Ο όρος περιγράφει τις γυναίκες που βρίσκονται «στριμωγμένες» ανάμεσα σε δύο γενιές. Από τη μία φροντίζουν τα παιδιά τους και από την άλλη τους ηλικιωμένους γονείς τους. Και κάπου στη μέση, σχεδόν πάντα, χάνουν τον εαυτό τους.
Η καθημερινότητα που δεν σταματά ποτέ
Η αλήθεια είναι ότι η ζωή μιας μαμάς sandwich δεν έχει διαλείμματα. Ακόμα κι όταν κάθεται στον καναπέ, το μυαλό της συνεχίζει να τρέχει. Σκέφτεται αν το παιδί διάβασε για το σχολείο, αν ο πατέρας πήρε τα χάπια του, αν πρέπει να κλείσει ραντεβού για εξετάσεις, αν έχει πληρώσει λογαριασμούς, αν θυμήθηκε να αγοράσει πάνες για τη μητέρα της ή γάλα για το μωρό.
Το σώμα κουράζεται, αλλά περισσότερο κουράζεται το μυαλό. Γιατί αυτή η συνεχής φροντίδα δημιουργεί ένα μόνιμο αίσθημα ευθύνης. Μια γυναίκα νιώθει ότι δεν επιτρέπεται να «πέσει», γιατί ολόκληρη η οικογένεια στηρίζεται πάνω της. Και το πιο δύσκολο είναι ότι συχνά κανείς δεν το βλέπει πραγματικά. Επειδή «τα καταφέρνει». Επειδή συνεχίζει. Επειδή δεν παραπονιέται. Έτσι, οι ανάγκες της γίνονται αόρατες.
Όταν η ενοχή γίνεται καθημερινότητα
Οι περισσότερες μαμάδες sandwich ζουν με μια μόνιμη ενοχή. Αν αφιερώσουν χρόνο στα παιδιά τους, νιώθουν ότι παραμελούν τους γονείς τους. Αν τρέξουν στους γονείς τους, αισθάνονται ότι λείπουν από τα παιδιά τους. Κι αν κάποια στιγμή θελήσουν λίγο χρόνο για τον εαυτό τους, τότε η ενοχή γίνεται ακόμα μεγαλύτερη.
Πολλές γυναίκες μεγαλώνουν με την πεποίθηση ότι πρέπει να αντέχουν τα πάντα. Να είναι καλές μητέρες, καλές κόρες, καλές σύζυγοι, εργαζόμενες, οργανωτικές, ήρεμες και πάντα διαθέσιμες. Όμως κανένας άνθρωπος δεν μπορεί να λειτουργεί συνεχώς χωρίς ψυχικό κόστος. Δεν είναι λίγες οι φορές που αυτές οι γυναίκες καταλήγουν εξαντλημένες, με άγχος, αϋπνίες ή ακόμα και συμπτώματα κατάθλιψης. Και όμως, συνεχίζουν να λένε τη φράση που λένε σχεδόν όλες οι μητέρες: «Δεν πειράζει, θα το κάνω εγώ».
Τα παιδιά βλέπουν περισσότερα απ’ όσα νομίζουμε
Πολλές μαμάδες φοβούνται ότι τα παιδιά τους «φορτώνονται» μια δύσκολη πραγματικότητα βλέποντας τη γιαγιά ή τον παππού να μεγαλώνουν, να αρρωσταίνουν ή να χρειάζονται βοήθεια. Κι όμως, μέσα σε αυτή τη δύσκολη καθημερινότητα, τα παιδιά μαθαίνουν κάτι πολύ σημαντικό: τη φροντίδα, την ενσυναίσθηση και την οικογενειακή σύνδεση.
Όταν ένα παιδί βλέπει τη μητέρα του να νοιάζεται για τους γονείς της, καταλαβαίνει τι σημαίνει οικογένεια στην πράξη. Όχι μέσα από λόγια, αλλά μέσα από πράξεις. Μαθαίνει ότι οι άνθρωποι μεγαλώνουν και χρειάζονται στήριξη. Μαθαίνει ότι η αγάπη δεν εξαφανίζεται όταν κάποιος γίνει αδύναμος. Βέβαια, αυτό δεν σημαίνει ότι τα παιδιά πρέπει να ζουν μέσα στο άγχος ή να νιώθουν παραμελημένα. Η ισορροπία είναι δύσκολη, αλλά απαραίτητη. Ακόμα και λίγες στιγμές ουσιαστικής παρουσίας μπορούν να κάνουν μεγάλη διαφορά για ένα παιδί.
Και ο γάμος; Συχνά μένει τελευταίος
Ένα ακόμα κομμάτι που επηρεάζεται έντονα είναι η σχέση του ζευγαριού. Όταν μια γυναίκα βρίσκεται συνεχώς σε κατάσταση φροντίδας, συνήθως δεν έχει καθόλου ψυχική ενέργεια για σύνδεση, τρυφερότητα ή ξεκούραση με τον σύντροφό της.
Οι συζητήσεις περιστρέφονται γύρω από υποχρεώσεις, γιατρούς, παιδιά και προβλήματα. Η κούραση γίνεται μόνιμη και η σχέση αρχίζει να λειτουργεί περισσότερο σαν «ομάδα διαχείρισης κρίσεων» παρά σαν ζευγάρι. Κάποιες γυναίκες νιώθουν και θυμό. Θυμό επειδή όλα πέφτουν πάνω τους. Επειδή θεωρείται αυτονόητο ότι εκείνες θα αναλάβουν τους ηλικιωμένους γονείς. Επειδή συχνά η κοινωνία εξακολουθεί να περιμένει από τη γυναίκα να είναι η βασική φροντίστρια των πάντων.
Το μεγαλύτερο λάθος είναι να πιστεύεις ότι πρέπει να τα κάνεις όλα μόνη σου
Οι ειδικοί τονίζουν ότι η φροντίδα δεν μπορεί να πέφτει σε έναν μόνο άνθρωπο. Κι όμως, πολλές μαμάδες sandwich δυσκολεύονται να ζητήσουν βοήθεια. Άλλες γιατί ντρέπονται, άλλες γιατί θεωρούν ότι «έτσι πρέπει», κι άλλες γιατί έχουν μάθει μια ζωή να βάζουν τους πάντες πάνω από τον εαυτό τους.
Η βοήθεια δεν είναι αδυναμία. Είναι ανάγκη. Είτε αυτή έρθει από αδέλφια, είτε από τον σύντροφο, είτε από φίλους, είτε από έναν ειδικό ψυχικής υγείας, μπορεί να αποτρέψει τη σωματική και ψυχική εξουθένωση. Μερικές φορές, ακόμα και μια ώρα ξεκούρασης χωρίς υποχρεώσεις μοιάζει πολυτέλεια. Κι όμως, είναι απαραίτητη. Γιατί μια γυναίκα που αδειάζει συνεχώς χωρίς να γεμίζει ποτέ, αργά ή γρήγορα θα λυγίσει.
Η γενιά των γυναικών που κρατά τα πάντα όρθια
Οι μαμάδες sandwich είναι ίσως οι πιο αθόρυβες ηρωίδες της καθημερινότητας. Δεν ζητούν χειροκρότημα. Συνήθως δεν ζητούν ούτε βοήθεια. Συνεχίζουν να φροντίζουν, να τρέχουν, να οργανώνουν και να κρατούν οικογένειες ενωμένες, ακόμα κι όταν μέσα τους νιώθουν εξαντλημένες.
Και ίσως το πρώτο βήμα είναι να αρχίσουμε να τις βλέπουμε πραγματικά. Να αναγνωρίζουμε ότι πίσω από τη «δυνατή γυναίκα που τα προλαβαίνει όλα» υπάρχει συχνά ένας άνθρωπος που έχει κουραστεί πολύ. Καμία μητέρα δεν είναι φτιαγμένη για να σηκώνει ολόκληρες γενιές μόνη της.