Το δημογραφικό δεν είναι προσωπική αποτυχία των γυναικών αλλά συλλογική αποτυχία πολιτικών επιλογών και κοινωνικών δομών.
Οι αριθμοί είναι αμείλικτοι. Οι γεννήσεις μειώνονται. Ο πληθυσμός γερνά. Οι μικρές κοινότητες αδειάζουν. Τα σχολεία κλείνουν. Κι όμως η δημόσια συζήτηση παραμένει κολλημένη σε ένα ερώτημα που δεν οδηγεί πουθενά. Γιατί οι γυναίκες δεν κάνουν παιδιά. Το σωστό ερώτημα είναι γιατί η δημιουργία οικογένειας μοιάζει σήμερα τόσο δύσκολη.
Η εργασία δεν συγχωρεί τη μητρότητα
Για πολλές γυναίκες η απόφαση για παιδί δεν συγκρούεται με την επιθυμία αλλά με την πραγματικότητα. Η εργασία παραμένει επισφαλής. Οι μισθοί χαμηλοί. Η σταθερότητα ζητούμενο. Η εγκυμοσύνη αντιμετωπίζεται συχνά ως πρόβλημα και όχι ως φυσικό μέρος της ζωής.
Όταν η μητρότητα αντιμετωπίζεται ως επαγγελματικό ρίσκο η απόφαση για παιδί γίνεται φόβος.
Οι ερωτήσεις σε συνεντεύξεις για οικογενειακά σχέδια δεν έχουν εξαφανιστεί. Η επιστροφή στη δουλειά μετά τον τοκετό συνοδεύεται συχνά από σιωπηρή υποβάθμιση. Οι άδειες θεωρούνται χάρη. Και η γυναίκα μαθαίνει γρήγορα ότι αν γίνει μητέρα θα πρέπει να πληρώσει τίμημα. Όχι μόνο οικονομικό αλλά και επαγγελματικό.
Η καθημερινότητα δεν αντέχει άλλο βάρος
Η ζωή με παιδιά στην Ελλάδα βασίζεται ακόμα σε προσωπικές αντοχές και οικογενειακά δίκτυα. Το κόστος ζωής αυξάνεται. Τα ενοίκια πιέζουν. Οι παιδικοί σταθμοί δεν επαρκούν. Οι ιδιωτικές λύσεις είναι απαγορευτικές. Η στήριξη του κράτους εξαντλείται συχνά στα χαρτιά.
Η μητρότητα στηρίζεται περισσότερο στον ηρωισμό παρά σε ένα οργανωμένο σύστημα.
Αν υπάρχει γιαγιά όλα λειτουργούν. Αν δεν υπάρχει το σύστημα καταρρέει. Αν το ωράριο εργασίας δεν χωρά παιδί δεν υπάρχει εναλλακτική. Κι όμως η κοινωνία συνεχίζει να ζητά περισσότερες γεννήσεις χωρίς να προσφέρει τις στοιχειώδεις υποδομές που θα έκαναν τη ζωή με παιδιά διαχειρίσιμη.
Η γονεϊκότητα δεν είναι μόνο γυναικεία υπόθεση
Το δημογραφικό συζητιέται σχεδόν αποκλειστικά ως γυναικείο ζήτημα. Σπάνια μιλάμε για τους άντρες. Για τη δέσμευση. Για τη συμμετοχή. Για τη φροντίδα. Για την ισότιμη κατανομή ευθυνών. Για το γεγονός ότι πολλές γυναίκες βλέπουν γύρω τους μητέρες εξαντλημένες και μόνες.
Δεν μπορεί να υπάρξει λύση όταν η φροντίδα παραμένει σχεδόν αποκλειστικά γυναικεία.
Η μητρότητα συνοδεύεται από σωματικό ψυχικό και επαγγελματικό κόστος. Κάθε γυναίκα το παρατηρεί. Και το λαμβάνει υπόψη. Η επιλογή να μην κάνει παιδί συχνά δεν είναι άρνηση της μητρότητας αλλά άρνηση ενός μοντέλου ζωής που οδηγεί στην εξουθένωση.
Η ενοχοποίηση δεν φέρνει παιδιά
Η δημόσια ρητορική γύρω από το δημογραφικό είναι συχνά τιμωρητική. Υπονοεί ότι οι γυναίκες οφείλουν να γεννήσουν. Ότι κάτι χρωστούν. Ότι η κοινωνία τις περιμένει να καλύψουν ένα κενό. Αυτή η προσέγγιση δεν είναι μόνο άδικη. Είναι και αναποτελεσματική.
Η πίεση δεν γεννά ασφάλεια και η ενοχή δεν γεννά οικογένειες.
Οι γυναίκες δεν χρειάζονται παραινέσεις. Χρειάζονται συνθήκες. Χρειάζονται χρόνο. Χρειάζονται στήριξη. Χρειάζονται σεβασμό στη μητρότητα ως κοινωνικό αγαθό και όχι ως προσωπική θυσία που τιμωρείται.
Η επιλογή να μην κάνεις παιδιά δεν σε μειώνει
Μια κοινωνία που αντιμετωπίζει τις άτεκνες γυναίκες ως λιγότερο ολοκληρωμένες είναι μια κοινωνία που χάνει το μέτρο. Η αξία μιας γυναίκας δεν μετριέται με γεννήσεις. Δεν είναι λιγότερο υπεύθυνη λιγότερο χρήσιμη λιγότερο ώριμη επειδή δεν έγινε μητέρα.
Ο σεβασμός στις επιλογές είναι προϋπόθεση για μια υγιή κοινωνία.
Αν θέλουμε πραγματικά να αλλάξουμε την πορεία του δημογραφικού πρέπει πρώτα να αποδεχτούμε την πραγματικότητα χωρίς ηθικά φίλτρα. Να κοιτάξουμε τις συνθήκες. Να διορθώσουμε τις ανισότητες. Να πάψουμε να τιμωρούμε τη μητρότητα και να αρχίσουμε να τη στηρίζουμε ουσιαστικά.
Γιατί στο τέλος τα παιδιά δεν έρχονται με κατηγορίες. Έρχονται όταν οι άνθρωποι νιώθουν ότι μπορούν να τα μεγαλώσουν με αξιοπρέπεια. Και αυτό είναι ευθύνη όλων μας.
Μητρότητα δεν σημαίνει «αυτοθυσία» αλλά χαρά
Ένα από τα πιο ύπουλα εμπόδια είναι τα ίδια τα στερεότυπα. Στη συλλογική μας μνήμη, η μητέρα παρουσιάζεται ως φιγούρα αυτοθυσίας, που «χάνεται» για χάρη των παιδιών. Όσο κι αν αυτό κουβαλά αγάπη και ηρωισμό, κρύβει και ένα μήνυμα που φοβίζει τις νέες γυναίκες: ότι η μητρότητα σημαίνει να χάσεις τον εαυτό σου.
Οι τελευταίες έρευνες, όμως, δείχνουν ότι οι σημερινοί νέοι θέλουν να ζουν ελεύθερα, να ταξιδεύουν, να εξελίσσονται, να έχουν προσωπικό χρόνο. Αν θέλουμε να τους πείσουμε να φανταστούν τον εαυτό τους με παιδιά, πρέπει να τους δείξουμε ότι η γονεϊκότητα μπορεί να συνυπάρχει με τα «θέλω» τους.
Με λίγα λόγια, πρέπει να αλλάξουμε το αφήγημα: η μητέρα μπορεί να είναι χαρούμενη, να εργάζεται, να έχει φίλους, να κρατά την προσωπικότητά της και παράλληλα να μεγαλώνει παιδιά. Η μητρότητα δεν είναι τιμωρία, είναι ευτυχία. Δεν σβήνει την ταυτότητά σου, την επαναπροσδιορίζει. Σε κάνει να αγαπάς πιο βαθιά και να ονειρεύεσαι πιο μακριά. Είναι η πιο όμορφη και γενναιόδωρη περιπέτεια της ζωής σου και δεν χρειάζεται να ακυρώσεις τα όνειρα και τις επιθυμίες σου για να τη ζήσεις.
Oι άνθρωποι είναι αυτοί που κρατούν τη χώρα ζωντανή
Για να γεννηθούν περισσότερα παιδιά, πρέπει πρώτα να γεννηθεί μια νέα αντίληψη: ότι η οικογένεια είναι πολύτιμη, ότι η μητρότητα είναι δύναμη και χαρά και ότι η στήριξη των γονιών είναι επένδυση στο μέλλον όλων μας. Γιατί μπορεί οι αριθμοί να μετρούν τις γεννήσεις, αλλά τελικά οι άνθρωποι είναι αυτοί που κρατούν τη χώρα ζωντανή.