Η πρόθεση είναι πάντα καλή. Θέλουμε να τα προφυλάξουμε από όσα πονάνε. Από όσα εμείς ζήσαμε και δεν αντέξαμε. Όμως η ψυχολογία είναι ξεκάθαρη. Η υπερπροστασία δεν λειτουργεί ως ασπίδα. Λειτουργεί ως μήνυμα αδυναμίας. Και αυτό το μήνυμα το παιδί το εσωτερικεύει πολύ νωρίς.
Πότε η φροντίδα μετατρέπεται σε έλεγχο
Υπάρχει μια λεπτή γραμμή ανάμεσα στη φροντίδα και στον έλεγχο. Στη στήριξη και στην ασφυκτική παρουσία. Πολλοί γονείς δεν αντιλαμβάνονται πότε την περνούν. Δεν αφήνουν το παιδί να δοκιμάσει. Να πέσει. Να βαρεθεί. Να διαχειριστεί μια σύγκρουση μόνο του. Είναι πάντα εκεί να προλάβουν. Να λύσουν. Να μιλήσουν αντί για εκείνο.
Στην πράξη, αυτό που συμβαίνει είναι ότι το παιδί δεν μαθαίνει ποτέ τις δικές του αντοχές. Όταν προστατεύουμε υπερβολικά, στερούμε από το παιδί την εμπειρία της επιτυχίας αλλά και της αποτυχίας. Και χωρίς αυτές τις εμπειρίες, δεν μπορεί να χτιστεί η αυτοπεποίθηση.
Η παιδοψυχολογία δείχνει ότι τα παιδιά χρειάζονται ελεγχόμενες δυσκολίες. Μικρά ρίσκα. Ευκαιρίες να δουν ότι μπορούν. Όχι έναν κόσμο αποστειρωμένο από κάθε πιθανή δυσκολία.
Το μήνυμα που περνά χωρίς να το λέμε
Τα παιδιά δεν ακούν μόνο τι λέμε. Κυρίως παρατηρούν τι κάνουμε. Όταν παρεμβαίνουμε συνεχώς, όταν ανησυχούμε υπερβολικά, όταν προβλέπουμε κάθε πιθανό κακό, τους περνάμε ένα πολύ συγκεκριμένο μήνυμα. Ο κόσμος είναι επικίνδυνος και εσύ δεν μπορείς να τον αντιμετωπίσεις μόνος σου.
Αυτό είναι το θεμέλιο της ανασφάλειας. Όχι οι δυσκολίες. Όχι οι αποτυχίες. Αλλά η πεποίθηση ότι χωρίς τον γονιό δεν τα καταφέρνεις. Έχω μιλήσει με δεκάδες ενήλικες που μεγάλωσαν σε περιβάλλοντα υπερπροστασίας. Άνθρωποι ικανοί, έξυπνοι, με δυνατότητες. Και όμως, φοβούνται να πάρουν αποφάσεις. Να ρισκάρουν. Να αποτύχουν. Γιατί κανείς δεν τους έμαθε ότι η αποτυχία αντέχεται.
Γιατί η υπερπροστασία μοιάζει με αγάπη
Δεν είναι τυχαίο που τόσοι γονείς πέφτουν σε αυτή την παγίδα. Η υπερπροστασία μοιάζει με ενεργή αγάπη. Με ενδιαφέρον. Με παρουσία. Κανείς δεν θέλει να νιώθει ότι αμελεί το παιδί του. Ιδίως σε μια εποχή που οι γονείς νιώθουν διαρκώς ότι κρίνονται.
Όμως η αγάπη δεν μετριέται με το πόσο προλαβαίνεις το παιδί σου. Μετριέται με το πόσο το εμπιστεύεσαι. Εμπιστεύεσαι ότι μπορεί να δοκιμάσει. Να μάθει. Να αντέξει. Η υπερπροστασία συχνά δεν αφορά το παιδί αλλά τον γονέα. Τον δικό του φόβο. Τη δική του αγωνία. Τις δικές του πληγές. Και αυτό δεν είναι κατηγορία. Είναι πρόσκληση για επίγνωση.
Πώς χτίζεται η ανασφάλεια στην καθημερινότητα
Η ανασφάλεια δεν εμφανίζεται ξαφνικά. Χτίζεται σιωπηλά μέσα από μικρές καθημερινές στιγμές. Όταν διορθώνουμε συνεχώς. Όταν επεμβαίνουμε πριν μας ζητηθεί. Όταν αμφισβητούμε τις επιλογές του παιδιού με καλή πρόθεση.
Κάθε φορά που δεν αφήνουμε το παιδί να προσπαθήσει μόνο του, του λέμε ότι δεν είναι αρκετό. Και αυτό, όσο ήπια κι αν ειπωθεί, βαραίνει. Τα παιδιά που μεγαλώνουν με υπερπροστασία συχνά ζητούν διαρκώς επιβεβαίωση. Φοβούνται το λάθος. Αποφεύγουν τις προκλήσεις. Δεν είναι επειδή δεν μπορούν. Είναι επειδή δεν έμαθαν ποτέ να εμπιστεύονται τον εαυτό τους.
Η διαφορά ανάμεσα στο να είσαι δίπλα και στο να είσαι πάνω
Η υγιής γονεϊκή στάση δεν είναι η απουσία. Είναι η διαθεσιμότητα. Να είσαι εκεί όταν χρειαστεί. Όχι να προηγείσαι πάντα. Όχι να κατευθύνεις κάθε βήμα.
Στην παιδοψυχολογία μιλάμε συχνά για τον ασφαλή δεσμό. Αυτός δεν χτίζεται με έλεγχο. Χτίζεται με συνέπεια και εμπιστοσύνη. Το παιδί χρειάζεται να ξέρει ότι αν δυσκολευτεί, θα είσαι εκεί. Όχι ότι δεν θα δυσκολευτεί ποτέ. Το να επιτρέπεις στο παιδί να ζήσει μικρές δυσκολίες είναι πράξη βαθιάς αγάπης. Γιατί του λες ότι πιστεύεις στις δυνάμεις του.
Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς διαφορετικά
Δεν χρειάζονται δραστικές αλλαγές. Χρειάζεται παρατήρηση. Να δούμε πότε επεμβαίνουμε από φόβο και όχι από ανάγκη. Να κάνουμε ένα βήμα πίσω. Να αντέξουμε τη δική μας ανησυχία χωρίς να τη φορτώσουμε στο παιδί.
Ρωτήστε τον εαυτό σας πριν παρέμβετε. Με χρειάζεται τώρα ή με καθησυχάζει εμένα αυτή η παρέμβαση. Είναι μια απλή ερώτηση που αλλάζει πολλά. Η αυτονομία χτίζεται όταν το παιδί νιώθει ότι το εμπιστεύονται. Και η εμπιστοσύνη δεν διδάσκεται με λόγια. Δείχνεται με πράξεις.
Το πιο προστατευτικό δώρο που μπορούμε να δώσουμε
Σε έναν κόσμο αβέβαιο, το μεγαλύτερο δώρο που μπορούμε να κάνουμε στα παιδιά μας δεν είναι να τα προφυλάξουμε από τα πάντα. Είναι να τους δώσουμε εφόδια. Αντοχή. Ευελιξία. Εσωτερική ασφάλεια.
Η πραγματική προστασία είναι να μεγαλώνεις ένα παιδί που πιστεύει ότι μπορεί να τα καταφέρει. Όχι επειδή ο κόσμος είναι ακίνδυνος. Αλλά επειδή εκείνο έχει μάθει να στέκεται.
Και αυτό ξεκινά από εμάς. Από τη στιγμή που θα τολμήσουμε να εμπιστευτούμε λίγο περισσότερο. Να αφήσουμε χώρο. Να αντέξουμε την αβεβαιότητα. Γιατί μέσα σε αυτόν τον χώρο, το παιδί μεγαλώνει πραγματικά.
