Και κάπως έτσι, πίσω από ένα χαμόγελο, μια καθημερινή ρουτίνα ή ακόμα και μια φαινομενικά «φυσιολογική» συμπεριφορά, μπορεί να κρύβεται ένας μικρός άνθρωπος που δίνει μια σιωπηλή μάχη.
Η κατάθλιψη στα παιδιά δεν είναι πάντα θλίψη
Όταν ένας ενήλικας έχει κατάθλιψη, συνήθως μιλάμε για λύπη, έλλειψη ενδιαφέροντος και συναισθηματικό πόνο. Στα παιδιά όμως τα πράγματα είναι συχνά διαφορετικά. Ένα παιδί με κατάθλιψη μπορεί να φαίνεται ευερέθιστο, νευρικό ή θυμωμένο αντί για λυπημένο.
Μπορεί να ξεσπά εύκολα, να αντιδρά υπερβολικά σε μικρές δυσκολίες ή να δείχνει συνεχώς εκνευρισμένο. Πολλοί γονείς θεωρούν ότι πρόκειται απλώς για «δύσκολο χαρακτήρα» ή για μια δύσκολη φάση της ανάπτυξης. Ωστόσο, όταν αυτή η συμπεριφορά επιμένει για εβδομάδες ή μήνες, αξίζει να διερευνηθεί βαθύτερα. Η επίμονη ευερεθιστότητα είναι συχνά ένα από τα πρώτα σημάδια παιδικής κατάθλιψης.
Χάνει το ενδιαφέρον του για όσα αγαπούσε
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά συμπτώματα είναι η απώλεια ενδιαφέροντος για δραστηριότητες που μέχρι πρόσφατα το ενθουσίαζαν. Το παιδί που ανυπομονούσε για το ποδόσφαιρο, το μπαλέτο ή τις βόλτες με φίλους μπορεί ξαφνικά να μην θέλει να συμμετέχει σε τίποτα. Δεν δείχνει χαρά ούτε ενθουσιασμό, ακόμη και όταν βρίσκεται σε καταστάσεις που παλιότερα το γέμιζαν ευτυχία.
Οι γονείς συχνά το αποδίδουν στην κούραση ή στην αλλαγή ενδιαφερόντων. Όταν όμως η αδιαφορία επεκτείνεται σχεδόν σε όλους τους τομείς της ζωής του παιδιού, είναι ένα καμπανάκι που δεν πρέπει να αγνοηθεί.
Οι αλλαγές στον ύπνο και την όρεξη
Τα παιδιά δεν λένε πάντα «νιώθω άσχημα». Το σώμα τους όμως συχνά μιλάει για λογαριασμό τους. Ένα παιδί που δυσκολεύεται να κοιμηθεί, ξυπνά συχνά μέσα στη νύχτα ή αντίθετα θέλει να κοιμάται πολύ περισσότερο από το συνηθισμένο, μπορεί να βιώνει έντονη ψυχική δυσφορία. Το ίδιο ισχύει και για τις αλλαγές στην όρεξη.
Κάποια παιδιά τρώνε πολύ λιγότερο από πριν, ενώ άλλα στρέφονται στο φαγητό ως τρόπο ανακούφισης. Οι αλλαγές αυτές δεν σημαίνουν απαραίτητα κατάθλιψη, αλλά όταν συνοδεύονται και από άλλα συμπτώματα, χρειάζονται προσοχή.
Παραπονιέται συνεχώς για σωματικούς πόνους
Πολλά παιδιά με κατάθλιψη εμφανίζουν σωματικά συμπτώματα χωρίς να υπάρχει κάποιο οργανικό πρόβλημα. Πονοκέφαλοι, κοιλόπονοι, αίσθημα κόπωσης, ζαλάδες ή γενική αδιαθεσία μπορεί να εμφανίζονται συχνά. Το παιδί μπορεί να ζητά να μείνει σπίτι από το σχολείο ή να αποφεύγει δραστηριότητες επικαλούμενο σωματικές ενοχλήσεις.
Αυτό δεν σημαίνει ότι προσποιείται. Αντίθετα, ο ψυχικός πόνος μπορεί πραγματικά να εκφράζεται μέσω του σώματος. Η ψυχική υγεία και η σωματική υγεία συνδέονται πολύ πιο στενά απ' όσο νομίζουμε.
Οι σχολικές επιδόσεις πέφτουν
Ένα ακόμη συχνό σημάδι είναι η ξαφνική πτώση στις σχολικές επιδόσεις. Το παιδί δυσκολεύεται να συγκεντρωθεί, ξεχνά εύκολα, κάνει λάθη που παλιότερα δεν έκανε και φαίνεται να μην μπορεί να παρακολουθήσει το μάθημα. Συχνά οι δάσκαλοι παρατηρούν πρώτοι ότι κάτι έχει αλλάξει. Η έλλειψη συγκέντρωσης και η ψυχική εξάντληση είναι συνηθισμένες συνέπειες της κατάθλιψης. Δεν πρόκειται για τεμπελιά ή αδιαφορία.
Απομακρύνεται από φίλους και οικογένεια
Τα παιδιά έχουν φυσική ανάγκη για σύνδεση. Όταν ένα παιδί αρχίζει να απομονώνεται, χρειάζεται να δούμε τι κρύβεται πίσω από αυτή την αλλαγή. Μπορεί να αποφεύγει φίλους, να μη θέλει να συμμετέχει σε οικογενειακές δραστηριότητες ή να περνά όλο και περισσότερο χρόνο μόνο του στο δωμάτιό του.
Σε ορισμένες περιπτώσεις εξακολουθεί να βγαίνει με άλλους, αλλά φαίνεται συναισθηματικά απόμακρο και αποσυνδεδεμένο. Η απομόνωση δεν είναι πάντα ένδειξη κατάθλιψης, αλλά αποτελεί ένα σημαντικό στοιχείο όταν συνυπάρχει με άλλα προειδοποιητικά σημάδια.
Δείχνει υπερβολικές ενοχές ή χαμηλή αυτοεκτίμηση
Τα παιδιά με κατάθλιψη συχνά γίνονται πολύ αυστηρά με τον εαυτό τους. Μπορεί να λένε φράσεις όπως «δεν είμαι καλός σε τίποτα», «όλοι τα καταφέρνουν καλύτερα από μένα» ή «φταίω εγώ για όλα». Ακόμη και μικρές αποτυχίες αποκτούν τεράστιες διαστάσεις στο μυαλό τους. Αυτές οι σκέψεις δεν είναι απλώς μια στιγμή ανασφάλειας. Όταν επαναλαμβάνονται συστηματικά, δείχνουν ότι το παιδί κουβαλά ένα δυσβάσταχτο συναισθηματικό βάρος.
Τι πρέπει να κάνει ένας γονιός
Το πιο σημαντικό είναι να μην αγνοήσει τις αλλαγές ούτε να τις αποδώσει βιαστικά σε «κακή διάθεση» ή «εφηβεία». Αν παρατηρείτε ότι το παιδί σας έχει αλλάξει σημαντικά για περισσότερο από δύο εβδομάδες, προσπαθήστε να δημιουργήσετε έναν ασφαλή χώρο συζήτησης. Ακούστε χωρίς να διακόπτετε, χωρίς να κρίνετε και χωρίς να προσπαθείτε να δώσετε άμεσα λύσεις.
Πολλές φορές αυτό που χρειάζεται ένα παιδί είναι να νιώσει ότι κάποιος το βλέπει πραγματικά και το ακούει. Η παιδική κατάθλιψη είναι μια πραγματική και σοβαρή κατάσταση, αλλά με έγκαιρη αναγνώριση και κατάλληλη υποστήριξη τα παιδιά μπορούν να ανακάμψουν και να ξαναβρούν τη χαρά τους.
Το σημαντικότερο είναι να θυμόμαστε ότι πίσω από ένα παιδί που φαίνεται θυμωμένο, αδιάφορο ή κλεισμένο στον εαυτό του, μπορεί να κρύβεται ένα παιδί που υποφέρει σιωπηλά και περιμένει κάποιον να καταλάβει ότι χρειάζεται βοήθεια.
