Σε έναν κόσμο που προσέχει εκείνον που μιλά περισσότερο, είναι εύκολο να πιστέψουμε ότι το ήσυχο παιδί χρειάζεται «διόρθωση». Πριν προσπαθήσουμε, όμως, να το κάνουμε πιο εξωστρεφές, αξίζει να καταλάβουμε πότε νιώθει καλά και τι πραγματικά χρειάζεται.
Η εσωστρέφεια δεν είναι πρόβλημα προς επίλυση
Η εσωστρέφεια περιγράφει μια πλευρά της προσωπικότητας, όχι μια διάγνωση. Ένα παιδί μπορεί να απολαμβάνει τις παρέες, αλλά να προτιμά μικρότερες ομάδες και να χρειάζεται χρόνο μόνο του μετά από πολλή συναναστροφή. Η ντροπαλότητα αφορά περισσότερο τη συστολή και την ανησυχία μέσα σε κοινωνικές περιστάσεις. Αυτά μπορούν να συνυπάρχουν, αλλά δεν είναι ταυτόσημα. Ούτε μπορούμε να βγάλουμε συμπέρασμα από μία σιωπηλή επίσκεψη ή ένα πάρτι.
Το ουσιαστικό είναι αν το παιδί επιλέγει την ησυχία και την απολαμβάνει ή αν θέλει να πλησιάσει τους άλλους και δυσκολεύεται. Η απάντηση χρειάζεται παρατήρηση και συζήτηση, χωρίς να αποφασίζουμε εκ των προτέρων τι αισθάνεται. Δεν σημαίνει, επίσης, ότι όλα τα εσωστρεφή παιδιά μοιάζουν μεταξύ τους. Κάποιο μπορεί να αγαπά το θέατρο και κάποιο άλλο το ποδόσφαιρο. Οι προτιμήσεις του δεν χωρούν σε ένα έτοιμο καλούπι.
Ας προσέξουμε τις λέξεις που ακούει για τον εαυτό του
Το «είναι το ντροπαλό μας» μπορεί να ακούγεται χαριτωμένο, αλλά εύκολα γίνεται ο μόνιμος ρόλος ενός παιδιού στην οικογένεια. Το ίδιο συμβαίνει με τις συγκρίσεις: «Η αδελφή σου κάνει παντού φίλους», «Εγώ στην ηλικία σου δεν καθόμουν μέσα». Αντί να περιγράφουμε τον χαρακτήρα του μπροστά του, μπορούμε να μιλήσουμε για τη συγκεκριμένη στιγμή: «Θέλεις λίγο χρόνο πριν μπεις στο παιχνίδι;».
Και όταν κάποιος το ρωτά κάτι, ας αφήσουμε χώρο να απαντήσει, χωρίς να σπεύδουμε να μιλήσουμε εμείς. Η αποδοχή φαίνεται στις μικρές στιγμές που το παιδί καταλαβαίνει ότι μπορεί να πάρει τον χρόνο του χωρίς να μας απογοητεύσει. Ας ρωτήσουμε και τον εαυτό μας: ανησυχούμε επειδή υποφέρει ή επειδή διαφέρει από αυτό που περιμέναμε;
Η ησυχία χρειάζεται θέση στο πρόγραμμά του
Σχολείο, δραστηριότητες, επισκέψεις, γενέθλια. Ένα γεμάτο πρόγραμμα μπορεί να αφήνει ελάχιστο χρόνο σε ένα παιδί που αποζητά ηρεμία. Αν μετά το σχολείο θέλει να ζωγραφίσει, να διαβάσει ή απλώς να χαζέψει, μπορούμε να του δώσουμε αυτόν τον χώρο πριν ξεκινήσουμε τις ερωτήσεις. Ας το ρωτήσουμε τι το ξεκουράζει, αντί να υποθέτουμε ότι ξέρουμε. Το ίδιο ισχύει στις οικογενειακές εξόδους: λίγη προετοιμασία για το πού πηγαίνουμε και ποιοι θα βρίσκονται εκεί μπορεί να βοηθήσει. Δεν χρειάζεται κάθε ελεύθερη ώρα να γίνεται ευκαιρία κοινωνικοποίησης. Χρειάζεται, όμως, να παραμένουν διαθέσιμες οι ευκαιρίες για επαφή, με τρόπο που ταιριάζει στο συγκεκριμένο παιδί.
Οι φιλίες δεν μετριούνται με προσκλήσεις σε πάρτι
Ένα παιδί με έναν ή δύο φίλους μπορεί να είναι απολύτως ευχαριστημένο από την κοινωνική του ζωή. Το ερώτημα είναι αν νιώθει συντροφιά, ασφάλεια και αποδοχή. Μπορούμε να προτείνουμε να καλέσει έναν συμμαθητή στο σπίτι ή να διαλέξει μια δραστηριότητα που το ενδιαφέρει. Ένα κοινό παιχνίδι, μια κατασκευή ή η αγάπη για τα ζώα δίνουν αφορμές για επικοινωνία χωρίς την απαίτηση να γίνει αμέσως το επίκεντρο. Αν θέλει να πλησιάσει κάποιο παιδί αλλά διστάζει, μπορούμε να δοκιμάσουμε μαζί μια απλή φράση: «Θες να παίξουμε;».
Βοηθάμε περισσότερο όταν στηρίζουμε μια δική του επιθυμία. Αναγνωρίζουμε την προσπάθειά του διακριτικά, χωρίς να μετατρέπουμε κάθε χαιρετισμό σε οικογενειακό γεγονός και κάθε συνάντηση σε εξέταση κοινωνικών δεξιοτήτων. Όταν δυσκολεύεται, συμφωνούμε ένα μικρό, εφικτό βήμα μαζί του και το επαναλαμβάνουμε, αφήνοντας σταδιακά περισσότερο χώρο για πρωτοβουλία.
Στο σχολείο χρειάζεται χώρο για να ακουστεί
Η συμμετοχή στην τάξη έχει πολλές μορφές. Ένα παιδί μπορεί να έχει σκεφτεί προσεκτικά κάτι και να δυσκολεύεται να προλάβει εκείνους που απαντούν αμέσως. Αξίζει να συζητήσουμε με τον εκπαιδευτικό τι παρατηρεί και ποιες ευκαιρίες έκφρασης μπορούν να το βοηθήσουν: λίγος χρόνος σκέψης πριν από μια απάντηση, συνεργασία σε ζευγάρια, προετοιμασία μιας παρουσίασης.
Παράλληλα, το ενθαρρύνουμε να ζητά βοήθεια, να εκφράζει διαφωνία και να υπερασπίζεται τα όριά του. Αυτές είναι δεξιότητες χρήσιμες για κάθε παιδί. Μπορεί να μάθει να διεκδικεί τον χώρο του διατηρώντας τον ήσυχο χαρακτήρα του. Και χρειάζεται ενήλικες που θα ενδιαφερθούν για όσα έχει να πει, ακόμη κι όταν δεν απαιτεί την προσοχή τους. Χωρίς δημόσια σχόλια για το πόσο λίγο μιλά.
Πότε χρειάζεται να κοιτάξουμε λίγο πιο προσεκτικά
Η επιθυμία για μοναχικό παιχνίδι διαφέρει από τη μοναξιά που πονά. Αν το παιδί λέει ότι κανείς δεν το θέλει, φοβάται έντονα την έκθεση, αποφεύγει συστηματικά το σχολείο ή εγκαταλείπει πράγματα που αγαπούσε, δεν αρκεί να πούμε «έτσι είναι ο χαρακτήρας του». Ακούμε τι συμβαίνει, διερευνούμε ενδεχόμενο αποκλεισμό ή εκφοβισμό και ζητάμε καθοδήγηση από τον παιδίατρο ή ειδικό ψυχικής υγείας παιδιών όταν η δυσφορία επιμένει ή περιορίζει την καθημερινότητά του.
Στόχος είναι να μπορεί να ζει, να σχετίζεται και να επιλέγει με μεγαλύτερη ελευθερία και λιγότερο φόβο. Να αισθάνεται ότι έχει θέση στην παρέα, στην τάξη και στην οικογένεια, ακόμη κι όταν προτιμά να ακούει. Και ότι η φωνή του αξίζει να ακουστεί, στη δική του ένταση.
.jpg)