Η αλήθεια είναι ότι η ψυχική ανθεκτικότητα δεν χτίζεται όταν ένα παιδί αναγκάζεται να τα βγάλει πέρα μόνο του. Χτίζεται όταν νιώθει ότι έχει έναν ασφαλή άνθρωπο δίπλα του, ο οποίος το εμπιστεύεται, το καθοδηγεί και του επιτρέπει να δοκιμάζει τις δυνάμεις του.
Πώς μπορούμε, λοιπόν, να προετοιμάσουμε τα παιδιά για τη ζωή χωρίς να τους στερήσουμε την ανεμελιά και τη χαρά της παιδικής ηλικίας;
1. Χτίστε μια σχέση που θα του προσφέρει ασφάλεια
Το πιο σημαντικό εφόδιο που μπορείτε να δώσετε στο παιδί σας δεν είναι η ανεξαρτησία, αλλά η αίσθηση ότι έχει πάντα ένα ασφαλές καταφύγιο.
Όταν ένα παιδί νιώθει ότι οι γονείς του το ακούν, το καταλαβαίνουν και ανταποκρίνονται με συνέπεια στις ανάγκες του, αποκτά μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση και μαθαίνει να διαχειρίζεται καλύτερα τα συναισθήματά του.
Αυτό δεν απαιτεί εντυπωσιακές κινήσεις. Αρκεί να το κοιτάτε στα μάτια όταν σας μιλάει, να ακούτε πραγματικά όσα έχει να σας πει και να μην υποτιμάτε τα συναισθήματά του, ακόμη κι αν σε εσάς φαίνονται μικρής σημασίας.
Ένα παιδί που αισθάνεται ασφαλές μέσα στη σχέση του με τους γονείς του τολμά πιο εύκολα να δοκιμάσει νέα πράγματα, γιατί γνωρίζει ότι, αν αποτύχει, δεν θα μείνει μόνο του.
2. Δείξτε ότι τα λάθη είναι μέρος της μάθησης
Πολλά παιδιά μεγαλώνουν πιστεύοντας ότι η επιτυχία εξαρτάται από το πόσο έξυπνα ή ταλαντούχα είναι. Στην πραγματικότητα, όμως, η επιμονή, η προσπάθεια και η εξάσκηση είναι εκείνες που οδηγούν στην εξέλιξη.
Αντί να λέτε συνεχώς στο παιδί «είσαι πολύ έξυπνος» ή «είσαι πολύ καλή», δοκιμάστε να εστιάσετε στη διαδικασία.
Για παράδειγμα:
«Είδα πόσο προσπάθησες γι' αυτό.»
«Δεν τα παράτησες, παρότι δυσκολεύτηκες.»
«Βρήκες έναν διαφορετικό τρόπο και τελικά τα κατάφερες.»
Με αυτόν τον τρόπο το παιδί μαθαίνει ότι τα λάθη δεν είναι αποτυχίες, αλλά ευκαιρίες για να γίνει καλύτερο.
3. Μην λύνετε κάθε πρόβλημα αντί για εκείνο
Είναι απόλυτα φυσικό να θέλουμε να προστατεύσουμε τα παιδιά μας από κάθε δυσκολία. Ωστόσο, όταν παρεμβαίνουμε αμέσως για να λύσουμε κάθε πρόβλημα, τους στερούμε την ευκαιρία να ανακαλύψουν τις δικές τους δυνατότητες.
Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να τα αφήσουμε αβοήθητα.
Σημαίνει ότι στεκόμαστε δίπλα τους, χωρίς να παίρνουμε εμείς τον έλεγχο.
Αν, για παράδειγμα, το παιδί έχει μια διαφωνία με έναν φίλο του, αντί να επέμβετε αμέσως, μπορείτε να το ρωτήσετε:
«Πώς πιστεύεις ότι θα μπορούσες να το χειριστείς;»
«Ποια λύση σου φαίνεται πιο δίκαιη;»
Έτσι του δείχνετε ότι το εμπιστεύεστε και παράλληλα το βοηθάτε να αναπτύξει δεξιότητες που θα το συνοδεύουν σε όλη του τη ζωή.
4. Ακούστε πρώτα το συναίσθημά του
Όταν ένα παιδί απογοητεύεται επειδή έχασε σε έναν αγώνα, δεν πήρε τον βαθμό που ήθελε ή δεν το κάλεσαν σε ένα πάρτι, η πρώτη μας αντίδραση είναι συχνά να το καθησυχάσουμε.
«Δεν πειράζει.»
«Δεν ήταν σημαντικό.»
«Θα υπάρξει άλλη ευκαιρία.»
Παρότι οι φράσεις αυτές λέγονται με καλή πρόθεση, πολλές φορές κάνουν το παιδί να νιώθει ότι το συναίσθημά του δεν έχει χώρο να εκφραστεί.
Πιο βοηθητικό είναι να του δείξετε ότι καταλαβαίνετε αυτό που βιώνει.
«Σε στενοχώρησε πολύ αυτό.»
«Καταλαβαίνω γιατί απογοητεύτηκες.»
Όταν το παιδί νιώσει ότι έγινε πραγματικά κατανοητό, θα είναι πολύ πιο έτοιμο να σκεφτεί μαζί σας τι μπορεί να κάνει διαφορετικά την επόμενη φορά.
5. Δείξτε του με το παράδειγμά σας πώς αντιμετωπίζονται οι δυσκολίες
Τα παιδιά δεν μαθαίνουν μόνο από όσα τους λέμε. Μαθαίνουν κυρίως από όσα μας βλέπουν να κάνουμε.
Αν μπροστά τους αντιδρούμε με θυμό ή πανικό σε κάθε δυσκολία, είναι πιθανό να υιοθετήσουν τον ίδιο τρόπο διαχείρισης.
Αντίθετα, όταν σας βλέπουν να λέτε:
«Είμαι εκνευρισμένος αυτή τη στιγμή, αλλά θα κάνω ένα μικρό διάλειμμα και θα το ξαναπροσπαθήσω.»
ή
«Έκανα λάθος και θέλω να ζητήσω συγγνώμη.»
τους δίνετε ένα πολύτιμο μάθημα για το πώς αντιμετωπίζονται οι δυσκολίες, τα λάθη και οι απογοητεύσεις με ψυχραιμία και υπευθυνότητα.
6. Αφήστε χώρο για παιχνίδι, ξεκούραση και... βαρεμάρα
Συχνά πιστεύουμε ότι για να προετοιμάσουμε το παιδί για το μέλλον πρέπει να γεμίσουμε το πρόγραμμά του με δραστηριότητες, γνώσεις και δεξιότητες.
Στην πραγματικότητα, η ψυχική ανθεκτικότητα χτίζεται και μέσα από την καθημερινότητα.
Ο επαρκής ύπνος, η ισορροπημένη διατροφή, η σωματική άσκηση, οι σταθερές συνήθειες και το ελεύθερο παιχνίδι αποτελούν τη βάση πάνω στην οποία αναπτύσσεται ένα παιδί που νιώθει ασφαλές και μπορεί να διαχειρίζεται το άγχος.
Ακόμη και ένα επιτραπέζιο παιχνίδι ή μια στιγμή βαρεμάρας μπορεί να γίνει πολύτιμη εμπειρία. Το παιδί μαθαίνει να περιμένει τη σειρά του, να χάνει χωρίς να καταρρέει, να βρίσκει μόνο του ιδέες και να διασκεδάζει χωρίς συνεχή ερεθίσματα.
Το ζητούμενο δεν είναι να μεγαλώσουμε «σκληρά» παιδιά
Η ζωή θα φέρει, αργά ή γρήγορα, δυσκολίες, απογοητεύσεις και ανατροπές. Ο στόχος δεν είναι να προετοιμάσουμε τα παιδιά για όλα όσα μπορεί να συμβούν, αλλά να τα βοηθήσουμε να πιστέψουν ότι μπορούν να τα αντιμετωπίσουν.
Αυτό δεν γίνεται μέσα από την πίεση ή τη σκληρότητα. Γίνεται όταν μεγαλώνουν σε ένα περιβάλλον όπου νιώθουν αγάπη, αποδοχή και εμπιστοσύνη, αλλά έχουν παράλληλα την ελευθερία να δοκιμάζουν, να κάνουν λάθη και να σηκώνονται ξανά.
Γιατί τελικά, το πιο πολύτιμο εφόδιο που μπορούμε να τους προσφέρουμε δεν είναι να τους μάθουμε να μην πέφτουν ποτέ, αλλά να πιστεύουν ότι μπορούν πάντα να σηκωθούν, χωρίς να χάσουν τη χαρά, την περιέργεια και την παιδικότητά τους.