Αυτή η αλλαγή δεν έγινε από τη μια μέρα στην άλλη. Είναι αποτέλεσμα κοινωνικών πιέσεων, οικονομικών αναγκών αλλά και μιας βαθύτερης συνειδητοποίησης. Τα παιδιά δεν χρειάζονται μόνο έναν πατέρα που φροντίζει. Χρειάζονται έναν πατέρα που συνδέεται.
Από τον αυστηρό πατέρα στον παρόντα πατέρα
Στην παιδοψυχολογία μιλάμε εδώ και χρόνια για τη σημασία της ασφαλούς προσκόλλησης. Για πολύ καιρό θεωρούσαμε ότι αυτό αφορά κυρίως τη μητέρα. Τα δεδομένα όμως είναι ξεκάθαρα. Η σταθερή και ζεστή παρουσία του πατέρα επηρεάζει άμεσα τη συναισθηματική ανθεκτικότητα του παιδιού. Τα παιδιά με ενεργό πατρική εμπλοκή εμφανίζουν καλύτερη αυτορρύθμιση, λιγότερο άγχος και μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση.
Ο σύγχρονος Έλληνας πατέρας δεν φοβάται πια να δείξει τρυφερότητα. Μπορεί να μην του ήταν οικείο από το δικό του σπίτι, όμως το μαθαίνει. Και αυτό από μόνο του είναι μια γενναία πράξη.
Ο πατέρας δεν βοηθά. Συμμετέχει.
Για πολλά χρόνια λέγαμε ότι ο μπαμπάς βοηθά τη μαμά. Αυτή η φράση σήμερα ακούγεται παρωχημένη. Ο πατέρας δεν είναι βοηθός στο ίδιο του το σπίτι. Είναι ισότιμος γονέας. Η αλλαγή αυτή φαίνεται στην καθημερινότητα. Στο ποιος ξέρει το πρόγραμμα του παιδιού. Στο ποιος σηκώνεται τη νύχτα. Στο ποιος πηγαίνει στον παιδίατρο.
Στην ελληνική οικογένεια αυτό δεν είναι πάντα εύκολο. Υπάρχουν ακόμα στερεότυπα. Υπάρχουν γιαγιάδες που δυσπιστούν και κοινωνικά σχόλια που υπονομεύουν. Παρ’ όλα αυτά οι νέοι πατέρες επιμένουν. Όχι από υποχρέωση αλλά από επιλογή.
Η συναισθηματική εκπαίδευση περνά και από τον μπαμπά
Ένα από τα πιο ουσιαστικά πράγματα που έχει αλλάξει είναι ο τρόπος που οι πατέρες μιλούν για τα συναισθήματα. Ο μπαμπάς του σήμερα μαθαίνει στο παιδί ότι έχει δικαίωμα να φοβάται, να κλαίει, να θυμώνει. Και το κάνει όχι με θεωρία αλλά με παράδειγμα.
Όταν ένας πατέρας λέει «κουράστηκα» ή «στενοχωρήθηκα» χωρίς ντροπή, ανοίγει έναν δρόμο. Τα αγόρια μεγαλώνουν χωρίς την πίεση να είναι σκληρά. Τα κορίτσια μεγαλώνουν γνωρίζοντας ότι η αντρική τρυφερότητα δεν είναι εξαίρεση.
Από κλινική εμπειρία ξέρουμε ότι τα παιδιά που βλέπουν τον πατέρα τους να διαχειρίζεται υγιώς τα συναισθήματά του, μαθαίνουν να κάνουν το ίδιο. Αυτό δεν είναι μικρό πράγμα. Είναι θεμέλιο ψυχικής υγείας.
Η νέα πατρότητα επαναπροσδιορίζει και το ζευγάρι
Η αλλαγή στον ρόλο του πατέρα επηρεάζει και τη σχέση των δύο γονιών. Όταν ο πατέρας εμπλέκεται ουσιαστικά, η μητέρα αποφορτίζεται ψυχικά και σωματικά. Αυτό μειώνει τις συγκρούσεις και ενισχύει το αίσθημα συνεργασίας.
Δεν μιλάμε για ιδανικές οικογένειες. Μιλάμε για πιο ρεαλιστικές. Για σπίτια όπου υπάρχει κούραση αλλά και αλληλοκατανόηση. Για ζευγάρια που μαθαίνουν να μοιράζονται την ευθύνη χωρίς να κρατούν σκορ. Στην Ελλάδα της πίεσης και της οικονομικής ανασφάλειας αυτό έχει τεράστια σημασία. Η πατρότητα γίνεται χώρος σύνδεσης και όχι επιπλέον βάρος.
Τα παιδιά βλέπουν. Και θυμούνται.
Στην παιδοψυχολογία λέμε συχνά ότι τα παιδιά δεν ακούν τόσο αυτά που λέμε όσο αυτά που κάνουμε. Ο μπαμπάς του σήμερα γίνεται πρότυπο σχέσης, όχι μόνο πατρικής αλλά ανθρώπινης. Το πώς μιλά στη μητέρα. Το πώς ζητά συγγνώμη. Το πώς θέτει όρια χωρίς φόβο.
Αυτές οι εικόνες γράφονται βαθιά. Καθορίζουν πώς το παιδί θα σχετιστεί στο μέλλον. Πώς θα αγαπήσει. Πώς θα μεγαλώσει τα δικά του παιδιά. Δεν είναι υπερβολή να πούμε ότι η αλλαγή στον ρόλο του πατέρα αλλάζει γενιές.
Τι δυσκολεύει ακόμα τον σύγχρονο Έλληνα πατέρα
Παρά τη θετική μετατόπιση, οι προκλήσεις παραμένουν. Οι πολλές ώρες εργασίας. Η έλλειψη υποστηρικτικών δομών. Η κοινωνική κριτική. Πολλοί πατέρες νιώθουν ότι περπατούν σε άγνωστο έδαφος χωρίς χάρτη.
Εδώ χρειάζεται κάτι σημαντικό. Να δώσουμε χώρο στους πατέρες να μάθουν χωρίς να τους κρίνουμε. Κανείς δεν γεννιέται έτοιμος. Η πατρότητα είναι σχέση που χτίζεται μέρα με τη μέρα. Όταν η κοινωνία επιτρέπει στον πατέρα να είναι παρών χωρίς να αμφισβητεί τον ανδρισμό του, τότε όλοι κερδίζουν. Και κυρίως τα παιδιά.
Μια νέα κανονικότητα στην ελληνική οικογένεια
Ο μπαμπάς του σήμερα δεν είναι τέλειος. Είναι όμως πιο συνειδητός. Ξέρει ότι η παρουσία του μετρά. Ότι η αγκαλιά του έχει βάρος. Ότι η φωνή του μπορεί να καθησυχάσει.
Η ελληνική οικογένεια αλλάζει όχι με θόρυβο αλλά με μικρές καθημερινές πράξεις. Με πατέρες που διαβάζουν παραμύθια. Που πηγαίνουν σχολείο. Που ρωτούν πώς ήταν η μέρα. Και ίσως αυτό είναι το πιο ελπιδοφόρο σημάδι της εποχής μας. Ότι μεγαλώνουμε παιδιά που δεν θα χρειαστεί να θεραπεύσουν την απουσία. Γιατί απλώς δεν τη βίωσαν.
