Υπάρχουν όμως περιπτώσεις όπου αυτό που μοιάζει αρχικά με απλή κούραση ή έντονη συναισθηματική φόρτιση κρύβει κάτι πολύ πιο σοβαρό. Η επιλόχειος ψύχωση είναι μια σπάνια αλλά σοβαρή ψυχική διαταραχή, η οποία μπορεί να εμφανιστεί συνήθως μέσα στις πρώτες δύο εβδομάδες μετά τη γέννηση του μωρού και συχνά ξεκινά απότομα.
Δεν πρόκειται για μια πιο έντονη μορφή του λεγόμενου «baby blues». Είναι μια ψυχιατρική επείγουσα κατάσταση που χρειάζεται άμεση αξιολόγηση και θεραπεία.
Γι' αυτό είναι σημαντικό τόσο οι νέες μαμάδες όσο και οι σύντροφοι, οι συγγενείς και οι φίλοι τους να γνωρίζουν τα προειδοποιητικά σημάδια.
Τι είναι η επιλόχειος ψύχωση;
Η επιλόχειος ψύχωση, γνωστή και ως επιλόχειος ή λοχειακή ψύχωση, είναι μια σοβαρή κατάσταση κατά την οποία η γυναίκα μπορεί να χάσει την επαφή της με την πραγματικότητα. Υπολογίζεται ότι εμφανίζεται περίπου σε 1 στις 1.000 γυναίκες μετά τον τοκετό.
Μπορεί να εμφανιστεί ακόμη και σε μια γυναίκα χωρίς προηγούμενο ιστορικό ψυχικής ασθένειας. Ο κίνδυνος είναι αυξημένος σε γυναίκες με ιστορικό διπολικής διαταραχής ή σχιζοφρένειας, οικογενειακό ιστορικό σοβαρής ψυχικής νόσου ή προηγούμενο επεισόδιο επιλόχειου ψύχωσης.
Το σημαντικότερο είναι ότι η γυναίκα δεν φταίει για αυτό που της συμβαίνει και δεν σημαίνει ότι είναι «κακή μητέρα». Πρόκειται για μια κατάσταση που χρειάζεται ιατρική φροντίδα.
6 σημάδια επιλόχειου ψύχωσης που δεν πρέπει να αγνοήσουμε
1. Έντονη σύγχυση και απότομες αλλαγές στη συμπεριφορά
Ένα από τα πρώτα σημάδια μπορεί να είναι ότι η νέα μαμά μοιάζει ξαφνικά «διαφορετική». Μπορεί να δυσκολεύεται να σκεφτεί καθαρά, να μιλά με τρόπο που δεν βγάζει νόημα ή να μην μπορεί να παρακολουθήσει μια συνηθισμένη συζήτηση.
Η συμπεριφορά της μπορεί επίσης να αλλάξει απότομα και να γίνει ασυνήθιστη ή απρόβλεπτη. Οι κοντινοί άνθρωποι συχνά είναι εκείνοι που παρατηρούν πρώτοι ότι κάτι δεν πάει καλά.
2. Ψευδαισθήσεις
Η γυναίκα μπορεί να ακούει, να βλέπει, να αισθάνεται ή ακόμη και να μυρίζει πράγματα που δεν υπάρχουν στην πραγματικότητα. Για παράδειγμα, μπορεί να ακούει φωνές ή να βλέπει ανθρώπους και αντικείμενα που οι υπόλοιποι δεν αντιλαμβάνονται.
Αυτές οι εμπειρίες μπορεί να είναι ιδιαίτερα τρομακτικές για την ίδια. Το σημαντικό είναι να μην αντιμετωπιστούν ως υπερβολή ή ως κάτι που απλώς πρέπει να «ξεπεράσει».
3. Παράξενες ή ακλόνητες πεποιθήσεις
Ένα ακόμη χαρακτηριστικό σύμπτωμα είναι οι παραληρητικές ιδέες. Η γυναίκα μπορεί να είναι απόλυτα πεπεισμένη για κάτι που δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα.
Μπορεί, για παράδειγμα, να πιστεύει ότι κάποιος θέλει να κάνει κακό στην ίδια ή στο μωρό, ότι κάποιος την παρακολουθεί ή ότι καθημερινά γεγονότα έχουν ένα ιδιαίτερο και προσωπικό μήνυμα για εκείνη.
Δεν είναι εύκολο να την πείσουμε με λογικά επιχειρήματα ότι αυτές οι πεποιθήσεις δεν ισχύουν. Αυτό που χρειάζεται είναι άμεση επαγγελματική βοήθεια.
4. Ακραίες και γρήγορες αλλαγές στη διάθεση
Η επιλόχειος ψύχωση μπορεί να συνοδεύεται από έντονη ευφορία ή υπερδιέγερση, αλλά και από βαθιά θλίψη. Η διάθεση μπορεί να αλλάζει πολύ γρήγορα, από την υπερβολική ενεργητικότητα και την έντονη ομιλία μέχρι το κλάμα, την απόσυρση και την απόγνωση.
Μια γυναίκα μπορεί να μιλά πολύ γρήγορα, να έχει πολλές και έντονες σκέψεις ή να εμφανίζεται ασυνήθιστα γεμάτη ενέργεια.
5. Πολύ λίγος ύπνος ή αίσθηση ότι δεν χρειάζεται να κοιμηθεί
Η έλλειψη ύπνου είναι φυσικά συχνή μετά τη γέννηση ενός μωρού. Ωστόσο, υπάρχει σημαντική διαφορά ανάμεσα στο «δεν μπορώ να κοιμηθώ επειδή το μωρό ξυπνά» και στο «δεν χρειάζομαι καθόλου ύπνο», ειδικά όταν αυτό συνοδεύεται από έντονη ενεργητικότητα, γρήγορη σκέψη ή ασυνήθιστη συμπεριφορά.
Η απότομη και σημαντική διαταραχή του ύπνου είναι ένα σύμπτωμα που αξίζει ιδιαίτερη προσοχή.
6. Παράνοια, έντονος φόβος ή σκέψεις που μπορεί να θέσουν κάποιον σε κίνδυνο
Μια γυναίκα που βιώνει επιλόχειο ψύχωση μπορεί να αισθάνεται ότι κινδυνεύει, να είναι εξαιρετικά καχύποπτη ή να πιστεύει ότι πρέπει να προστατεύσει τον εαυτό της ή το μωρό από μια απειλή που δεν υπάρχει. Μπορεί επίσης να εμφανίσει σκέψεις αυτοκτονίας ή σκέψεις να βλάψει τον εαυτό της ή το μωρό.
Αυτό απαιτεί άμεση αντιμετώπιση και δεν πρέπει να περιμένουμε να περάσει από μόνο του.
Επιλόχειος ψύχωση ή «baby blues»;
Είναι σημαντικό να μην μπερδεύουμε τις δύο καταστάσεις. Το «baby blues» είναι πολύ συχνό και μπορεί να περιλαμβάνει κλάμα, ευαισθησία, ανησυχία και εξάντληση. Συνήθως εμφανίζεται τις πρώτες ημέρες μετά τον τοκετό και υποχωρεί μέσα σε περίπου δύο εβδομάδες.
Η επιλόχειος ψύχωση είναι διαφορετική. Μπορεί να περιλαμβάνει ψευδαισθήσεις, παραληρητικές πεποιθήσεις, σύγχυση, έντονη διέγερση και απότομες αλλαγές στη διάθεση. Επίσης μπορεί να επιδεινωθεί γρήγορα.
Τι πρέπει να κάνουμε αν υποψιαζόμαστε επιλόχειο ψύχωση;
Το πρώτο και σημαντικότερο βήμα είναι να ζητήσουμε άμεση ιατρική βοήθεια. Δεν είναι μια κατάσταση που πρέπει να αντιμετωπιστεί απλώς με ξεκούραση ή με την υποστήριξη της οικογένειας.
Αν μια νέα μητέρα εμφανίζει συμπτώματα που παραπέμπουν σε επιλόχειο ψύχωση, χρειάζεται επείγουσα αξιολόγηση από επαγγελματία ψυχικής υγείας ή γιατρό. Αν υπάρχει άμεσος κίνδυνος να βλάψει τον εαυτό της ή το μωρό, χρειάζεται άμεση προσφυγή στις υπηρεσίες επείγουσας βοήθειας.
Συχνά η θεραπεία γίνεται στο νοσοκομείο και μπορεί να περιλαμβάνει φαρμακευτική αγωγή και εξειδικευμένη ψυχιατρική φροντίδα. Με την κατάλληλη θεραπεία, οι περισσότερες γυναίκες αναρρώνουν.
Η έγκαιρη βοήθεια κάνει τη διαφορά
Η επιλόχειος ψύχωση μπορεί να είναι τρομακτική τόσο για τη γυναίκα όσο και για τους ανθρώπους που βρίσκονται γύρω της. Όμως η έγκαιρη αναγνώριση των συμπτωμάτων και η άμεση αναζήτηση βοήθειας μπορούν να κάνουν μεγάλη διαφορά.
Και ίσως το σημαντικότερο μήνυμα είναι αυτό: μια μητέρα που περνά επιλόχειο ψύχωση δεν είναι κακή μητέρα και δεν πρέπει να νιώθει ντροπή. Είναι ένας άνθρωπος που αντιμετωπίζει μια σοβαρή ιατρική κατάσταση και χρειάζεται φροντίδα, ασφάλεια και υποστήριξη.
Αν κάτι στη συμπεριφορά μιας νέας μαμάς σας φαίνεται ξαφνικά πολύ διαφορετικό, ιδιαίτερα κατά τις πρώτες εβδομάδες μετά τον τοκετό, μην το αποδώσετε αυτόματα στην κούραση. Η επιλόχειος ψύχωση είναι σπάνια, αλλά όταν εμφανίζεται χρειάζεται άμεση αντιμετώπιση.
Σημείωση: Το άρθρο είναι ενημερωτικό και δεν αντικαθιστά την αξιολόγηση από γιατρό ή επαγγελματία ψυχικής υγείας.