Κρύβεται η πεποίθηση ότι κανείς δεν θα το κάνει τόσο καλά όσο η μαμά. Και κάπως έτσι, ενώ όλοι γύρω της προσφέρονται να βοηθήσουν, εκείνη συνεχίζει να τα αναλαμβάνει όλα μόνη της, μέχρι που κάποια στιγμή εξαντλείται.
Το παράδοξο είναι ότι οι περισσότερες μητέρες δηλώνουν πως χρειάζονται βοήθεια. Παραπονιούνται ότι κουράζονται, ότι δεν έχουν χρόνο για τον εαυτό τους και ότι αισθάνονται πως δεν προλαβαίνουν να ανασάνουν. Όταν όμως κάποιος πραγματικά προσφέρεται να αναλάβει κάτι, συχνά δυσκολεύονται να του το εμπιστευτούν. Δεν πρόκειται για αντίφαση. Πρόκειται για μια συμπεριφορά που έχει βαθιές ψυχολογικές και κοινωνικές ρίζες.
Η παγίδα της «τέλειας μαμάς»
Από τη στιγμή που μια γυναίκα γίνεται μητέρα, αρχίζει να δέχεται αμέτρητα μηνύματα για το πώς «πρέπει» να μεγαλώνει το παιδί της. Το σπίτι πρέπει να είναι καθαρό, τα γεύματα ισορροπημένα, τα ρούχα τακτοποιημένα, οι σχολικές υποχρεώσεις οργανωμένες και φυσικά το παιδί χαρούμενο, ασφαλές και ευτυχισμένο.
Όταν η εικόνα της «καλής μητέρας» ταυτίζεται με την ιδέα ότι πρέπει να τα κάνει όλα άψογα, τότε οποιαδήποτε βοήθεια μοιάζει σχεδόν με αποτυχία. Αν κάποιος άλλος κάνει κάτι διαφορετικά, πολλές γυναίκες νιώθουν ότι χάνουν τον έλεγχο ή ότι δεν ανταποκρίνονται στον ρόλο τους. Έτσι, αντί να ξεκουραστούν, προτιμούν να κάνουν τα πάντα μόνες τους.
«Δεν το κάνει σωστά»
Πόσες φορές έχεις ξαναδιπλώσει τα ρούχα που είχε ήδη διπλώσει ο σύντροφός σου; Πόσες φορές έχεις ξαναφτιάξει την τσάντα του παιδιού επειδή δεν σου άρεσε ο τρόπος που την ετοίμασε κάποιος άλλος; Ή έχεις παρέμβει ενώ η γιαγιά έντυνε το παιδί επειδή πίστευες ότι δεν είχε επιλέξει τα σωστά ρούχα;
Δεν είναι θέμα κακής πρόθεσης. Είναι θέμα ελέγχου. Όταν μια μητέρα έχει αναλάβει για χρόνια να οργανώνει κάθε λεπτομέρεια της οικογενειακής ζωής, δημιουργεί στο μυαλό της έναν συγκεκριμένο τρόπο με τον οποίο «γίνονται σωστά τα πράγματα». Οτιδήποτε αποκλίνει από αυτόν της προκαλεί δυσφορία.
Όμως υπάρχει μια μεγάλη διαφορά ανάμεσα στο «διαφορετικό» και στο «λάθος». Συχνά ο σύντροφος, ο παππούς ή η γιαγιά απλώς κάνουν το ίδιο πράγμα με τον δικό τους τρόπο. Και αυτό δεν σημαίνει ότι το αποτέλεσμα είναι χειρότερο.
Ο φόβος ότι όλα θα καταρρεύσουν
Πίσω από την ανάγκη να τα ελέγχουμε όλα κρύβεται πολλές φορές ο φόβος.
Ο φόβος ότι κάτι θα ξεχαστεί.
Ο φόβος ότι το παιδί δεν θα φάει σωστά.
Ο φόβος ότι θα συμβεί κάποιο ατύχημα.
Ο φόβος ότι οι άλλοι δεν θα προσέξουν αρκετά.
Η μητρότητα ενεργοποιεί έντονα το αίσθημα ευθύνης. Πολλές γυναίκες αισθάνονται πως αν κάτι πάει στραβά, η ευθύνη θα πέσει αποκλειστικά πάνω τους. Αυτό τις οδηγεί να κρατούν συνεχώς τον έλεγχο, ακόμη κι όταν υπάρχουν άνθρωποι που πραγματικά μπορούν να βοηθήσουν.
Όταν η βοήθεια δημιουργεί ενοχές
Υπάρχουν μητέρες που αισθάνονται άβολα ακόμα και όταν κάθονται στον καναπέ ενώ κάποιος άλλος ασχολείται με το παιδί τους. Αντί να απολαύσουν τη στιγμή, αρχίζουν να σκέφτονται ότι θα έπρεπε να κάνουν κάτι χρήσιμο. Να βάλουν πλυντήριο. Να μαγειρέψουν. Να οργανώσουν το πρόγραμμα της επόμενης ημέρας.
Η ξεκούραση μοιάζει σχεδόν απαγορευμένη. Πρόκειται για ένα μοτίβο που πολλές γυναίκες έχουν μάθει από μικρή ηλικία. Έχουν συνδέσει την αξία τους με τη διαρκή προσφορά και τη συνεχή φροντίδα των άλλων. Όταν σταματούν για λίγο, αισθάνονται ότι δεν κάνουν αρκετά.
Τι μαθαίνουν όμως τα παιδιά;
Υπάρχει ακόμη μία πλευρά που συχνά ξεχνάμε: Τα παιδιά παρατηρούν! Αν βλέπουν μια μητέρα που δεν ζητά ποτέ βοήθεια, που δεν ξεκουράζεται ποτέ και που θεωρεί ότι όλα πρέπει να περνούν αποκλειστικά από τα χέρια της, αυτό γίνεται το φυσιολογικό πρότυπο για εκείνα.
Μαθαίνουν ότι η αγάπη σημαίνει εξάντληση. Ότι η φροντίδα σημαίνει να κουβαλάς μόνος σου όλο το βάρος. Ότι το να ζητάς βοήθεια είναι αδυναμία. Αντίθετα, όταν βλέπουν τους γονείς να συνεργάζονται, να μοιράζονται τις ευθύνες και να εμπιστεύονται ο ένας τον άλλο, αποκτούν μια πολύ πιο υγιή εικόνα για τις ανθρώπινες σχέσεις.
Η βοήθεια δεν χρειάζεται να είναι τέλεια
Ίσως η μεγαλύτερη αλλαγή να ξεκινά από μια απλή αποδοχή. Ο άνθρωπος που θα βοηθήσει δεν θα κάνει τα πράγματα όπως τα κάνεις εσύ. Το παιδί μπορεί να φορέσει άλλη μπλούζα. Τοστ μπορεί να κοπεί διαφορετικά. Το μπάνιο μπορεί να διαρκέσει περισσότερο. Το δωμάτιο ίσως να μη συμμαζευτεί ακριβώς όπως θα το έκανες εσύ.
Κι όμως, τίποτα από αυτά δεν έχει πραγματική σημασία. Αυτό που έχει σημασία είναι ότι το παιδί φροντίζεται, αγαπιέται και νιώθει ασφάλεια. Οι μικρές διαφορές στον τρόπο δεν αλλάζουν αυτή την ουσία.
Το πιο δύσκολο είναι να αφήσουμε τον έλεγχο
Το να δεχτεί μια μητέρα βοήθεια δεν είναι ένδειξη αδυναμίας. Αντίθετα, πολλές φορές απαιτεί μεγαλύτερη δύναμη από το να συνεχίσει να τα κάνει όλα μόνη της. Χρειάζεται να αποδεχτεί ότι δεν είναι απαραίτητο να είναι παντού. Ότι οι άλλοι μπορούν να σταθούν δίπλα της. Ότι το παιδί της μπορεί να δημιουργήσει όμορφες σχέσεις και με άλλους ανθρώπους. Και κυρίως, ότι η ίδια έχει δικαίωμα να ξεκουραστεί χωρίς να αισθάνεται ενοχές.
Η καλή μητέρα δεν είναι εκείνη που δεν αφήνει κανέναν να τη βοηθήσει. Είναι εκείνη που γνωρίζει πως μια οικογένεια λειτουργεί καλύτερα όταν οι ευθύνες μοιράζονται. Ίσως λοιπόν, την επόμενη φορά που κάποιος θα πει «Άσε, θα το κάνω εγώ», αντί να απαντήσουμε αυτόματα «Όχι, θα το κάνω καλύτερα», να δοκιμάσουμε κάτι διαφορετικό.
Να χαμογελάσουμε και να πούμε: «Ευχαριστώ. Το αναλαμβάνεις εσύ». Γιατί μερικές φορές, το μεγαλύτερο δώρο που μπορούμε να κάνουμε στον εαυτό μας και στην οικογένειά μας είναι να επιτρέψουμε στους άλλους να σταθούν πραγματικά δίπλα μας.