Τα παιδιά είναι εξαιρετικοί παρατηρητές. Από τις πρώτες κιόλας μέρες της ζωής τους μαθαίνουν όχι μόνο από όσα τους λέμε, αλλά κυρίως από όσα βλέπουν να κάνουμε. Γι' αυτό και συχνά λειτουργούν σαν καθρέφτες, αντανακλώντας συνήθειες, φόβους, συμπεριφορές και συναισθηματικά μοτίβα που ίσως δεν είχαμε συνειδητοποιήσει ότι κουβαλάμε.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε συμπεριφορά ενός παιδιού είναι αποτέλεσμα των γονιών του. Σημαίνει όμως ότι η γονεϊκότητα μπορεί να αποτελέσει μια μοναδική ευκαιρία αυτογνωσίας.
Όταν το παιδί «αντιγράφει» περισσότερα απ' όσα νομίζουμε
Πολλοί γονείς έχουν ζήσει τη στιγμή που ακούνε το παιδί τους να χρησιμοποιεί ακριβώς τις ίδιες εκφράσεις που χρησιμοποιούν οι ίδιοι καθημερινά. Άλλοτε αυτό προκαλεί γέλιο και άλλοτε αμηχανία.
Τα παιδιά παρατηρούν πώς μιλάμε στους άλλους, πώς διαχειριζόμαστε το άγχος, πώς αντιδρούμε όταν κάτι δεν πηγαίνει όπως θέλουμε. Παρακολουθούν τον τρόπο που μιλάμε στον εαυτό μας, τον τρόπο που εκφράζουμε τη λύπη, τον θυμό ή την απογοήτευσή μας.
Αν, για παράδειγμα, ένα παιδί εγκαταλείπει εύκολα μια προσπάθεια επειδή φοβάται την αποτυχία, ίσως αξίζει να αναρωτηθούμε πόσο συχνά εκφράζουμε κι εμείς φόβο απέναντι στο λάθος ή πόσο αυστηροί είμαστε με τον εαυτό μας όταν δεν πετυχαίνουμε κάτι.
Τα συναισθήματα μεταδίδονται
Τα παιδιά δεν μαθαίνουν μόνο λέξεις και συμπεριφορές. Απορροφούν και τη συναισθηματική ατμόσφαιρα του σπιτιού.
Όταν ένας γονιός ζει με έντονο άγχος, το παιδί συχνά το αντιλαμβάνεται, ακόμη κι αν δεν ειπωθεί ποτέ δυνατά. Όταν η ένταση, η πίεση ή η ανησυχία γίνονται καθημερινότητα, τα παιδιά μπορεί να αρχίσουν να εμφανίζουν αντίστοιχες συμπεριφορές.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι γονείς πρέπει να είναι πάντα χαρούμενοι ή ήρεμοι. Τα παιδιά δεν χρειάζονται τέλειους γονείς. Χρειάζονται γονείς που αναγνωρίζουν τα συναισθήματά τους και τα διαχειρίζονται με υγιή τρόπο.
Ένα παιδί που βλέπει τη μητέρα ή τον πατέρα του να παραδέχεται ότι είναι κουρασμένος, στενοχωρημένος ή αγχωμένος και να αναζητά τρόπους να φροντίσει τον εαυτό του, μαθαίνει ότι τα συναισθήματα δεν είναι κάτι που πρέπει να κρύβουμε ή να φοβόμαστε.
Οι αντιδράσεις των παιδιών φωτίζουν τις δικές μας ευαισθησίες
Υπάρχουν φορές που μια συγκεκριμένη συμπεριφορά του παιδιού μας μας ενοχλεί δυσανάλογα πολύ. Ίσως η ακαταστασία του, η αναβλητικότητά του ή η επιμονή του να μας προκαλούν έντονο εκνευρισμό.
Σε τέτοιες περιπτώσεις, αξίζει να κάνουμε μια μικρή παύση και να αναρωτηθούμε: γιατί αυτή η συμπεριφορά με επηρεάζει τόσο;
Πολλές φορές η απάντηση δεν βρίσκεται στο παιδί αλλά σε δικές μας εμπειρίες. Ίσως μεγαλώσαμε σε ένα περιβάλλον όπου η τελειότητα ήταν απαραίτητη. Ίσως μάθαμε ότι τα λάθη δεν συγχωρούνται εύκολα. Ίσως έχουμε συνδέσει την αξία μας με την τάξη, την επιτυχία ή τον έλεγχο.
Τα παιδιά έχουν έναν μοναδικό τρόπο να φέρνουν στην επιφάνεια πλευρές του εαυτού μας που παρέμεναν κρυμμένες.
Η γονεϊκότητα ως δρόμος αυτογνωσίας
Πολλοί άνθρωποι ανακαλύπτουν μετά την απόκτηση παιδιών ότι αρχίζουν να επεξεργάζονται πιο βαθιά τα βιώματα της δικής τους παιδικής ηλικίας.
Καταστάσεις που κάποτε θεωρούσαν φυσιολογικές αποκτούν νέο νόημα όταν τις βλέπουν μέσα από τα μάτια του παιδιού τους. Συμπεριφορές που είχαν υιοθετήσει ασυνείδητα έρχονται στην επιφάνεια και γίνονται αντικείμενο προβληματισμού.
Η γονεϊκότητα δεν είναι μόνο η διαδικασία διαπαιδαγώγησης ενός παιδιού. Είναι και μια διαδικασία προσωπικής εξέλιξης. Μέσα από αυτήν, πολλοί γονείς καλούνται να θεραπεύσουν δικές τους πληγές, να αμφισβητήσουν παλιές πεποιθήσεις και να αναπτύξουν μεγαλύτερη συναισθηματική επίγνωση.
Δεν χρειάζεται να είμαστε τέλειοι
Η ιδέα ότι τα παιδιά λειτουργούν σαν καθρέφτες μπορεί αρχικά να προκαλέσει άγχος. Κανένας γονιός δεν θέλει να σκέφτεται ότι μεταδίδει τις ανασφάλειες ή τις αδυναμίες του στο παιδί του.
Όμως ο στόχος δεν είναι η τελειότητα. Είναι η επίγνωση.
Τα παιδιά δεν επωφελούνται από γονείς που δεν κάνουν ποτέ λάθη. Επωφελούνται από γονείς που αναγνωρίζουν τα λάθη τους, ζητούν συγγνώμη όταν χρειάζεται και προσπαθούν να εξελίσσονται.
Άλλωστε, ένα από τα σημαντικότερα μαθήματα που μπορούμε να δώσουμε στα παιδιά μας είναι ότι η προσωπική ανάπτυξη δεν σταματά ποτέ.
Ο πιο πολύτιμος «καθρέφτης»
Τα παιδιά μάς θυμίζουν καθημερινά ποιοι είμαστε, αλλά και ποιοι θέλουμε να γίνουμε. Μέσα από τις αντιδράσεις, τις απορίες, τις δυσκολίες και τις επιτυχίες τους, μας δίνουν την ευκαιρία να παρατηρήσουμε τον εαυτό μας με μεγαλύτερη ειλικρίνεια.
Και ίσως αυτό να είναι ένα από τα πιο όμορφα και απαιτητικά σημεία της γονεϊκότητας. Ότι μεγαλώνοντας τα παιδιά μας, μεγαλώνουμε κι εμείς μαζί.
Γιατί τελικά, τα παιδιά δεν είναι μόνο οι «μαθητές» μας. Είναι και οι πιο ειλικρινείς «καθρέφτες» του εαυτού μας.
