Πίσω από μια συμπεριφορά που μοιάζει με πειθαρχία μπορεί να κρύβεται μεγάλη ψυχική δυσφορία. Η bigorexia, γνωστή επιστημονικά ως μυϊκή δυσμορφία, είναι ένα πρόβλημα που αξίζει να γνωρίζουμε, χωρίς να αντιμετωπίζουμε κάθε έφηβο που αγαπά τα βάρη ως πιθανό ασθενή.
Τι είναι η μυϊκή δυσμορφία
Η μυϊκή δυσμορφία αποτελεί μορφή της σωματικής δυσμορφικής διαταραχής. Το άτομο ανησυχεί επίμονα ότι το σώμα του είναι ανεπαρκώς μυώδες ή υπερβολικά μικρό, ακόμη κι όταν έχει συνηθισμένη ή ιδιαίτερα ανεπτυγμένη μυϊκή διάπλαση.
Η σκέψη αυτή μπορεί να καταλαμβάνει μεγάλο μέρος της ημέρας και να συνοδεύεται από συνεχείς συγκρίσεις, ελέγχους στον καθρέφτη και εξαντλητικές προσπάθειες αλλαγής της εμφάνισης. Εμφανίζεται κυρίως σε άνδρες, συχνά ξεκινώντας στην όψιμη εφηβεία ή στην αρχή της ενήλικης ζωής, αλλά μπορεί να επηρεάσει και άλλα φύλα. Η προσωπική αξία καταλήγει να εξαρτάται σχεδόν αποκλειστικά από το μέγεθος των μυών. Μπορεί να συνυπάρχει με διατροφική διαταραχή, όμως οι δύο διαγνώσεις δεν ταυτίζονται.
Πότε η προπόνηση αρχίζει να περιορίζει τη ζωή
Η συστηματική άσκηση, ακόμη και η οργανωμένη προπόνηση ενδυνάμωσης, δεν αρκεί για να υποψιαστούμε διαταραχή. Αυτό που χρειάζεται προσοχή είναι η ακαμψία και το κόστος στην καθημερινότητα. Το παιδί ίσως συνεχίζει να προπονείται τραυματισμένο, παραμελεί το σχολείο ή αποφεύγει φίλους επειδή θα διαταραχθεί το πρόγραμμα φαγητού.
Μπορεί να αρνείται να φάει οτιδήποτε δεν έχει υπολογίσει λεπτομερώς, να κρύβει το σώμα του ή να αποφεύγει την παραλία από ντροπή. Το κρίσιμο ερώτημα είναι πόσο υποφέρει και πόσα πράγματα στερείται εξαιτίας της εικόνας του. Κανένα μεμονωμένο σημάδι δεν επιτρέπει διάγνωση από τους γονείς.
Η πίεση της οθόνης και του «ιδανικού άντρα»
Ένας έφηβος βλέπει στην οθόνη του σώματα ενηλίκων, επιλεγμένες λήψεις και εικόνες που μπορεί να έχουν υποστεί επεξεργασία. Η σύγκριση γίνεται εύκολα καθημερινή. Παράλληλα, οι αλγόριθμοι μπορούν να του εμφανίζουν περισσότερο παρόμοιο περιεχόμενο, ενισχύοντας την εντύπωση ότι όλοι γύρω του είναι πιο γυμνασμένοι.
Η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής επισημαίνει αυτή την πίεση των κοινωνικών δικτύων στην εικόνα σώματος. Ωστόσο, η μυϊκή δυσμορφία έχει σύνθετη προέλευση και δεν εξηγείται μόνο από το κινητό. Βιολογικοί και ψυχολογικοί παράγοντες, πειράγματα για την εμφάνιση και κοινωνικά πρότυπα μπορούν να συμβάλουν. Φράσεις όπως «έτσι πρέπει να είναι ένας άντρας» προσθέτουν βάρος σε μια ηλικία γεμάτη αλλαγές.
Οι κίνδυνοι για ένα σώμα που ακόμη αναπτύσσεται
Η υπερβολική προπόνηση χωρίς επαρκή αποκατάσταση μπορεί να προκαλέσει ή να επιδεινώσει τραυματισμούς. Οι άκαμπτοι διατροφικοί περιορισμοί μπορούν να δυσκολέψουν την κάλυψη των αναγκών ενός οργανισμού που αναπτύσσεται. Σε ορισμένες περιπτώσεις προστίθεται η χρήση ουσιών για γρήγορη μυϊκή ανάπτυξη.
Τα αναβολικά στεροειδή συνδέονται με σοβαρούς κινδύνους για την καρδιά, το ήπαρ, την ορμονική λειτουργία και την ψυχική υγεία, ενώ στους εφήβους μπορούν να περιορίσουν την ανάπτυξη του ύψους. Οι πρωτεϊνικές σκόνες δεν είναι αναβολικά και τα συμπληρώματα δεν έχουν όλα το ίδιο προφίλ κινδύνου. Ωστόσο, ορισμένα προϊόντα μυϊκής ενίσχυσης περιέχουν ισχυρά διεγερτικά ή μη δηλωμένες ουσίες. Ο παιδίατρος χρειάζεται να γνωρίζει τι ακριβώς λαμβάνει το παιδί.
Η ψυχική δυσφορία μπορεί να μένει αθέατη
Η αγωνία για την εμφάνιση μπορεί να συνοδεύεται από απομόνωση, άγχος, καταθλιπτικά συμπτώματα και βαθιά ντροπή. Ένα αγόρι ίσως δυσκολεύεται να εξηγήσει πόσο άσχημα αισθάνεται, ιδιαίτερα όταν οι γύρω του επαινούν την εξωτερική του αλλαγή. Γι’ αυτό αξίζει να προσέχουμε πώς ζει, πώς κοιμάται και αν εξακολουθεί να χαίρεται όσα αγαπούσε.
Η εξωτερική δύναμη δεν μας πληροφορεί για την εσωτερική του κατάσταση. Αναφορές σε αυτοτραυματισμό ή αυτοκτονία χρειάζονται άμεση επαγγελματική βοήθεια. Η σοβαρότητα του προβλήματος κρίνεται από τη δυσφορία και τις συνέπειές του, όχι από το αν το σώμα δείχνει γυμνασμένο.
Πώς ανοίγουμε τη συζήτηση
Η συζήτηση μπορεί να ξεκινήσει με μια παρατήρηση: «Βλέπω ότι αγχώνεσαι πολύ όταν δεν προπονείσαι και ότι έχεις σταματήσει να συναντάς τους φίλους σου. Θέλω να καταλάβω πώς νιώθεις». Ακούμε χωρίς ειρωνεία, απειλές ή χαρακτηρισμούς. Αποφεύγουμε να μετατρέψουμε τη συζήτηση σε αντιπαράθεση για το αν είναι αρκετά μυώδης. Η επαναλαμβανόμενη διαβεβαίωση «μα είσαι μια χαρά» μπορεί να συντηρεί την αναζήτηση επιβεβαίωσης.
Αναγνωρίζουμε τη δυσκολία του και προτείνουμε βοήθεια για όσα υποφέρει. Στο σπίτι περιορίζουμε τα σχόλια για κιλά, όγκο και «τέλεια» σώματα. Συζητάμε επίσης ποιο διαδικτυακό περιεχόμενο τον κάνει να αισθάνεται ανεπαρκής. Μπορούμε να ρωτήσουμε τι πιστεύει ότι θα αλλάξει στη ζωή του αν αποκτήσει μεγαλύτερους μυς, δίνοντάς του χώρο να μιλήσει για αποδοχή, ανασφάλεια ή φόβο απόρριψης, χωρίς να του υποβάλλουμε τις απαντήσεις μας.
Η βοήθεια δεν χρειάζεται να περιμένει
Όταν αυτές οι συμπεριφορές επιμένουν ή επηρεάζουν τη λειτουργικότητα του παιδιού, κλείνουμε ραντεβού με παιδίατρο και ειδικό ψυχικής υγείας εφήβων με εμπειρία στη σωματική δυσμορφική διαταραχή. Η αξιολόγηση καθορίζει την κατάλληλη αντιμετώπιση, που μπορεί να περιλαμβάνει προσαρμοσμένη γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία και, εφόσον χρειάζεται, φαρμακευτική αγωγή από παιδοψυχίατρο.
Αν χρησιμοποιούνται αναβολικά, χρειάζεται ιατρική καθοδήγηση και για την ασφαλή διακοπή τους. Υπάρχει θεραπευτική βοήθεια. Στόχος είναι ο έφηβος να ξαναβρεί χρόνο για φίλους, ξεκούραση και ενδιαφέροντα, να αισθάνεται ασφαλής μέσα στο σώμα του και να αναγνωρίζει την αξία του πέρα από την εμφάνιση.
