Τα παιδιά μεγαλώνουν σε μια εποχή όπου η ψυχαγωγία είναι διαθέσιμη με ένα άγγιγμα και η προσοχή τους διεκδικείται από αμέτρητα ερεθίσματα. Κι εμείς, οι γονείς, αναρωτιόμαστε γιατί δεν διαβάζουν πια, γιατί βαριούνται μετά από λίγες σελίδες ή γιατί αντιμετωπίζουν το βιβλίο σαν άλλη μία σχολική υποχρέωση.
Ίσως, όμως, το πρόβλημα να μην είναι ότι τα παιδιά δεν αγαπούν το διάβασμα, αλλά ότι δεν τους έχουμε δώσει αρκετές ευκαιρίες να το αγαπήσουν με τον δικό τους τρόπο. Γιατί η αγάπη για τα βιβλία δεν επιβάλλεται, ούτε γεννιέται μέσα από υποχρεώσεις και παρατηρήσεις. Καλλιεργείται μέσα από μικρές καθημερινές στιγμές, προσωπικά παραδείγματα και ιστορίες που καταφέρνουν να αγγίξουν την παιδική φαντασία.
Σταματήστε να αντιμετωπίζετε το διάβασμα σαν υποχρέωση
«Διάβασε επιτέλους κανένα βιβλίο», «Άσε το κινητό και πιάσε κάτι να διαβάσεις», «Στην ηλικία σου εγώ είχα τελειώσει ολόκληρη τη βιβλιοθήκη». Όσο καλοπροαίρετες κι αν είναι αυτές οι φράσεις, σπάνια καταφέρνουν να κάνουν ένα παιδί να αγαπήσει το διάβασμα. Αντίθετα, συχνά το μετατρέπουν σε ακόμη μία απαίτηση των μεγάλων, δίπλα στα μαθήματα, τις εργασίες και τις υπόλοιπες υποχρεώσεις του.
Το βιβλίο πρέπει να συνδεθεί με την ευχαρίστηση και όχι με την επίδοση. Δεν χρειάζεται να ζητάμε από το παιδί να διαβάσει συγκεκριμένο αριθμό σελίδων ούτε να το εξετάζουμε κάθε φορά για να διαπιστώσουμε αν κατάλαβε την ιστορία. Ας του επιτρέψουμε να διαβάζει με τον δικό του ρυθμό, να αφήνει ένα βιβλίο στη μέση αν δεν του αρέσει και να επιστρέφει σε αγαπημένες ιστορίες όσες φορές θέλει. Όταν το διάβασμα σταματήσει να μοιάζει με αγγαρεία, έχει περισσότερες πιθανότητες να γίνει μια συνήθεια που το παιδί θα επιλέγει μόνο του.
Αφήστε τα παιδιά να διαλέξουν τι θέλουν να διαβάσουν
Μπορεί εμείς να ονειρευόμαστε το παιδί μας να διαβάζει κλασική λογοτεχνία, εκείνο όμως να προτιμά κόμικς, ιστορίες μυστηρίου, βιβλία με δεινόσαυρους ή περιπέτειες φαντασίας. Και αυτό είναι απολύτως φυσιολογικό. Δεν υπάρχει ένας και μοναδικός σωστός δρόμος για να αγαπήσει ένα παιδί τα βιβλία. Ένα κόμικ μπορεί να αποτελέσει την αρχή μιας μεγάλης αναγνωστικής διαδρομής, όπως και ένα βιβλίο γεμάτο εικόνες, ένα αστείο μυθιστόρημα ή μια ιστορία βασισμένη σε κάποιο αγαπημένο του παιχνίδι.
Αντί να επιμένουμε σε όσα θεωρούμε εμείς αξιόλογα, μπορούμε να επισκεφθούμε μαζί ένα βιβλιοπωλείο ή μια βιβλιοθήκη και να το αφήσουμε να εξερευνήσει. Να ξεφυλλίσει, να διαβάσει οπισθόφυλλα, να διαλέξει κάτι που του κεντρίζει το ενδιαφέρον. Ακόμη κι αν η επιλογή του δεν είναι αυτή που θα κάναμε εμείς, αξίζει να τη σεβαστούμε. Το σημαντικό στην αρχή δεν είναι να διαβάζει τα «σωστά» βιβλία, αλλά να ανακαλύψει ότι υπάρχουν ιστορίες που το αφορούν πραγματικά.
Γίνετε το παράδειγμα που θέλετε να ακολουθήσουν
Πόσο συχνά μας βλέπουν τα παιδιά μας να διαβάζουμε ένα βιβλίο; Όχι να κοιτάζουμε το κινητό, να απαντάμε σε μηνύματα ή να ξεφυλλίζουμε βιαστικά κάτι για τη δουλειά, αλλά να καθόμαστε στον καναπέ και να απολαμβάνουμε πραγματικά το διάβασμα; Τα παιδιά μαθαίνουν πολλά περισσότερα από τις καθημερινές μας συνήθειες παρά από τις συμβουλές μας. Αν στο σπίτι το βιβλίο είναι κάτι που υπάρχει μόνο στη σχολική τσάντα, δύσκολα θα το συνδέσουν με τη χαλάρωση και την ευχαρίστηση.
Όταν, όμως, βλέπουν τους γονείς τους να διαβάζουν επειδή το θέλουν, αρχίζουν να αντιλαμβάνονται το βιβλίο ως μια φυσική και όμορφη πλευρά της ζωής. Μπορούμε να δημιουργήσουμε μια μικρή οικογενειακή συνήθεια, αφιερώνοντας λίγα λεπτά μέσα στην ημέρα στο διάβασμα. Χωρίς τηλεόραση, χωρίς κινητά και χωρίς την απαίτηση να διαβάζουν όλοι το ίδιο πράγμα. Ακόμη και δέκα λεπτά μπορούν να γίνουν μια πολύτιμη στιγμή ηρεμίας και σύνδεσης.
Κάντε τα βιβλία μέρος της καθημερινότητας και όχι μόνο της βιβλιοθήκης
Ένα βιβλίο που βρίσκεται κλεισμένο σε ένα ψηλό ράφι δύσκολα θα τραβήξει την προσοχή ενός παιδιού. Αντίθετα, όταν τα βιβλία βρίσκονται σε σημεία όπου μπορεί να τα δει, να τα αγγίξει και να τα ξεφυλλίσει, γίνονται πιο οικεία. Δεν χρειάζεται να δημιουργήσουμε μια εντυπωσιακή παιδική βιβλιοθήκη ή να ξοδέψουμε πολλά χρήματα. Ένα μικρό καλάθι με βιβλία δίπλα στο κρεβάτι, μερικές ιστορίες στο σαλόνι ή μια γωνιά με μαξιλάρια και καλό φωτισμό μπορούν να κάνουν τη διαφορά. Μπορούμε επίσης να συνδέσουμε τα βιβλία με όσα ζει το παιδί.
Αν αγαπά τα ζώα, να αναζητήσουμε σχετικές ιστορίες. Αν πρόκειται να ταξιδέψουμε, να διαβάσουμε ένα βιβλίο για τον προορισμό μας. Αν αντιμετωπίζει μια δυσκολία στο σχολείο, ίσως βρούμε έναν ήρωα που βιώνει κάτι παρόμοιο. Όσο περισσότερο τα βιβλία συνδέονται με την πραγματική ζωή και τα ενδιαφέροντα των παιδιών, τόσο λιγότερο μοιάζουν με κάτι ξένο ή βαρετό.
Διαβάστε μαζί τους, ακόμη κι όταν έχουν μεγαλώσει
Συχνά σταματάμε να διαβάζουμε στα παιδιά μας μόλις μάθουν να διαβάζουν μόνα τους. Θεωρούμε ότι δεν μας χρειάζονται πια και ότι η ώρα του παραμυθιού ανήκει στην προσχολική ηλικία. Κι όμως, η κοινή ανάγνωση μπορεί να συνεχιστεί για πολλά χρόνια, αρκεί να προσαρμόζεται στις ανάγκες και στα ενδιαφέροντά τους. Μπορούμε να διαβάζουμε εναλλάξ κεφάλαια, να ακούμε μαζί ένα ηχητικό βιβλίο ή να συζητάμε για μια ιστορία που μας συγκίνησε.
Με τα μεγαλύτερα παιδιά και τους εφήβους, μια ενδιαφέρουσα συζήτηση γύρω από ένα βιβλίο μπορεί να γίνει αφορμή για να μιλήσουμε για τη φιλία, τον έρωτα, την αδικία, τους φόβους και τις επιλογές μας. Τα βιβλία δεν καλλιεργούν μόνο τη φαντασία και το λεξιλόγιο. Μπορούν να γίνουν γέφυρες επικοινωνίας ανάμεσα στους γονείς και τα παιδιά. Και πολλές φορές, μια ιστορία που διαβάζουμε μαζί ανοίγει συζητήσεις που διαφορετικά δεν θα ξέραμε πώς να ξεκινήσουμε.
Δεν χρειάζεται να μεγαλώσουμε παιδιά που διαβάζουν συνεχώς
Μέσα στην αγωνία μας να απομακρύνουμε τα παιδιά από τις οθόνες, υπάρχει ο κίνδυνος να μετατρέψουμε και το διάβασμα σε έναν ακόμη στόχο που πρέπει να πετύχουν. Να μετράμε πόσα βιβλία τελείωσαν, να τα συγκρίνουμε με άλλα παιδιά ή να απογοητευόμαστε επειδή δεν ενθουσιάζονται με τις ίδιες ιστορίες που αγαπούσαμε εμείς. Όμως, ο στόχος δεν είναι να μεγαλώσουμε παιδιά που διαβάζουν όσο περισσότερο γίνεται, αλλά παιδιά που γνωρίζουν ότι μπορούν να βρουν χαρά, παρηγοριά και συντροφιά μέσα σε ένα βιβλίο.
Ίσως κάποια στιγμή αφήσουν το διάβασμα για εβδομάδες ή μήνες. Ίσως προτιμήσουν άλλες δραστηριότητες ή χρειαστούν χρόνο μέχρι να ανακαλύψουν το είδος που πραγματικά τους αρέσει. Δεν πειράζει. Η σχέση με τα βιβλία δεν είναι διαγωνισμός και δεν εξελίσσεται με τον ίδιο τρόπο για όλους.
Αυτό που μπορούμε να κάνουμε εμείς είναι να κρατήσουμε την πόρτα ανοιχτή. Να υπάρχουν βιβλία γύρω τους, ιστορίες που τα περιμένουν και γονείς που δεν τα πιέζουν, αλλά τους δείχνουν πόσο όμορφο μπορεί να είναι το ταξίδι της ανάγνωσης.
Γιατί μερικές φορές, για να αγαπήσει ένα παιδί τα βιβλία, δεν χρειάζεται να του πούμε «Πήγαινε να διαβάσεις». Αρκεί να καθίσουμε δίπλα του, να ανοίξουμε ένα βιβλίο και να του πούμε: «Θέλεις να σου διαβάσω κάτι όμορφο;».