Όσοι έχουν περάσει αυτή τη δοκιμασία λένε σχεδόν το ίδιο πράγμα με διαφορετικές λέξεις. Ο πόνος δεν φεύγει ποτέ. Δεν «ξεπερνιέται». Δεν μικραίνει πραγματικά. Απλώς ο άνθρωπος μαθαίνει σιγά σιγά να ζει μαζί του. Και αυτό είναι ίσως το πιο δύσκολο κομμάτι. Να συνεχίζεις να αναπνέεις ενώ μέσα σου κάτι έχει σταματήσει οριστικά.
Η σιωπή γύρω από το πένθος των γονιών
Η κοινωνία συχνά δεν ξέρει πώς να σταθεί απέναντι σε έναν γονιό που πενθεί το παιδί του. Οι άνθρωποι φοβούνται τα λόγια, αποφεύγουν το θέμα, αλλάζουν κουβέντα ή επαναλαμβάνουν φράσεις που νομίζουν πως παρηγορούν. «Ο χρόνος γιατρεύει». «Πρέπει να σταθείς δυνατός». «Έχεις κι άλλα παιδιά». Όμως για έναν γονιό που έχει χάσει παιδί, τέτοιες κουβέντες μπορεί να ακούγονται σχεδόν σκληρές.
Η αλήθεια είναι πως δεν υπάρχει σωστός τρόπος να θρηνήσεις ένα παιδί. Κάποιοι κλαίνε κάθε μέρα. Άλλοι παγώνουν συναισθηματικά. Κάποιοι μιλούν συνεχώς για το παιδί τους και άλλοι δεν μπορούν ούτε να πουν το όνομά του δυνατά. Όλες αυτές οι αντιδράσεις είναι ανθρώπινες. Γιατί όταν χάνεται ένα παιδί, δεν χάνεται μόνο ένας άνθρωπος. Χάνονται όνειρα, σχέδια, καθημερινές στιγμές, το μέλλον όπως το είχαν φανταστεί οι γονείς του.
Πολλές μητέρες περιγράφουν πως συνεχίζουν να σκέφτονται το παιδί τους κάθε λεπτό της ημέρας. Αναρωτιούνται πώς θα ήταν σήμερα, τι θα φορούσε, πώς θα γελούσε, πόσο θα είχε μεγαλώσει. Ένας πατέρας μπορεί να βλέπει ένα παιδί στον δρόμο και να νιώθει το στήθος του να σφίγγεται ξαφνικά. Το πένθος δεν λειτουργεί με πρόγραμμα. Μπορεί να εμφανιστεί μέσα σε ένα σούπερ μάρκετ, σε ένα παιδικό τραγούδι, σε μια μυρωδιά, σε ένα γενέθλιο πάρτι.
Το σώμα θυμάται ακόμα κι όταν το μυαλό προσπαθεί να αντέξει
Οι ειδικοί εξηγούν πως το πένθος μετά την απώλεια παιδιού δεν είναι μόνο ψυχικό. Είναι και σωματικό. Πολλοί γονείς βιώνουν αϋπνία, εξάντληση, κρίσεις άγχους, δυσκολία συγκέντρωσης ή ακόμα και σωματικό πόνο. Το σώμα μοιάζει να κουβαλά το σοκ για χρόνια. Ο οργανισμός αντιδρά σαν να προσπαθεί να επιβιώσει μετά από ένα τεράστιο τραύμα.
Και όμως, μέσα σε αυτό το σκοτάδι, αρκετοί γονείς συνεχίζουν. Ξυπνούν το πρωί, πηγαίνουν στη δουλειά, φροντίζουν τα υπόλοιπα παιδιά τους, προσπαθούν να κρατήσουν μια μορφή καθημερινότητας. Όχι επειδή «το ξεπέρασαν», αλλά επειδή η ζωή, καλώς ή κακώς, συνεχίζει να κινείται. Πολλές φορές αισθάνονται ενοχές όταν γελούν, όταν περνούν καλά ή όταν για λίγα λεπτά ξεχνούν τον πόνο τους. Σαν να προδίδουν τη μνήμη του παιδιού τους αν επιτρέψουν στον εαυτό τους μια στιγμή χαράς.
Αυτό είναι κάτι που οι ψυχολόγοι βλέπουν συχνά. Οι γονείς που πενθούν κουβαλούν τεράστια ενοχή. Ενοχή για όσα έγιναν. Για όσα δεν πρόλαβαν να πουν. Για όσα πιστεύουν πως θα μπορούσαν να είχαν κάνει διαφορετικά. Ακόμα κι όταν δεν φέρουν καμία απολύτως ευθύνη, το μυαλό ψάχνει απαντήσεις σε ένα γεγονός που πολλές φορές δεν μπορεί να εξηγηθεί.
Η σχέση του ζευγαριού μετά την απώλεια
Η απώλεια ενός παιδιού δοκιμάζει βαθιά και τη σχέση ενός ζευγαριού. Κάθε άνθρωπος πενθεί διαφορετικά και αυτό μπορεί να δημιουργήσει αποστάσεις, παρεξηγήσεις και θυμό. Μια μητέρα μπορεί να θέλει να μιλά συνεχώς για το παιδί και ένας πατέρας να κλείνεται απόλυτα στον εαυτό του. Ή το αντίστροφο.
Πολλά ζευγάρια αισθάνονται πως ξαφνικά δεν αναγνωρίζουν ο ένας τον άλλον. Όμως πίσω από αυτή την απόσταση κρύβεται συνήθως ο ίδιος αβάσταχτος πόνος. Δεν υπάρχει «σωστό» πένθος. Υπάρχει μόνο η προσπάθεια δύο ανθρώπων να επιβιώσουν από κάτι αδιανόητο.
Οι ειδικοί τονίζουν πως η επικοινωνία και η ψυχολογική υποστήριξη μπορούν να βοηθήσουν σημαντικά. Η απώλεια δεν σβήνει, αλλά ένας γονιός δεν πρέπει να μένει μόνος μέσα σε αυτήν. Οι ομάδες στήριξης, η θεραπεία και η επαφή με ανθρώπους που έχουν ζήσει παρόμοια εμπειρία συχνά λειτουργούν σαν μια μικρή ανάσα μέσα στον πόνο.
«Δεν θα πάψεις ποτέ να είσαι μαμά»
Ίσως η πιο σκληρή πλευρά αυτής της απώλειας είναι πως ο κόσμος συνεχίζει να γυρίζει ενώ ο γονιός αισθάνεται παγωμένος στον χρόνο. Οι γύρω επιστρέφουν στην καθημερινότητά τους, αλλά εκείνος συνεχίζει να μετρά απουσίες. Ένα άδειο δωμάτιο. Ένα παιχνίδι που έμεινε στη θέση του. Ένα γενέθλιο που δεν γιορτάστηκε ποτέ ξανά.
Κι όμως, μέσα σε όλον αυτόν τον πόνο, υπάρχει κάτι που δεν αλλάζει ποτέ. Μια μητέρα που έχασε το παιδί της, παραμένει μητέρα. Ένας πατέρας παραμένει πατέρας. Η αγάπη δεν τελειώνει με τον θάνατο. Συνεχίζει να υπάρχει μέσα στις αναμνήσεις, στις φωτογραφίες, στις ιστορίες που λέγονται ξανά και ξανά, στις μικρές καθημερινές στιγμές που κρατούν έναν άνθρωπο ζωντανό μέσα στην καρδιά όσων τον αγάπησαν.
Και ίσως τελικά αυτό να είναι το πιο αληθινό πράγμα που λένε οι γονείς που έχουν ζήσει αυτή την απώλεια. Ο πόνος δεν φεύγει ποτέ. Αλλά ούτε και η αγάπη φεύγει ποτέ.