Μόλις 1,38 παιδιά ανά γυναίκα στην Ευρωπαϊκή Ένωση
Το 2023, ο συνολικός δείκτης γονιμότητας στην Ευρωπαϊκή Ένωση έφτασε τα 1,38 παιδιά ανά γυναίκα, αριθμός αισθητά χαμηλότερος από το όριο των 2,1 παιδιών που θεωρείται απαραίτητο για να διατηρείται σταθερός ο πληθυσμός μιας χώρας.
Η εικόνα είναι ακόμη πιο ανησυχητική αν συγκριθεί με το 2003, όταν ο αντίστοιχος δείκτης ήταν 1,44. Μέσα σε είκοσι χρόνια, η Ευρώπη συνεχίζει σταθερά να κινείται προς χαμηλότερα ποσοστά γεννήσεων.
Η Βουλγαρία κατέγραψε το υψηλότερο ποσοστό γεννήσεων στην ΕΕ με 1,81 παιδιά ανά γυναίκα, ενώ ακολούθησαν η Γαλλία με 1,66 και η Ουγγαρία με 1,55. Στον αντίποδα, τα χαμηλότερα ποσοστά εμφανίστηκαν στη Μάλτα με 1,06, στην Ισπανία με 1,12 και στη Λιθουανία με 1,18 παιδιά ανά γυναίκα.
Από το 2003 έως το 2023, οι γεννήσεις μειώθηκαν σε 17 χώρες της ΕΕ, ενώ αυξήθηκαν μόλις σε 10. Η μεγαλύτερη πτώση καταγράφηκε στη Φινλανδία, όπου ο δείκτης γονιμότητας έπεσε από 1,72 σε 1,32 παιδιά ανά γυναίκα. Αντίθετα, η μεγαλύτερη αύξηση σημειώθηκε στη Βουλγαρία.
Οι γυναίκες αποκτούν το πρώτο τους παιδί όλο και αργότερα
Ένα ακόμη στοιχείο που δείχνει ξεκάθαρα την αλλαγή των κοινωνικών συνθηκών είναι η ηλικία στην οποία οι γυναίκες γίνονται μητέρες για πρώτη φορά. Το 2013, η μέση ηλικία πρώτης μητρότητας στην Ευρωπαϊκή Ένωση ήταν τα 28,8 έτη. Δέκα χρόνια αργότερα, το 2023, ανέβηκε στα 29,8 έτη.
Οι γυναίκες που αποκτούν το πρώτο τους παιδί σε μεγαλύτερη ηλικία βρίσκονται κυρίως στην Ιταλία, όπου η μέση ηλικία φτάνει τα 31,8 έτη. Ακολουθούν η Ιρλανδία με 31,6 και η Ισπανία με 31,5 έτη. Στον αντίποδα, οι νεότερες μητέρες πρώτου παιδιού καταγράφονται στη Βουλγαρία με μέση ηλικία 26,9 ετών, στη Ρουμανία με 27,1 και στη Σλοβακία με 27,3 έτη.
Το πιο εντυπωσιακό είναι πως η ηλικία πρώτης μητρότητας αυξήθηκε σε όλες τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης μέσα στην τελευταία δεκαετία. Η μεγαλύτερη άνοδος σημειώθηκε στη Φινλανδία, όπου οι γυναίκες αποκτούν το πρώτο τους παιδί κατά μέσο όρο 2,2 χρόνια αργότερα σε σχέση με το 2013.
Οι γεννήσεις μετά τα 40 αυξάνονται εντυπωσιακά
Η μητρότητα μετά τα 40 δεν αποτελεί πλέον εξαίρεση αλλά μια ολοένα και συχνότερη πραγματικότητα στην Ευρώπη. Το 2023 γεννήθηκαν περίπου 3,7 εκατομμύρια μωρά στην Ευρωπαϊκή Ένωση και το 6,1% αυτών των γεννήσεων αφορούσε γυναίκες ηλικίας 40 ετών και άνω.
Τα υψηλότερα ποσοστά γεννήσεων από μητέρες άνω των 40 καταγράφηκαν στην Ιρλανδία, την Ισπανία και την Ελλάδα, όπου περίπου το 11% όλων των γεννήσεων αφορά αυτή την ηλικιακή ομάδα. Αντίθετα, τα χαμηλότερα ποσοστά εμφανίζονται στη Ρουμανία, τη Σλοβακία και τη Λιθουανία, με μόλις 4%.
Μέσα σε δύο δεκαετίες, το ποσοστό των γεννήσεων από γυναίκες άνω των 40 έχει υπερδιπλασιαστεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς από το 2,6% το 2003 έφτασε στο 6,1% το 2023.
Η Ελλάδα κατέγραψε τη μεγαλύτερη αύξηση σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση. Το ποσοστό των γεννήσεων από γυναίκες άνω των 40 ανέβηκε από 2,6% σε 10,6%, σημειώνοντας αύξηση 8 ποσοστιαίων μονάδων.
Το δημογραφικό γίνεται η μεγάλη πρόκληση της Ευρώπης
Οι αριθμοί αυτοί δεν αφορούν μόνο τις γεννήσεις. Αφορούν το μέλλον της ίδιας της Ευρώπης. Οι χαμηλοί δείκτες γονιμότητας και η συνεχής γήρανση του πληθυσμού επηρεάζουν ήδη την οικονομία, την αγορά εργασίας, τα ασφαλιστικά συστήματα αλλά και τη συνολική κοινωνική ισορροπία.
Την ίδια στιγμή, όλο και περισσότερα ζευγάρια δηλώνουν ότι θέλουν παιδιά αλλά δυσκολεύονται να προχωρήσουν λόγω οικονομικών πιέσεων, έλλειψης στήριξης και αβεβαιότητας για το μέλλον.
Και όσο η μητρότητα μετατίθεται σε μεγαλύτερες ηλικίες, τόσο μεγαλώνει και η συζήτηση γύρω από το πώς οι κοινωνίες μπορούν πραγματικά να στηρίξουν όσους θέλουν να δημιουργήσουν οικογένεια χωρίς να χρειάζεται να το αναβάλλουν συνεχώς.