Κι εγώ στέκομαι σε εκείνο το παιδί, στο όνομα του οποίου έγιναν όλα. Αναρωτιέμαι τι εξήγηση χωράει στα τέσσερά του χρόνια. Πώς μεταφράζεται το «ο μπαμπάς θόλωσε» σε μια ηλικία που ακόμα μαθαίνεις να λες «θύμωσα», να περιμένεις τη σειρά σου, να κρατάς τα χέρια σου μακριά από τον διπλανό σου.
Το παιδί σου χρειαζόταν κάπου να ακουμπήσει
Μπορώ να καταλάβω τον θυμό ενός γονιού που πιστεύει ότι κάποιος τρόμαξε ή κακομεταχειρίστηκε το παιδί του. Τον κόμπο στο στομάχι, την ανάγκη να φτάσει αμέσως εκεί, να το πάρει αγκαλιά, να απαιτήσει εξηγήσεις. Ως μητέρα, αυτή την αγωνία την καταλαβαίνω. Ακριβώς γι’ αυτό με εξοργίζει όταν χρησιμοποιείται σαν άλλοθι για την άσκηση βίας. Τη στιγμή που το παιδί χρειάζεται έναν ενήλικα να του επιστρέψει την ασφάλεια, ο ενήλικας έχει ευθύνη να παραμείνει ασφαλής. Να μπορείς να τον πλησιάσεις. Να αναγνωρίζεις τη φωνή του. Να ξέρεις ότι, ακόμα κι όταν είναι έξαλλος, τα χέρια του μπορούν να σε κρατήσουν χωρίς να τρομάζουν κανέναν.
Οι ευθύνες της νηπιαγωγού πρέπει να ελεγχθούν
Το βίντεο με τον τρόπο που η διευθύντρια απευθυνόταν στα παιδιά προκάλεσε αντιδράσεις και για την υπόθεση διατάχθηκε Ένορκη Διοικητική Εξέταση. Ο έλεγχος είναι απαραίτητος. Κανένα παιδί δεν πρέπει να φοβάται τον άνθρωπο που αναλαμβάνει την καθημερινή του φροντίδα στο σχολείο.
Οι γονείς δικαιούνται απαντήσεις και οι αρμόδιοι οφείλουν να τις δώσουν, με σοβαρότητα και χωρίς κουκούλωμα. Η απαίτηση να λογοδοτήσει μια εκπαιδευτικός δεν δίνει σε κανέναν δικαίωμα να τη χτυπήσει. Μπορούμε να ζητάμε πλήρη διερεύνηση της συμπεριφοράς της και ταυτόχρονα να καταδικάζουμε απερίφραστα την επίθεση. Πόσο δύσκολο έγινε πια να κρατήσουμε αυτές τις δύο σκέψεις μαζί;
Εσύ λες «το προστάτευσα». Εκείνο τι άκουσε;
Δεν γνωρίζουμε τι ακριβώς είδε και πώς βίωσε κάθε στιγμή το συγκεκριμένο κοριτσάκι. Σύμφωνα, πάντως, με όσα ανέφερε στην ΕΡΤ ο εκπρόσωπος της εκπαιδευτικής διοίκησης, το περιστατικό εκτυλίχθηκε μπροστά σε ανήλικα παιδιά και κινητοποιήθηκαν ψυχολόγοι και κοινωνικοί λειτουργοί. Ας σταθούμε λίγο εδώ. Σε παιδιά που πήγαν στο σχολείο τους και βρέθηκαν μέσα σε μια σύγκρουση ενηλίκων. Ας αναρωτηθούμε τι μπορεί να καταλάβει ένα παιδί όταν η αγάπη επιστρατεύεται ως εξήγηση για τη βία. Ότι επιτρέπεται να χτυπάμε όταν αγαπάμε πολύ; Ότι ο θυμός κάνει τα χέρια μας ακαταλόγιστα; Ότι όποιος πιστεύει πως έχει δίκιο μπορεί να κάνει τον άλλον να πονέσει;
Αύριο θα ζητήσουμε από αυτό το παιδί να λύσει μια διαφωνία με λόγια. Θα του πούμε να μη σπρώχνει, να ζητά βοήθεια, να σέβεται το σώμα του άλλου. Θα περιμένουμε να συγκρατηθεί όταν του αρπάξουν ένα παιχνίδι, όταν νιώσει αδικημένο, όταν θυμώσει τόσο που δεν θα βρίσκει τις λέξεις.
Του ζητάμε, δηλαδή, να καταφέρει στα 4 όσα εμείς δεν καταφέρνουμε στα 40. Κι αν μας απαντήσει «θόλωσα», τι θα του πούμε; Ότι αυτή η δικαιολογία ισχύει μόνο για τους μεγάλους; Ότι η δύναμη συνοδεύεται από το προνόμιο να εξαιρείσαι από τους κανόνες που επιβάλλεις;
Η συγγνώμη χρειάζεται να φτάσει στον άνθρωπο που πόνεσε
Με δυσκολεύει πολύ αυτή η συγγνώμη που σταματά λίγο πριν φτάσει στον άνθρωπο που δέχθηκε τα χτυπήματα. Σαν να μπορεί η πράξη να αποσπαστεί από το πρόσωπο, από τον πόνο, από τον εξευτελισμό της. Η ανάληψη ευθύνης χρειάζεται καθαρές κουβέντες: έκανα κάτι απαράδεκτο, ευθύνομαι γι’ αυτό, οφείλω να το αντιμετωπίσω.
Ένα παιδί χρειάζεται να ακούσει και ότι δεν φταίει για τις πράξεις των μεγάλων, ακόμη κι όταν εκείνοι επιμένουν ότι όλα έγιναν για χάρη του. Γιατί το «για σένα το έκανα» μπορεί να γίνει πολύ βαρύ φορτίο όταν αφορά κάτι τρομακτικό. Ποιος θα φροντίσει να μην το κουβαλήσει εκείνο; Δεν του αναλογεί να διαλέξει στρατόπεδο, να δικαιολογήσει τον μπαμπά του ή να αποδείξει ότι ήταν αρκετά φοβισμένο ώστε να αξίζει αυτή την αντίδραση. Του αναλογεί να είναι παιδί, με την αγάπη των γονιών του διαθέσιμη, χωρίς λογαριασμούς που δημιούργησαν οι μεγάλοι και πρέπει να πληρώσει.
Και εμείς, τι χειροκροτάμε;
Το ερώτημα αφορά και εμάς, κάθε φορά που είμαστε έτοιμοι να πούμε «κι εγώ το ίδιο θα έκανα». Ας σκεφτούμε τι εγκρίνουμε πριν ντύσουμε τη βία με τη συγκίνησή μας για ένα παιδί. Η προστασία θέλει παρουσία, επιμονή, καταγγελία, απαίτηση να λειτουργήσουν οι αρμόδιοι. Θέλει να αντέξεις τον θυμό σου αρκετά ώστε να ασχοληθείς με αυτόν που σε χρειάζεται. Να σκύψεις στο ύψος του. Να το ακούσεις. Να του εξηγήσεις ότι έχει δικαίωμα να νιώθει ασφαλές. Και ύστερα να σταθείς δίπλα του όσο χρειαστεί, ακόμη κι όταν σβήσουν οι κάμερες και πάψουν οι υπόλοιποι να ασχολούνται. Γιατί, όταν λες «για το παιδί μου τα έκανα όλα», οφείλεις να αναρωτηθείς και τι άφησαν μέσα του αυτά τα «όλα».