Για πρώτη φορά το πολυαγαπημένο βιβλίο ζωντανεύει στη σκηνή και φωτίζει με ευαισθησία τη στιγμή που τα παιδιά αφήνουν πίσω τους την παιδική ηλικία και κάνουν τα πρώτα τους βήματα προς την εφηβεία. Μέσα από σύγχρονη θεατρική γραφή, μουσική, τραγούδι και έντονη σκηνική δράση, η παράσταση μιλά για τον φόβο της αλλαγής, τη δύναμη της φιλίας και τη σχέση παιδιού–γονιού με τρόπο άμεσο, τρυφερό και βαθιά ανθρώπινο.
Η σκηνοθετική ματιά της Αθανασίας Καλογιάννη δεν αντιμετωπίζει τα παιδιά ως «μικρούς θεατές», αλλά ως ολοκληρωμένες προσωπικότητες με σκέψεις, αντιφάσεις και συναισθήματα. Το αποτέλεσμα είναι μια θεατρική εμπειρία που δεν εξαντλείται στο χειροκρότημα της στιγμής, αλλά συνεχίζεται στο σπίτι, μέσα από ερωτήσεις, συζητήσεις και μικρές σιωπές.
Στη συνέντευξη που ακολουθεί, η σκηνοθέτιδα μιλά για τη σημασία του θεάτρου ως κοινής εμπειρίας γονέα και παιδιού, για τη συναισθηματική αλήθεια των παιδιών, για τη μουσική ως γλώσσα έκφρασης και για το πώς μια παράσταση μπορεί να γίνει γέφυρα επικοινωνίας μέσα στην οικογένεια.
Γιατί τελικά, όπως και τα «στενά παπούτσια», το μεγάλωμα μπορεί να πονάει λίγο — αλλά είναι πάντα ένα βήμα προς την αγάπη, την κατανόηση και την ελευθερία.
Τα Στενά Παπούτσια μιλούν για τη στιγμή που τα παιδιά αρχίζουν να μεγαλώνουν. Πώς μπορεί μια παράσταση να βοηθήσει γονείς και παιδιά να μιλήσουν για αυτή τη μετάβαση;
«Τα Στενά Παπούτσια» λειτουργούν σαν ένας ασφαλής κοινός τόπος συνάντησης για γονείς και παιδιά. Η παράσταση δεν έρχεται να δώσει έτοιμες απαντήσεις, αλλά να ανοίξει έναν διάλογο. Μέσα από εικόνες, χιούμορ και συγκίνηση, τα παιδιά αναγνωρίζουν συναισθήματα που ίσως δεν μπορούν ακόμη να εκφράσουν με λόγια, ενώ οι γονείς έχουν την ευκαιρία να δουν αυτή τη μετάβαση μέσα από τα μάτια τους.
Το θέατρο, όταν απευθύνεται και στις δύο πλευρές, γίνεται μια κοινή εμπειρία: μετά το τέλος της παράστασης, οι ερωτήσεις, τα σχόλια και οι σιωπές συνεχίζουν στο σπίτι. Έτσι, η μετάβαση από την παιδικότητα στο «μεγαλώνω» παύει να είναι κάτι αγχωτικό ή μοναχικό και γίνεται μια διαδικασία που μπορεί να μοιραστεί, να ειπωθεί και τελικά να κατανοηθεί καλύτερα.
Τι είναι αυτό που θεωρείτε πιο σημαντικό να πάρει μαζί του ένα παιδί βλέποντας την παράσταση; Και τι ένας γονιός;
Για ένα παιδί, το πιο σημαντικό είναι να φύγει με την αίσθηση ότι αυτό που του συμβαίνει είναι φυσιολογικό. Ότι το σώμα του αλλάζει, τα συναισθήματά του μπερδεύονται, οι επιθυμίες του μεγαλώνουν — και όλα αυτά χωράνε. Να νιώσει πως δεν χρειάζεται να βιαστεί να «χωρέσει» σε κάτι που δεν του ταιριάζει πια, αλλά ούτε και να φοβηθεί το επόμενο βήμα. Όπως τα παπούτσια, έτσι και η ζωή αλλάζει νούμερο, και αυτό δεν είναι απώλεια, είναι εξέλιξη.
Για έναν γονιό, εύχομαι να φύγει με λίγη περισσότερη υπομονή και τρυφερότητα. Με τη συνειδητοποίηση ότι αυτή η μετάβαση δεν χρειάζεται έλεγχο, αλλά παρουσία. Ότι το μεγάλωμα δεν είναι κάτι που πρέπει να διορθωθεί ή να κατευθυνθεί αυστηρά, αλλά να συνοδευτεί. Αν μετά την παράσταση ένας γονιός ακούσει λίγο πιο προσεκτικά ή δώσει λίγο περισσότερο χώρο, τότε το θέατρο έχει κάνει τη δουλειά του.
Ως σκηνοθέτιδα, πώς προσεγγίζετε τη συναισθηματική αλήθεια των παιδιών χωρίς να την απλοποιείτε ή να την ωραιοποιείτε;
Η συναισθηματική αλήθεια των παιδιών είναι βαθιά και συχνά αντιφατική, γι’ αυτό και η βασική μου αρχή είναι να τα αντιμετωπίζω με απόλυτο σεβασμό. Δεν ξεκινώ ποτέ από το «τι πρέπει να καταλάβουν», αλλά από το «τι πραγματικά νιώθουν». Παρατηρώ τον τρόπο που μιλούν, που σιωπούν, που θυμώνουν ή γελούν χωρίς προφανή λόγο. Εκεί βρίσκεται η αλήθεια τους.
Δεν ωραιοποιώ τον φόβο, τη ζήλια ή την αγάπη αλλά τα αφήνω να υπάρξουν στη σκηνή όπως είναι ακατέργαστα, με χιούμορ και τρυφερότητα μαζί. Τα παιδιά αναγνωρίζουν αμέσως πότε κάτι είναι ψεύτικο. Όταν τους μιλάς ειλικρινά, χωρίς να τα υποτιμάς ή να τα «προστατεύεις» υπερβολικά, τότε μπορούν να αντέξουν πολύ περισσότερα απ’ όσα νομίζουμε και αυτό είναι που κάνει το θέατρο πραγματικά ζωντανό για εκείνα.
Η μουσική και το τραγούδι έχουν κεντρικό ρόλο στην παράσταση. Πιστεύετε ότι βοηθούν τα παιδιά να εκφράσουν συναισθήματα που δύσκολα λέγονται με λόγια;
Απόλυτα. Η μουσική και το τραγούδι λειτουργούν σαν μια δεύτερη γλώσσα για τα παιδιά συχνά πιο άμεση και πιο ειλικρινή από τον λόγο. Υπάρχουν συναισθήματα που δεν έχουν ακόμη όνομα ή είναι δύσκολο να ειπωθούν χωρίς αμηχανία, και εκεί η μουσική ανοίγει έναν δρόμο πιο ελεύθερο, πιο σωματικό.
Στα «Στενά Παπούτσια» το τραγούδι δεν μπαίνει για να διακόψει τη δράση, αλλά για να την ολοκληρώσει. Δίνει χώρο στη χαρά, στον θυμό, στη νοσταλγία, ακόμα και στην αβεβαιότητα, χωρίς να χρειάζεται να εξηγηθούν όλα. Τα παιδιά μπορούν να ταυτιστούν, να σιγοτραγουδήσουν, να νιώσουν και αυτό από μόνο του είναι μια μορφή έκφρασης.
Ποια σκηνή της παράστασης θεωρείτε ότι αγγίζει πιο έντονα τη σχέση παιδιού–γονιού;
Θα έλεγα πως η σκηνή που αγγίζει πιο έντονα τη σχέση παιδιού–γονιού είναι εκείνη όπου η μητέρα του Παναγιώτη αρχικά δεν τον αφήνει να φύγει για να σπουδάσει και να γίνει δάσκαλος. Εκεί συμπυκνώνεται όλη η αγωνία του γονιού απέναντι στον αποχωρισμό και στο άγνωστο, αλλά και η ανάγκη του παιδιού να ακολουθήσει τον δικό του δρόμο.
Η ανατροπή έρχεται στο τέλος της σκηνής, όταν η μητέρα αλλάζει στάση και του δίνει το κομπόδεμα, ώστε «να μην τον στενεύουν άλλο τα παπούτσια». Αυτή η πράξη δεν είναι μόνο πρακτική· είναι βαθιά συμβολική. Σηματοδοτεί τη μετάβαση από την προστασία στον σεβασμό, από τον φόβο στην εμπιστοσύνη. Για μένα, εκείνη η στιγμή είναι η πιο συγκινητική, γιατί δείχνει ότι η αγάπη ενός γονιού μπορεί να εξελιχθεί, να αφήσει χώρο και τελικά να στηρίξει το μεγάλωμα, ακόμα κι αν αυτό πονάει.
Πολλοί γονείς φοβούνται ότι το θέατρο για παιδιά είναι απλώς διασκέδαση. Πώς απαντάτε σε αυτό μέσα από τη δουλειά σας;
Αυτό είναι κάτι που συναντώ συχνά, και η απάντηση βρίσκεται ακριβώς στον τρόπο που φτιάχνεται η παράσταση. Στα «Στενά Παπούτσια» η διασκέδαση υπάρχει, αλλά δεν είναι αυτοσκοπός· είναι μέσο για να φτάσουμε σε βαθύτερα συναισθήματα και σκέψεις. Το θέατρο για παιδιά δεν πρέπει να υποτιμάει τη νοημοσύνη ή τα συναισθήματά τους αντίθετα, μπορεί να τα βοηθήσει να επεξεργαστούν δύσκολες εμπειρίες με έναν ασφαλή, δημιουργικό τρόπο.
Ζούμε σε μια εποχή γρήγορων εικόνων και οθονών. Τι προσφέρει το ζωντανό θέατρο σε ένα παιδί που δεν μπορεί να του προσφέρει ένα tablet;
Το ζωντανό θέατρο προσφέρει κάτι που καμία οθόνη δεν μπορεί να δώσει: την εμπειρία της παρουσίας και της αλληλεπίδρασης. Ένα παιδί που παρακολουθεί «Τα Στενά Παπούτσια» δεν βλέπει μόνο εικόνες, αλλά αισθάνεται την ενέργεια των ηθοποιών, αντιλαμβάνεται τον χώρο, τον ήχο, την αναπνοή, την έκπληξη σε κάθε στιγμή. Είναι μια εμπειρία που ενεργοποιεί όλες τις αισθήσεις ταυτόχρονα.
Επιπλέον, το ζωντανό θέατρο μαθαίνει στα παιδιά να περιμένουν, να παρατηρούν, να συμμετέχουν ψυχοσυναισθηματικά και να αναγνωρίζουν συναισθήματα διδάσκει υπομονή, ενσυναίσθηση και προσοχή με έναν τρόπο που τα tablets και οι γρήγορες εικόνες δύσκολα μπορούν.
Ποιο μήνυμα θα δίνατε σε μια μητέρα ή έναν πατέρα που σκέφτεται να φέρει το παιδί του για πρώτη φορά στο θέατρο;
Θα τους έλεγα ότι το θέατρο για παιδιά δεν είναι απλώς ψυχαγωγία είναι μια ευκαιρία να μοιραστούν μαζί με το παιδί τους μια εμπειρία που μένει. Δεν χρειάζεται να έχουν «καλές απαντήσεις» ή να ξέρουν τι θα καταλάβει το παιδί· αρκεί να είναι παρόντες, να παρατηρούν, να νιώθουν μαζί με εκείνο.
Το μήνυμα είναι φέρτε το παιδί σας, γιατί εκεί θα δει καταστάσεις που ίσως δεν μπορεί να εκφράσει με λόγια, θα νιώσει συναισθήματα που ίσως δεν έχει ονοματίσει, και θα μοιραστεί μαζί σας μια εμπειρία που ανοίγει διάλογο, κατανόηση και αγάπη. Το θέατρο είναι μια μικρή περιπέτεια που γίνεται γέφυρα μεταξύ παιδιού και γονιού.
Αν έπρεπε να περιγράψετε την παράσταση Τα Στενά Παπούτσια με τρεις λέξεις για το mama365, ποιες θα ήταν;
Θα διάλεγα τρεις λέξεις που συνοψίζουν την ουσία της παράστασης και την εμπειρία που προσφέρει:
Μετάβαση – Υπομονή– Αγάπη
Μετάβαση, γιατί μιλάμε για τη στιγμή που τα παιδιά μεγαλώνουν και αλλάζουν.
Υπομονή γιατί τα στενά παπούτσια δε σε πονάνε μόνο στα πόδια σε δοκιμάζουν στο χρόνο.
Αγάπη, γιατί στο κέντρο της ιστορίας βρίσκεται η σχέση παιδιού–γονιού, η φροντίδα και η εμπιστοσύνη που μεγαλώνουν μαζί με το παιδί.
