Και κάπου εκεί, πολλοί γονείς νιώθουν ενοχές. Αναρωτιούνται αν κάνουν κάτι λάθος. Αν το παιδί τους «ξεσπά» πάνω τους επειδή δεν τους σέβεται. Αν έχουν χάσει τον έλεγχο. Η αλήθεια όμως είναι πολύ πιο σύνθετη και πολύ πιο ανθρώπινη. Πολλά παιδιά που δείχνουν «τέλεια» στο σχολείο, στο σπίτι αποφορτίζονται συναισθηματικά. Και αυτό, όσο εξαντλητικό κι αν είναι για τους γονείς, συνήθως δεν είναι κακό σημάδι.
Το παιδί κρατιέται όλη μέρα
Σκεφτείτε έναν ενήλικα που όλη μέρα προσπαθεί να είναι επαγγελματίας, ευγενικός, συνεπής και συγκεντρωμένος στη δουλειά του. Κρατάει τα νεύρα του, καταπιέζει την κούρασή του, χαμογελά όταν δεν έχει διάθεση και προσπαθεί να ανταποκριθεί σε απαιτήσεις. Όταν επιστρέφει σπίτι, χαλαρώνει. Και πολλές φορές εκεί βγαίνει όλη η ένταση της ημέρας. Αυτό ακριβώς συμβαίνει και στα παιδιά. Μόνο που εκείνα δεν έχουν ακόμα την ωριμότητα να διαχειριστούν τα συναισθήματά τους με ήρεμο τρόπο. Έτσι, η πίεση που συσσωρεύεται μέσα στη μέρα εκτονώνεται στο σπίτι.
Στο σχολικό περιβάλλον, το παιδί ακολουθεί κανόνες, προσπαθεί να ανταποκριθεί στις προσδοκίες, συγκρατεί την έντασή του και λειτουργεί μέσα σε ένα αυστηρό πλαίσιο. Για κάποια παιδιά αυτό είναι πολύ κουραστικό ψυχικά. Όταν λοιπόν επιστρέφουν στο σπίτι, νιώθουν ασφαλή αρκετά ώστε να αφήσουν τον εαυτό τους ελεύθερο. Με απλά λόγια, το σπίτι είναι ο χώρος όπου το παιδί αισθάνεται ότι μπορεί να «πέσει».
Τα παιδιά ξεσπούν εκεί που νιώθουν ασφάλεια
Αυτό είναι ίσως το πιο δύσκολο κομμάτι για έναν γονιό να αποδεχτεί. Το παιδί συχνά ξεσπά στους ανθρώπους που αγαπά περισσότερο. Όχι επειδή τους θεωρεί δεδομένους με κακό τρόπο, αλλά επειδή μαζί τους αισθάνεται ασφάλεια.
Ένα παιδί που κρατιέται όλη μέρα στο σχολείο, πολλές φορές γυρίζει σπίτι και αφήνεται. Μπορεί να αρχίσει να κλαίει για ασήμαντη αφορμή, να θυμώνει επειδή δεν του άρεσε το φαγητό ή να αντιδρά υπερβολικά σε κάτι μικρό. Ο γονιός βλέπει μόνο το ξέσπασμα. Δεν βλέπει όμως την προσπάθεια που προηγήθηκε όλη μέρα.
Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να αποδεχόμαστε κάθε συμπεριφορά χωρίς όρια. Σημαίνει όμως ότι χρειάζεται να δούμε πίσω από τη συμπεριφορά. Να αναρωτηθούμε: «Τι προσπαθεί να μου πει το παιδί μου αυτή τη στιγμή;». Πολλές φορές η απάντηση είναι απλή: «Είμαι κουρασμένο». «Πιέστηκα». «Προσπάθησα πολύ». «Δεν αντέχω άλλο να κρατιέμαι».
Το «καλό παιδί» συχνά κουβαλά μεγάλη πίεση
Υπάρχουν παιδιά που έχουν μάθει να είναι συνεχώς «σωστά». Να μη δημιουργούν προβλήματα. Να μη δυσαρεστούν κανέναν. Να παίρνουν μπράβο. Να είναι υπάκουα. Αυτά τα παιδιά συχνά εντυπωσιάζουν τους δασκάλους και το περιβάλλον τους, αλλά μέσα τους μπορεί να κουβαλούν τεράστια πίεση. Κάποια στιγμή αυτή η πίεση βγαίνει. Και συνήθως βγαίνει στο σπίτι.
Οι ειδικοί εξηγούν ότι αρκετά παιδιά εμφανίζουν αυτό που ονομάζεται «after school restraint collapse». Δηλαδή μια συναισθηματική κατάρρευση μετά το σχολείο. Το παιδί έχει εξαντληθεί από την προσπάθεια αυτοελέγχου και μόλις βρεθεί στο ασφαλές του περιβάλλον, ξεσπά. Δεν είναι σπάνιο. Και δεν σημαίνει απαραίτητα ότι το παιδί έχει πρόβλημα συμπεριφοράς.
Μήπως το παιδί χρειάζεται περισσότερο «χώρο»;
Πολλές φορές οι απογευματινές ώρες των παιδιών είναι εξίσου πιεστικές με το σχολείο. Αγγλικά, δραστηριότητες, διάβασμα, υποχρεώσεις, οθόνες, γρήγοροι ρυθμοί. Το παιδί δεν προλαβαίνει να ξεκουραστεί πραγματικά. Κάποιες οικογένειες παρατηρούν τεράστια διαφορά όταν μειώνουν λίγο το πρόγραμμα και δίνουν περισσότερο ελεύθερο χρόνο. Χρόνο χωρίς απαιτήσεις. Χωρίς πίεση. Χωρίς συνεχείς εντολές.
Μερικές φορές, το παιδί δεν χρειάζεται άλλη μία συμβουλή ή άλλη μία παρατήρηση. Χρειάζεται έναν ήρεμο γονιό δίπλα του. Χρειάζεται σύνδεση. Ένα χάδι. Λίγη σιωπή. Μια αγκαλιά χωρίς ερωτήσεις.
Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς
Το πρώτο και σημαντικότερο είναι να μην παίρνουν προσωπικά κάθε ξέσπασμα. Είναι δύσκολο, ειδικά όταν ένας γονιός είναι ήδη κουρασμένος, αλλά βοηθά να θυμόμαστε ότι το παιδί δεν μας «επιτίθεται». Προσπαθεί να διαχειριστεί κάτι που ακόμα δεν ξέρει πώς να εκφράσει.
Βοηθά επίσης πολύ η σταθερότητα. Τα παιδιά χρειάζονται όρια, αλλά όρια ήρεμα και προβλέψιμα. Όχι φωνές πάνω στις φωνές. Όχι τιμωρίες μέσα στην ένταση της στιγμής. Εξίσου σημαντικό είναι να υπάρχει χρόνος σύνδεσης μέσα στην ημέρα, ακόμη και λίγα λεπτά πραγματικής επαφής χωρίς κινητό, χωρίς τηλεόραση και χωρίς βιασύνη. Πολλές φορές ένα παιδί που φαίνεται «δύσκολο» απλώς ζητά προσοχή με τον μόνο τρόπο που ξέρει.
Δεν μεγαλώνετε «κακό» παιδί
Αυτό είναι ίσως το πιο σημαντικό που χρειάζεται να ακούσουν πολλοί γονείς. Ένα παιδί που ξεσπά στο σπίτι, ενώ στο σχολείο είναι ήρεμο και συνεργάσιμο, δεν είναι απαραίτητα κακομαθημένο ή προβληματικό.
Συχνά είναι ένα παιδί που προσπαθεί πάρα πολύ. Ένα παιδί που κουράζεται συναισθηματικά. Ένα παιδί που νιώθει αρκετή ασφάλεια μέσα στο σπίτι ώστε να δείξει τον πραγματικό του εαυτό. Και όσο δύσκολες κι αν είναι κάποιες μέρες, αυτό από μόνο του λέει κάτι πολύ σημαντικό για τη σχέση σας. Ότι το παιδί σας νιώθει πως κοντά σας μπορεί να είναι αληθινό.