Πώς δημιουργείται ένας ναρκισσιστής
Πώς όμως διαμορφώνεται ένας ναρκισσιστής και πώς μπορεί να αποτραπεί αυτό; Οι ειδικοί στην ψυχική υγεία τονίζουν ότι οι βάσεις μπαίνουν από την παιδική ηλικία. Και το πιο ανησυχητικό είναι ότι ακόμη και γονείς με καλές προθέσεις μπορεί άθελά τους να συμβάλουν σε αυτό.
Ο ναρκισσισμός αναπτύσσεται συχνά σε περιβάλλοντα όπου συνυπάρχουν δύο αντίθετα στοιχεία: υπερβολική ικανοποίηση και ταυτόχρονα συναισθηματική στέρηση.
Αυτό σημαίνει ότι δίνεται υπερβολική έμφαση σε πράγματα όπως η εικόνα, τα χρήματα, η κοινωνική θέση και τα εξωτερικά επιτεύγματα, ενώ την ίδια στιγμή δεν καλλιεργούνται αρκετά η ενσυναίσθηση, η αυτοεκτίμηση και η ουσιαστική σύνδεση με τους άλλους.
Οι τρεις βασικοί δρόμοι προς τον ναρκισσισμό
Σύμφωνα με ειδικούς, υπάρχουν τρεις βασικοί τρόποι με τους οποίους ένα παιδί μπορεί να αναπτύξει ναρκισσιστικά χαρακτηριστικά:
- Υπερβολική επιβράβευση για επιφανειακά χαρακτηριστικά
- Έλλειψη συναισθηματικής φροντίδας
- Εμπειρίες τραύματος ή κακοποίησης
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε παιδί που βιώνει κάτι από τα παραπάνω θα γίνει ναρκισσιστής. Πολλά παιδιά μεγαλώνουν και γίνονται ενήλικες με ενσυναίσθηση. Ωστόσο, σχεδόν κάθε ναρκισσιστής έχει βιώσει τουλάχιστον ένα από αυτά τα στοιχεία στην παιδική του ηλικία. Ο κίνδυνος αυξάνεται όταν αυτά συνδυάζονται με έναν πιο δύσκολο χαρακτήρα από τη φύση του παιδιού.
«Είσαι πιο ξεχωριστός από όλους»
Πολλοί πιστεύουν ότι ο ναρκισσισμός προκύπτει απλώς από το «κακομαθημένο» παιδί. Στην πραγματικότητα, τα πράγματα είναι πιο σύνθετα. Η υπερβολική επιβράβευση δεν είναι μόνο τα δώρα ή η ανοχή. Είναι το να διδάσκεται το παιδί ότι αξίζει μόνο λόγω της εμφάνισης ή των ταλέντων του. Έτσι, μαθαίνει ότι η αξία του βασίζεται αποκλειστικά σε εξωτερικούς παράγοντες.
Επιπλέον, όταν ένα παιδί δεν μαθαίνει να αντιμετωπίζει τις εκρήξεις θυμού του ή να δέχεται συνέπειες, δυσκολεύεται να αναπτύξει συναισθηματικό έλεγχο. Το πιο κρίσιμο σημείο είναι το μήνυμα που λαμβάνει: «Δεν είσαι απλώς ξεχωριστός, είσαι καλύτερος από όλους». Αυτό συχνά αντικατοπτρίζει τη μεγαλομανία του ίδιου του γονέα που προβάλλεται στο παιδί.
O ρόλος της συναισθηματικής στέρησης
Στον αντίποδα, η έλλειψη συναισθηματικής φροντίδας μπορεί να είναι εξίσου επιβλαβής. Όταν ένα παιδί νιώθει ότι τα συναισθήματά του δεν έχουν αξία ή ότι οι γονείς του είναι απόμακροι και απώντες, δημιουργείται μέσα του μια βαθιά ανασφάλεια και χαμηλή αυτοεκτίμηση. Αυτή η εσωτερική έλλειψη συχνά μετατρέπεται αργότερα σε ανάγκη για επιβεβαίωση, προσοχή και αίσθηση ανωτερότητας.
Ο ρόλος του τραύματος
Τα παιδιά που βιώνουν κακοποίηση ή έντονο στρες έχουν αυξημένο κίνδυνο να εμφανίσουν προβλήματα ψυχικής υγείας, ανάμεσα στα οποία και ναρκισσιστικά χαρακτηριστικά. Η κακοποίηση δεν περιορίζεται μόνο στο σπίτι. Μπορεί να προέρχεται και από το σχολείο ή άλλους κοινωνικούς χώρους. Για παράδειγμα, το bullying μπορεί να λειτουργήσει ως καταλύτης για την ανάπτυξη τέτοιων συμπεριφορών.
Πώς να προστατεύσεις το παιδί σου
Οι ειδικοί προτείνουν συγκεκριμένους τρόπους για να μειωθούν οι πιθανότητες ένα παιδί να αναπτύξει ναρκισσιστικά χαρακτηριστικά:
- Δείξε ενσυναίσθηση στην πράξη: Τα παιδιά μαθαίνουν παρατηρώντας. Αν βλέπουν τους γονείς να λειτουργούν με κατανόηση και ευαισθησία, θα το υιοθετήσουν κι εκείνα.
- Επιβράβευσε την καλοσύνη, όχι μόνο την επιτυχία: Είναι σημαντικό να χαίρεσαι για τα επιτεύγματα του παιδιού, αλλά εξίσου σημαντικό είναι να αναγνωρίζεις και πράξεις όπως η φροντίδα προς άλλους.
- Μάθε στο παιδί να σκέφτεται τα συναισθήματα των άλλων: Αυτό μπορεί να γίνει μέσα από απλές καθημερινές στιγμές, όπως μια συζήτηση για μια ταινία ή μια κατάσταση που έζησε.
- Ενίσχυσε τα αυθεντικά του ενδιαφέροντα: Κάθε παιδί είναι διαφορετικό. Το σημαντικό είναι να αναπτύξει αυτά που πραγματικά αγαπά, όχι αυτά που εντυπωσιάζουν τους άλλους.
- Μίλα ανοιχτά για τα συναισθήματά σου: Δείχνοντας πώς διαχειρίζεσαι τη λύπη ή την απογοήτευση, διδάσκεις στο παιδί ότι τα συναισθήματα είναι φυσιολογικά και διαχειρίσιμα.
- Πέρασε ποιοτικό χρόνο μαζί του: Ακόμη και λίγα λεπτά ουσιαστικής επαφής κάθε μέρα μπορούν να κάνουν μεγάλη διαφορά.
Το πιο σημαντικό μάθημα
Πάνω από όλα, το πιο ουσιαστικό που μπορεί να μάθει ένα παιδί δεν είναι οι γνώσεις ή οι δεξιότητες. Είναι η ενσυναίσθηση, η ικανότητα να κατανοεί τον εαυτό του και να αντιλαμβάνεται πώς επηρεάζει τους άλλους. Αυτή η ικανότητα δεν είναι απλώς σημαντική. Είναι ίσως το πιο πολύτιμο εφόδιο που μπορούμε να του δώσουμε για τη ζωή.