Τι εννοούν οι νέοι όταν λένε «θέλω παιδιά»
Στη Μελέτη Νεολαίας του 2024, που έγινε στην Ελλάδα από το Ίδρυμα Φρίντριχ Έμπερτ σε συνεργασία με το Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών, νέοι από 14 έως 29 ετών ρωτήθηκαν πόσα παιδιά φαντάζονται ότι θα αποκτήσουν στη ζωή τους. Το 56,5% ήθελε τουλάχιστον ένα παιδί, το 21,6% δεν ήθελε παιδιά και το 21,9% δεν είχε αποφασίσει. Ανάμεσα σε όσους ήθελαν να γίνουν γονείς, η συχνότερη απάντηση για την ηλικία απόκτησης του πρώτου παιδιού ήταν τα 30. Για κάποιον που μόλις έκλεισε τα 20, η απόσταση ως εκεί φαντάζει μεγάλη. Μεσολαβούν οι σπουδές που θέλει να τελειώσει, η πρώτη του δουλειά, ίσως και μια μετακόμιση που σήμερα δεν υποψιάζεται.
Έχει σημασία αυτή η λεπτομέρεια όταν μιλάμε για μια γενιά της οποίας τα νεότερα μέλη πηγαίνουν ακόμη σχολείο. Ο αριθμός των μωρών που γεννιούνται φέτος δεν αρκεί για να ξέρουμε πόσα παιδιά θα αποκτήσουν τελικά οι σημερινοί εικοσάρηδες. Κάποιες αναβολές, βέβαια, έχουν συνέπειες. Αν ένα ζευγάρι αποκτήσει το πρώτο του παιδί αρκετά αργότερα απ’ όσο υπολόγιζε, μπορεί να μη βρει το περιθώριο για το δεύτερο που επίσης ήθελε. Υπάρχουν πάλι άνθρωποι που ξέρουν από τώρα ότι είναι ευτυχισμένοι με τον σύντροφό τους και πως αυτή είναι όλη η οικογένεια που επιθυμούν.
«Κι αν δεν τα καταφέρω ως γονιός;»
Σε έρευνα της Metron Analysis το 2024, τέσσερις στους δέκα ερωτηθέντες ηλικίας 18 έως 30 ετών επέλεξαν τη φράση «ευθύνη και δέσμευση» όταν ρωτήθηκαν τι σημαίνει γι’ αυτούς «κάνω παιδιά». Κάποιους τους φοβίζει ότι ένα παιδί θα τους χρειάζεται ακόμη και τις μέρες που οι ίδιοι θα είναι εξαντλημένοι, φοβισμένοι ή θυμωμένοι. Θα έχουν την υπομονή να το ακούσουν όταν γυρίσει κλαίγοντας από το σχολείο; Θα μπορέσουν να του ζητήσουν συγγνώμη αν χάσουν την ψυχραιμία τους; Μπορεί να θέλουν να γίνουν γονείς και συγχρόνως να τους φαίνεται βουνό η ευθύνη να μεγαλώσουν έναν άνθρωπο.
Όταν η οικογένεια περιλαμβάνει και το κατοικίδιο
Για ορισμένους νέους, η επιθυμία να φροντίζουν ένα πλάσμα βρίσκει διέξοδο στη σχέση με τον σκύλο ή τη γάτα τους. Μαθαίνουν τις συνήθειές του, καταλαβαίνουν πότε πονάει και ξαγρυπνούν δίπλα του όταν αρρωσταίνει. Σε μελέτη που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Sociological Inquiry, ορισμένοι άνθρωποι που είχαν επιλέξει να ζήσουν χωρίς παιδιά περιέγραψαν πώς ο δεσμός με το κατοικίδιό τους κάλυπτε την ανάγκη τους να προσφέρουν στοργή και ενίσχυε την απόφασή τους. Για κάποιον που λέει «εμείς και ο σκύλος μας είμαστε οικογένεια», αυτή μπορεί να είναι η ζωή που θέλει και σε δέκα χρόνια. Κάποιος άλλος, εξίσου δεμένος με το ζώο του, φαντάζεται ότι μια μέρα θα υπάρχει στο ίδιο σπίτι κι ένα παιδί.
Πρώτα το νοίκι, ύστερα η κουβέντα για παιδί
Στην Ελλάδα, η μέση ηλικία αποχώρησης από το πατρικό σπίτι ήταν τα 30,9 έτη το 2025, σύμφωνα με τη Eurostat. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση ήταν τα 26,3. Για ένα ζευγάρι που μένει πότε στο ένα πατρικό και πότε στο άλλο, η πρώτη σοβαρή συζήτηση για το κοινό τους μέλλον αρχίζει με τις αγγελίες για σπίτια. Μπορούν να πληρώνουν το ενοίκιο και με έναν μισθό, αν η μία σύμβαση δεν ανανεωθεί τον Σεπτέμβριο; Η αβεβαιότητα για το εισόδημα του επόμενου μήνα δυσκολεύει μια απόφαση που θα τους δεσμεύει για χρόνια.
Υπάρχει και ένα κόστος που μετριέται σε ώρες. Μια δουλειά με απογευματινές βάρδιες μπορεί να εξασφαλίζει έναν αξιοπρεπή μισθό. Αν όμως ο παιδικός σταθμός κλείνει στις τέσσερις και ο άλλος γονιός σχολάει στις έξι, κάθε απόγευμα μένουν δύο ώρες ακάλυπτες. Μια γιαγιά που μένει κοντά ίσως μπορεί να τις καλύψει. Αν όμως κι εκείνη δουλεύει, το ζευγάρι χρειάζεται χρήματα για φύλαξη ή έναν εργοδότη διατεθειμένο να αλλάξει τις βάρδιες. Σε έρευνα του Ταμείου Πληθυσμού του ΟΗΕ και της YouGov σε 14 χώρες, περισσότεροι από τους μισούς συμμετέχοντες είπαν ότι τα χρήματα τους δυσκολεύουν να αποκτήσουν όσα παιδιά θα ήθελαν.
Με ποιον θα μοιραστώ το μεγάλωμα ενός παιδιού;
Στην ίδια διεθνή έρευνα, ένα από τα εμπόδια που ανέφεραν οι συμμετέχοντες ήταν ότι δεν είχαν βρει τον κατάλληλο σύντροφο. Το τι σημαίνει «κατάλληλος» γίνεται πολύ συγκεκριμένο όταν η συζήτηση φτάνει στο παιδί. Μια νέα γυναίκα μπορεί να αγαπά τον άνθρωπό της και να παρατηρεί ότι, παρόλο που εργάζονται και οι δύο, εκείνη θυμάται πότε λήγει ο λογαριασμός και τι λείπει από το ψυγείο. Εύλογα αναρωτιέται ποιος θα κλείνει τα ραντεβού με τον παιδίατρο και ποιος θα ζητάει άδεια κάθε φορά που το μωρό έχει πυρετό.
Για μια γυναίκα που μεγάλωσε βλέποντας τη μητέρα της να επιστρέφει από τη δουλειά και να ξεκινά αμέσως το μαγείρεμα, η ανησυχία αυτή είναι οικεία. Σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο για την Ισότητα των Φύλων, στην Ελλάδα οι γυναίκες αναλαμβάνουν συχνότερα από τους άνδρες την πολύωρη φροντίδα των παιδιών. Αν μια μητέρα μειώσει τις ώρες της για να προλαβαίνει τον σταθμό, η οικογένεια χάνει μέρος του εισοδήματός της και η ίδια μπορεί να χάσει την ευκαιρία για μια προαγωγή. Ένας άνδρας που θέλει να γίνει πατέρας έχει λόγο να ανοίξει αυτή την κουβέντα πολύ πριν από την εγκυμοσύνη. Μπορεί να πάρει γονική άδεια; Τι έχει αναλάβει ήδη στο σπίτι τους, από την αρχή ως το τέλος, χωρίς να χρειάζεται να του το θυμίσει κανείς;
Μια καλύτερη ερώτηση στο οικογενειακό τραπέζι
Οι γονείς που περιμένουν με λαχτάρα ένα εγγόνι έχουν κι αυτοί μια ιστορία να διηγηθούν. Ίσως έκαναν το πρώτο τους παιδί με ελάχιστα χρήματα στην άκρη. Ίσως όμως είχαν ένα σπίτι με χαμηλό ενοίκιο ή μια μητέρα που κρατούσε το μωρό κάθε πρωί. Αξίζει να θυμούνται κι αυτό το κομμάτι όταν λένε «κι εμείς πώς τα καταφέραμε;». Κι αν το ενήλικο παιδί τους ανοίξει μόνο του την κουβέντα, υπάρχει μια ερώτηση που του αφήνει χώρο να απαντήσει ειλικρινά. «Τι θα σε βοηθούσε;» Μπορεί να ζητήσει ένα χέρι κάποιες μέρες. Μπορεί και να πει «θα ήθελα απλώς να μη με ρωτάτε πότε».