Η διεκδικητικότητα δεν σημαίνει να επιβάλλομαι. Σημαίνει να εκφράζω τον εαυτό μου με σεβασμό. Να ξέρω τι αξίζω. Να θέτω όρια χωρίς ενοχές. Και κυρίως να μη νιώθω ότι πρέπει να μικρύνω για να χωρέσω.
Αν θέλεις το παιδί σου να σταθεί στα πόδια του, να μη φοβάται να μιλήσει και να προστατεύει τον εαυτό του χωρίς θυμό, αυτά τα τέσσερα βήματα είναι θεμέλια. Όχι γρήγορες λύσεις. Βαθιά, καθημερινή δουλειά.
Τι σημαίνει πραγματικά διεκδικητικό παιδί
Ένα διεκδικητικό παιδί δεν είναι το παιδί που φωνάζει περισσότερο. Είναι το παιδί που μπορεί να πει όχι χωρίς φόβο. Που ζητά βοήθεια όταν τη χρειάζεται. Που εκφράζει τη δυσαρέσκειά του χωρίς να επιτίθεται. Που δεν καταπίνει συνεχώς τον θυμό του για να είναι αρεστό.
Η διεκδικητικότητα είναι ένδειξη υγιούς αυτοεκτίμησης. Τα παιδιά που μαθαίνουν να διεκδικούν, μαθαίνουν ταυτόχρονα να σέβονται και τον εαυτό τους και τους άλλους. Αντίθετα, τα παιδιά που μεγαλώνουν με την ιδέα ότι πρέπει πάντα να είναι καλά και ήσυχα, συχνά γίνονται ενήλικες που δυσκολεύονται να θέσουν όρια. Η διεκδικητικότητα δεν διδάσκεται με λόγια. Διδάσκεται με εμπειρία.
Τρόπος πρώτος: Δώσε χώρο στη φωνή του παιδιού
Πολλά παιδιά δεν είναι λιγότερο διεκδικητικά. Είναι απλώς λιγότερο ακουσμένα. Όταν ένα παιδί μαθαίνει ότι οι ανάγκες του διακόπτονται, αγνοούνται ή διορθώνονται διαρκώς, σταματά να τις εκφράζει.
Άκου το παιδί σου χωρίς να βιάζεσαι να απαντήσεις. Χωρίς να ακυρώνεις το συναίσθημα επειδή σου φαίνεται μικρό. Για το παιδί δεν είναι μικρό. Είναι ολόκληρος ο κόσμος του. Όταν ένα παιδί νιώθει ότι η φωνή του μετράει, μαθαίνει να τη χρησιμοποιεί. Αντί να λες μη γκρινιάζεις, δοκίμασε πες μου τι σε ενοχλεί. Αντί για δεν είναι τίποτα, πες καταλαβαίνω ότι σε πείραξε. Η διεκδικητικότητα ξεκινά από το δικαίωμα να νιώθω.
Τρόπος δεύτερος: Μάθε του τη γλώσσα των ορίων
Τα όρια δεν είναι έννοια. Είναι λέξεις. Τα παιδιά που δεν έχουν μάθει πώς να εκφράζουν τα όριά τους, συχνά καταφεύγουν είτε στη σιωπή είτε στην έκρηξη. Δείξε στο παιδί φράσεις που μπορεί να χρησιμοποιήσει. Όχι θεωρητικά. Πρακτικά. Δεν μου αρέσει αυτό. Σταμάτα. Θέλω λίγο χρόνο. Δεν συμφωνώ.
Τα όρια είναι πράξη αυτοσεβασμού, όχι εγωισμού. Όταν το παιδί μαθαίνει ότι μπορεί να προστατεύει τον εαυτό του χωρίς να φωνάζει, αποκτά δύναμη. Όχι φόβο. Μην περιμένεις να το κάνει τέλεια. Στην αρχή θα το πει διστακτικά. Ίσως με θυμό. Εκεί χρειάζεται καθοδήγηση, όχι διόρθωση.
Τρόπος τρίτος: Σταμάτα να μιλάς αντί για εκείνο
Είναι από τα πιο συνηθισμένα λάθη των γονιών με καλή πρόθεση. Να απαντούν αντί για το παιδί. Να εξηγούν αντί να το αφήνουν να προσπαθήσει. Να το προστατεύουν από κάθε μικρή δυσκολία. Όμως κάθε φορά που μιλάς αντί για το παιδί, του στέλνεις ένα μήνυμα. Δεν τα καταφέρνεις μόνος σου. Δεν είναι αυτό που θέλεις να του πεις.
Η αυτονομία χτίζει αυτοπεποίθηση. Άφησε το παιδί να παραγγείλει μόνο του. Να μιλήσει στον δάσκαλο. Να λύσει μια μικρή σύγκρουση με συνομήλικο. Ακόμα κι αν το κάνει αδέξια. Η διεκδικητικότητα δεν γεννιέται από την τελειότητα. Γεννιέται από το δικαίωμα στο λάθος.
Τρόπος τέταρτος: Γίνε το παράδειγμα που χρειάζεται
Τα παιδιά δεν ακούν τόσο πολύ αυτά που λέμε. Παρατηρούν αυτά που κάνουμε. Αν σε βλέπουν να υποχωρείς διαρκώς. Να μην λες ποτέ όχι. Να νιώθεις ενοχές όταν διεκδικείς, το μαθαίνουν κι εκείνα. Δεν χρειάζεται να τους κάνεις μάθημα. Χρειάζεται να σε δουν.
Το παιδί μαθαίνει διεκδικητικότητα βλέποντάς τη να εφαρμόζεται. Όταν λες όχι με ηρεμία. Όταν εκφράζεις τη διαφωνία σου χωρίς θυμό. Όταν υπερασπίζεσαι τον εαυτό σου με αξιοπρέπεια. Αυτό γίνεται ο εσωτερικός του οδηγός.
Τι να αποφεύγεις αν θέλεις παιδί με φωνή
Υπάρχουν συμπεριφορές που υπονομεύουν τη διεκδικητικότητα χωρίς να το καταλαβαίνουμε. Η συνεχής σύγκριση με άλλα παιδιά. Η υπερβολική επιβράβευση μόνο όταν είναι καλό. Η τιμωρία του θυμού.
Ο θυμός δεν είναι εχθρός. Είναι μήνυμα. Όταν το παιδί μαθαίνει ότι ο θυμός του είναι λάθος, μαθαίνει να τον θάβει. Και μαζί του θάβει και τη φωνή του. Η δουλειά μας δεν είναι να σβήσουμε τα δύσκολα συναισθήματα. Είναι να μάθουμε στο παιδί πώς να τα εκφράζει με ασφάλεια.
Το παιδί που διεκδικεί δεν γίνεται δύσκολο
Υπάρχει ένας βαθύς φόβος στους γονείς. Αν το παιδί μου γίνει διεκδικητικό, θα γίνει αγενές. Θα ξεφύγει. Θα με αμφισβητεί. Η αλήθεια είναι ακριβώς η αντίθετη. Τα παιδιά που δεν διεκδικούν, συχνά γίνονται παθητικά ή εκρηκτικά. Τα παιδιά που μαθαίνουν να εκφράζονται, μαθαίνουν και να συνεργάζονται. Η διεκδικητικότητα δεν απομακρύνει το παιδί από τους άλλους. Το φέρνει πιο κοντά. Γιατί οι σχέσεις χωρίς όρια δεν είναι σχέσεις. Είναι φόβος.
Το μεγαλύτερο δώρο που μπορείς να του κάνεις
Δεν είναι να το προστατεύσεις από όλα. Είναι να του δώσεις τα εργαλεία να προστατεύει τον εαυτό του. Να μιλά. Να ζητά. Να στέκεται. Ένα παιδί που ξέρει να διεκδικεί, ξέρει να ζει με αξιοπρέπεια. Και αυτό είναι ίσως το πιο πολύτιμο εφόδιο που μπορεί να πάρει μαζί του στην ενήλικη ζωή.
Η διεκδικητικότητα δεν χτίζεται σε μια συζήτηση. Χτίζεται σε εκατοντάδες μικρές στιγμές καθημερινότητας. Εκεί που επιλέγεις να ακούσεις. Να περιμένεις. Να εμπιστευτείς. Και κάποια μέρα, χωρίς να το καταλάβεις, θα δεις το παιδί σου να στέκεται μόνο του. Όχι απέναντι στους άλλους. Αλλά δίπλα στον εαυτό του.
