ η αυτοεξέταση βοηθά τη γυναίκα να γνωρίζει το σώμα της. Η έγκαιρη διάγνωση στον καρκίνο του μαστού αυξάνει δραματικά τις πιθανότητες πλήρους ίασης.
Στις περισσότερες περιπτώσεις, ο τακτικός έλεγχος ξεκινά γύρω στα 40 έτη, νωρίτερα αν υπάρχει οικογενειακό ιστορικό. Ο γιατρός θα καθορίσει τη συχνότητα. Η μαστογραφία διαρκεί λίγα λεπτά και η ενόχληση είναι παροδική. Το όφελος, τεράστιο.
Έλεγχος θυρεοειδούς
Ο θυρεοειδής αδένας επηρεάζει σχεδόν κάθε σύστημα του οργανισμού. Βάρος, διάθεση, καρδιακό ρυθμό, γονιμότητα, κύκλο. Στις γυναίκες, οι διαταραχές του θυρεοειδούς είναι σημαντικά συχνότερες απ’ ό,τι στους άνδρες.
Μια απλή εξέταση αίματος για TSH και, όταν χρειάζεται, για θυρεοειδικές ορμόνες, μπορεί να αποκαλύψει υποθυρεοειδισμό ή υπερθυρεοειδισμό. Συχνά τα συμπτώματα είναι ύπουλα. Κούραση, τριχόπτωση, αύξηση ή απώλεια βάρους, άγχος.
Μια απλή αιματολογική εξέταση μπορεί να εξηγήσει συμπτώματα που πολλές γυναίκες αποδίδουν στο στρες. Ο έλεγχος είναι ιδιαίτερα σημαντικός σε γυναίκες που σχεδιάζουν εγκυμοσύνη, βρίσκονται στην εμμηνόπαυση ή έχουν οικογενειακό ιστορικό θυρεοειδοπάθειας.
Μέτρηση οστικής πυκνότητας
Η οστεοπόρωση εξελίσσεται αθόρυβα. Δεν πονά. Δεν προειδοποιεί. Το πρώτο σημάδι μπορεί να είναι ένα κάταγμα.
Μετά την εμμηνόπαυση, η απώλεια οιστρογόνων επιταχύνει την απώλεια οστικής μάζας. Η εξέταση οστικής πυκνότητας με DEXA είναι ανώδυνη και γρήγορη. Μετρά την αντοχή των οστών και εκτιμά τον κίνδυνο κατάγματος.
Η οστεοπόρωση δεν δίνει συμπτώματα μέχρι να συμβεί το κάταγμα. Ο έλεγχος είναι η μόνη άμυνα. Συνήθως προτείνεται μετά τα 65 έτη, νωρίτερα όμως αν υπάρχουν παράγοντες κινδύνου όπως πρόωρη εμμηνόπαυση, χαμηλό σωματικό βάρος ή οικογενειακό ιστορικό.
Έλεγχος σακχάρου και λιπιδίων
Οι καρδιαγγειακές παθήσεις παραμένουν η πρώτη αιτία θανάτου στις γυναίκες, συχνά περισσότερο από τον καρκίνο του μαστού. Παρ’ όλα αυτά, πολλές γυναίκες δεν θεωρούν την καρδιά τους ευάλωτη.
Ο έλεγχος γλυκόζης αίματος μπορεί να εντοπίσει προδιαβήτη ή διαβήτη. Το λιπιδαιμικό προφίλ αποκαλύπτει επίπεδα χοληστερόλης και τριγλυκεριδίων. Μαζί με την αρτηριακή πίεση, συνθέτουν την εικόνα του καρδιαγγειακού κινδύνου.
Οι καρδιοπάθειες στις γυναίκες συχνά υποτιμώνται, όμως η πρόληψη ξεκινά από απλές εξετάσεις αίματος. Ο έλεγχος συνιστάται από νεαρή ενήλικη ηλικία, ιδιαίτερα αν υπάρχει οικογενειακό ιστορικό, παχυσαρκία, κάπνισμα ή καθιστική ζωή.
Η πρόληψη ως προσωπική δέσμευση
Στην ιατρική, η πιο ισχυρή λέξη είναι η λέξη νωρίς. Νωρίς σημαίνει επιλογές. Νωρίς σημαίνει λιγότερο επεμβατική θεραπεία. Νωρίς σημαίνει ζωή.
Η πρόληψη δεν είναι ένδειξη φόβου αλλά δύναμης. Καμία εξέταση από μόνη της δεν αρκεί. Ο τακτικός έλεγχος πρέπει να εξατομικεύεται. Η ηλικία, το οικογενειακό ιστορικό, ο τρόπος ζωής, όλα παίζουν ρόλο. Αυτό όμως που δεν αλλάζει είναι η ανάγκη να βάλουμε την υγεία μας στην κορυφή της λίστας.
Στις αίθουσες αναμονής των νοσοκομείων έχω δει γυναίκες να λένε την ίδια φράση. Μακάρι να το είχα κοιτάξει νωρίτερα. Η πρόληψη δεν εξαλείφει κάθε κίνδυνο. Μειώνει όμως δραστικά τις πιθανότητες να αιφνιδιαστούμε. Η φροντίδα του εαυτού δεν είναι εγωισμός. Είναι η βάση για να μπορούμε να φροντίζουμε και τους άλλους. Και η πρόληψη είναι το πιο απλό, πιο ουσιαστικό βήμα προς αυτή την κατεύθυνση.