«Δεν είχα μια μητέρα όπως αυτές που περιγράφονται στα βιβλία ψυχολογίας. Δεν θυμάμαι αγκαλιές που να χωρούσαν φόβους. Δεν θυμάμαι λέξεις που να ησύχαζαν την καρδιά. Μεγάλωσα με σιωπές, με αποστάσεις, με μια αίσθηση ότι έπρεπε να μαντεύω τι επιτρέπεται και τι όχι. Και για πολλά χρόνια πίστευα πως αυτό με είχε σημαδέψει ανεπανόρθωτα.
Όταν έγινα μητέρα, ο φόβος δεν ήταν μικρός. Τον κουβαλούσα καθημερινά. Μήπως επαναλάβω όσα έζησα. Μήπως το κενό γίνει κληρονομιά. Μήπως η άγνοια γίνει λάθος. Για πολύ καιρό πίστευα ότι χωρίς σωστό μητρικό πρότυπο δεν μπορείς να γίνεις καλή μαμά. Αυτή η σκέψη με ακολουθούσε παντού.
Το βάρος της ενοχής που δεν μας ανήκει
Στην ψυχολογία υπάρχει ένας όρος που τον συναντώ συχνά και στην κλινική εμπειρία και στη δημοσιογραφική μου έρευνα. Το διαγενεακό τραύμα. Είναι εκείνο το βάρος που περνά από γενιά σε γενιά χωρίς να το επιλέξουμε. Όμως υπάρχει και κάτι που συχνά ξεχνάμε. Το τραύμα δεν είναι προορισμός. Είναι αφετηρία.
Μεγαλώνοντας χωρίς σταθερό μητρικό καθρέφτη, έμαθα νωρίς να παρατηρώ. Να διαβάζω τον αέρα. Να αφουγκράζομαι τις σιωπές. Αυτές οι δεξιότητες δεν ήταν τυχαίες. Ήταν μηχανισμοί επιβίωσης. Και αργότερα έγιναν εργαλεία ενσυναίσθησης.
Η ενοχή που κουβαλούν πολλές μητέρες δεν είναι δική τους. Είναι κληρονομημένη. Και όταν το συνειδητοποίησα, κάτι μέσα μου χαλάρωσε. Δεν ξεχρέωσα το παρελθόν. Το κοίταξα όμως κατάματα.
Δεν αντιγράφουμε μόνο ό,τι ζήσαμε
Υπάρχει μια μεγάλη παρεξήγηση. Ότι γινόμαστε γονείς αντιγράφοντας τους δικούς μας. Αυτό ισχύει μόνο όταν δεν τολμάμε να σκεφτούμε. Όταν δεν σταματάμε να ρωτήσουμε τον εαυτό μας τι πονά και γιατί.
Εγώ δεν είχα παράδειγμα για να μιμηθώ. Είχα όμως παραδείγματα προς αποφυγή. Και κυρίως είχα επιλογή. Να μάθω. Να διαβάσω. Να ρωτήσω. Να ακούσω ειδικούς. Να κάνω λάθη και να ζητήσω συγγνώμη.
Το γεγονός ότι δεν είχα σωστό μητρικό πρότυπο με ανάγκασε να χτίσω συνειδητά τη δική μου μητρότητα. Τίποτα δεν ήταν αυτόματο. Κάθε αντίδραση περνούσε από σκέψη. Κάθε απόφαση είχε βάρος. Και αυτή η συνειδητότητα είναι από μόνη της ένα τεράστιο δώρο για ένα παιδί.
Η στιγμή που κατάλαβα ότι αρκώ
Θυμάμαι μια στιγμή απλή. Το παιδί μου έκλαιγε. Όχι υστερικά. Εκείνο το ήσυχο κλάμα που δείχνει ότι κάτι δεν πάει καλά αλλά δεν ξέρεις τι. Κάθισα δίπλα του. Δεν είπα πολλά. Δεν ήξερα τι να πω. Έμεινα.
Και τότε συνειδητοποίησα κάτι που κανένα βιβλίο δεν μου είχε πει τόσο καθαρά. Δεν χρειάζεται να είσαι τέλεια μητέρα. Χρειάζεται να είσαι παρούσα. Εκείνη τη στιγμή κατάλαβα ότι δεν είμαι το παρελθόν μου. Είμαι η επιλογή μου στο παρόν.
Η παιδοψυχολογία το επιβεβαιώνει. Τα παιδιά δεν χρειάζονται αλάνθαστους γονείς. Χρειάζονται συναισθηματικά διαθέσιμους ενήλικες. Ανθρώπους που αντέχουν τα συναισθήματά τους χωρίς να τα ακυρώνουν.
Η μητρότητα ως επανεκπαίδευση του εαυτού
Το να γίνεσαι μητέρα χωρίς σωστό μητρικό πρότυπο είναι σαν να μαθαίνεις μια γλώσσα από την αρχή. Κάνεις λάθη. Μπερδεύεσαι. Κάποιες μέρες νιώθεις ότι δεν προφέρεις σωστά ούτε τις βασικές λέξεις.
Όμως μαθαίνεις. Και όσο μαθαίνεις, θεραπεύεσαι.
Κάθε φορά που μιλάω ήρεμα ενώ μέσα μου θέλω να φωνάξω, επανεκπαιδεύω το νευρικό μου σύστημα. Κάθε φορά που ακούω χωρίς να διακόπτω, σπάζω έναν κύκλο. Κάθε φορά που αγκαλιάζω, αγκαλιάζω και το παιδί που ήμουν.
Η μητρότητα δεν με έκανε απλώς καλύτερη μαμά. Με έκανε πιο ολόκληρο άνθρωπο. Και αυτό δεν το περίμενα.
Δεν είμαστε μόνες και δεν είμαστε λιγότερες
Μιλώντας με άλλες μητέρες όλα αυτά τα χρόνια, βλέπω το ίδιο μοτίβο. Γυναίκες που μεγάλωσαν με απόσταση, αυστηρότητα ή συναισθηματική απουσία και σήμερα μεγαλώνουν παιδιά με τρυφερότητα και όρια. Όχι επειδή τους βγήκε φυσικά. Αλλά επειδή το δούλεψαν.
Υπάρχουμε πολλές που δεν είχαμε σωστό μητρικό πρότυπο και παρ όλα αυτά γίναμε καλές μαμάδες. Όχι παρά το παρελθόν μας. Αλλά και εξαιτίας του. Γιατί μάθαμε τι πονά. Και αποφασίσαμε να μην το αναπαράγουμε.
Αν διαβάζεις αυτές τις γραμμές και αναρωτιέσαι αν τα καταφέρνεις, θέλω να σου πω κάτι καθαρά. Το γεγονός ότι αναρωτιέσαι είναι ήδη απόδειξη ότι νοιάζεσαι. Και αυτό είναι η βάση της καλής μητρότητας.
Δεν χρειάζεται να είχες τη μητέρα που ήθελες για να γίνεις η μητέρα που χρειάζεται το παιδί σου. Χρειάζεται μόνο να είσαι πρόθυμη να σταθείς, να ακούσεις και να εξελιχθείς.
Και αυτό είναι κάτι που το κάνεις ήδη.»
