Το να κάνεις το παιδί να νιώθει ντροπή για παιδικά λάθη
Όταν ένα παιδί ντρέπεται επειδή έσπασε κάτι, λερώθηκε ή βρέχει το κρεβάτι του, δεν μαθαίνει να διορθώνεται. Μαθαίνει να κρύβεται. Η ντροπή δεν οδηγεί στην υπευθυνότητα αλλά στη μόνιμη αίσθηση ανεπάρκειας. Το παιδί αρχίζει να πιστεύει ότι δεν είναι απλώς λάθος η πράξη του, αλλά το ίδιο.
Το να αναγκάζεις το παιδί να τρώει όλο του το φαγητό
Η πίεση στο φαγητό παραβιάζει τα σωματικά όρια του παιδιού. Το μήνυμα που περνά είναι ότι ο ενήλικας ξέρει καλύτερα από το σώμα του. Με τον καιρό, το παιδί χάνει την επαφή με την πείνα και τον κορεσμό. Πολλές διατροφικές δυσκολίες στην ενήλικη ζωή έχουν ρίζες στο οικογενειακό τραπέζι.
Το να υποτιμάς τον ενθουσιασμό και τη χαρά του
Όταν ένα παιδί έρχεται να μοιραστεί κάτι με λάμψη στα μάτια και συναντά αδιαφορία ή ειρωνεία, μαθαίνει να μαζεύεται. Η συναισθηματική απόρριψη δεν φαίνεται, αλλά χαράζεται βαθιά. Το παιδί σταματά να εκφράζεται και αργότερα δυσκολεύεται να χαρεί χωρίς ενοχή.
Το να είσαι ασυνεπής στα όρια
Όταν οι κανόνες αλλάζουν από μέρα σε μέρα ή από διάθεση σε διάθεση, το παιδί δεν μαθαίνει ευελιξία. Μαθαίνει ανασφάλεια. Σήμερα κάτι επιτρέπεται, αύριο τιμωρείται. Σήμερα αγνοείται, αύριο γίνεται αφορμή για ένταση. Το παιδί δεν ξέρει τι να περιμένει και αρχίζει να ζει σε διαρκή επιφυλακή. Η ασυνέπεια στα όρια δεν δημιουργεί ελευθερία αλλά άγχος. Τα σαφή, σταθερά όρια προσφέρουν ασφάλεια, ακόμη κι όταν δυσαρεστούν προσωρινά.
Το να συγκρίνεις το παιδί με άλλα παιδιά
Οι συγκρίσεις δημιουργούν ένα μόνιμο αίσθημα ότι δεν είναι αρκετό. Ακόμη κι όταν «κερδίζει» τη σύγκριση, μαθαίνει ότι η αξία του είναι εύθραυστη. Η σύγκριση διαλύει την αυτοεκτίμηση και δηλητηριάζει τις σχέσεις.
Το να μην αφιερώνεις ουσιαστικό χρόνο
Ο χρόνος δεν μετριέται σε ώρες αλλά σε παρουσία. Ένα παιδί μπορεί να περάσει όλη την ημέρα δίπλα σε έναν γονιό και να νιώθει μόνο. Όταν η προσοχή είναι διασπασμένη, το παιδί εσωτερικεύει ότι δεν είναι προτεραιότητα. Η συναισθηματική σύνδεση χτίζεται μέσα από μικρές στιγμές πραγματικής επαφής. Ένα βλέμμα, μια συζήτηση, μια ακρόαση χωρίς βιασύνη.
Το να φωνάζεις για να επιβάλεις πειθαρχία
Οι φωνές ενεργοποιούν φόβο, όχι κατανόηση. Το παιδί συμμορφώνεται για να σωπάσει ο θόρυβος, όχι επειδή έμαθε κάτι. Η πειθαρχία χωρίς σύνδεση γεννά υπάκουους αλλά φοβισμένους ενήλικες.
Το να εκθέτεις το παιδί σε ενήλικες συγκρούσεις
Τα παιδιά δεν είναι ψυχικά εξοπλισμένα να αντέξουν τις συγκρούσεις των ενηλίκων. Καβγάδες, ένταση, εξομολογήσεις ή ρόλοι μεσολαβητή τα φορτώνουν με άγχος και ενοχή. Το παιδί νιώθει ότι πρέπει να διαλέξει πλευρά ή να διορθώσει καταστάσεις που δεν του ανήκουν. Αυτό το βάρος είναι δυσανάλογο και επικίνδυνο για την ψυχική του ανάπτυξη.
Το να χρησιμοποιείς σωματική τιμωρία
Ακόμη κι αν συνοδεύεται από αγάπη, η σωματική τιμωρία στέλνει αντικρουόμενα μηνύματα. Διδάσκει ότι η βία δικαιολογείται από την εξουσία. Κανένα παιδί δεν μαθαίνει σεβασμό μέσα από τον πόνο.
Το να απαιτείς συναισθηματική ωριμότητα που δεν του αναλογεί
Όταν ζητάς από ένα παιδί να καταλάβει, να αντέξει ή να φερθεί σαν ενήλικας, το πιέζεις να μεγαλώσει πρόωρα. Συχνά αυτά τα παιδιά φαίνονται ώριμα, ήσυχα, υπεύθυνα. Στην πραγματικότητα, έχουν μάθει να καταπιέζουν τις ανάγκες τους. Η πρόωρη ωρίμανση συχνά κρύβει άγχος και βαθιά μοναξιά.
Το να ακυρώνεις τα συναισθήματά του
Όταν λες δεν είναι τίποτα ή υπερβάλλεις, το παιδί αμφισβητεί την εσωτερική του εμπειρία. Μαθαίνει να μην εμπιστεύεται αυτό που νιώθει. Η συναισθηματική ακύρωση είναι θεμέλιο άγχους και σύγχυσης στην ενήλικη ζωή.
Το να μη ζητάς ποτέ συγγνώμη
Ο γονιός που δεν ζητά συγγνώμη διδάσκει ότι η εξουσία δεν κάνει λάθη. Το παιδί μαθαίνει ότι τα λάθη πρέπει να κρύβονται ή να δικαιολογούνται. Η συγγνώμη από τον γονιό είναι μάθημα σεβασμού, ευθύνης και συναισθηματικής ωριμότητας. Δείχνει ότι η αγάπη δεν απειλείται από την παραδοχή ενός λάθους.
Το να είσαι υπερπροστατευτικός
Η υπερπροστασία μοιάζει με αγάπη αλλά στερεί εμπειρίες. Το παιδί δεν μαθαίνει να αποτυγχάνει, να προσπαθεί ξανά, να αντέχει. Η ανθεκτικότητα καλλιεργείται μέσα από μικρές δυσκολίες, όχι μέσα από αποστείρωση.
Το να κοροϊδεύεις ή να υποτιμάς τους φόβους του
Οι φόβοι των παιδιών δεν είναι υπερβολές. Είναι πραγματικές εμπειρίες για τον ανώριμο ακόμη ψυχισμό τους. Όταν γελάς, ειρωνεύεσαι ή λες μη φοβάσαι σαν να πρόκειται για επιλογή, το παιδί μαθαίνει ότι η ευαλωτότητα είναι κάτι ντροπιαστικό. Έτσι γεννιέται η συναισθηματική απομόνωση. Το παιδί σταματά να ζητά βοήθεια και μαθαίνει να αντιμετωπίζει τον φόβο μόνο του, συχνά με άγχος.
Το να αγνοείς τα όρια του σώματός του
Όταν το παιδί αναγκάζεται να αγκαλιάσει ή να φιλήσει, μαθαίνει ότι τα όριά του δεν έχουν σημασία. Ο σεβασμός στο σώμα είναι βασικό μάθημα αυτοπροστασίας.
Το να συνδέεις την αξία του με επιδόσεις και επιτυχίες
Όταν το μπράβο, η προσοχή και η αποδοχή έρχονται μόνο μετά από καλούς βαθμούς, μετάλλια ή διακρίσεις, το μήνυμα είναι σαφές. Αξίζεις όταν πετυχαίνεις. Το παιδί μεγαλώνει με φόβο αποτυχίας και τελειομανία. Η αυτοεκτίμηση που βασίζεται στην απόδοση καταρρέει με το πρώτο λάθος. Τα παιδιά χρειάζονται να ξέρουν ότι αγαπιούνται ακόμη κι όταν δεν τα καταφέρνουν.
Το να χρησιμοποιείς ενοχή για συμμόρφωση
Φράσεις που φορτώνουν στο παιδί την ευθύνη των συναισθημάτων του γονιού το κάνουν να νιώθει βάρος. Η ενοχή καταπνίγει την αυθεντικότητα και δημιουργεί ενήλικες που ζουν για να μην απογοητεύουν.
Το να βάζεις ταμπέλες
Οι ταμπέλες έχουν τεράστια δύναμη. Όταν ένα παιδί ακούει ξανά και ξανά ότι είναι τεμπέλης, δύσκολος ή προβληματικός, αρχίζει να προσαρμόζει τη συμπεριφορά του σε αυτή την εικόνα. Οι λέξεις των γονιών γίνονται εσωτερική φωνή. Και αυτή η φωνή συχνά ακολουθεί το παιδί και στην ενήλικη ζωή, σαμποτάροντας σχέσεις και επιλογές.
Το να αγνοείς αλλαγές στη συμπεριφορά
Όταν ένα παιδί αποσύρεται, θυμώνει υπερβολικά ή αλλάζει απότομα συμπεριφορά, κάτι προσπαθεί να πει. Η αδιαφορία ή η ερμηνεία ως κακή συμπεριφορά χάνει το μήνυμα. Η συμπεριφορά είναι γλώσσα. Και συχνά είναι η μόνη που διαθέτει ένα παιδί για να εκφράσει εσωτερική δυσφορία.
Το να πιστεύεις ότι όλα ξεχνιούνται
Η πιο επικίνδυνη αυταπάτη. Τα παιδιά μπορεί να μη θυμούνται γεγονότα με λεπτομέρειες, αλλά θυμούνται πώς ένιωσαν. Το σώμα και το νευρικό σύστημα καταγράφουν εμπειρίες. Η παιδική ηλικία δεν τελειώνει. Μεταφέρεται. Στις σχέσεις, στις αντιδράσεις, στον τρόπο που αγαπάμε και αντέχουμε.