Tο ίδιο μοτίβο επαναλαμβάνεται σε έρευνες, σχολεία και παιδικά δωμάτια. Το άγχος και η θλίψη δεν εμφανίζονται τυχαία. Καλλιεργούνται καθημερινά.
Ένας κόσμος που δεν σταματά ποτέ
Τα παιδιά σήμερα μεγαλώνουν μέσα σε συνεχή διέγερση. Οθόνες, ειδοποιήσεις, πληροφορίες, εικόνες από όλο τον πλανήτη. Ο εγκέφαλος ενός παιδιού δεν έχει τον χρόνο να ξεκουραστεί. Δεν προλαβαίνει να επεξεργαστεί όσα βλέπει και ακούει.
Η συνεχής υπερδιέγερση εξαντλεί το νευρικό σύστημα των παιδιών. Το αποτέλεσμα είναι ευερεθιστότητα, δυσκολία συγκέντρωσης, άγχος χωρίς εμφανή λόγο. Πολλά παιδιά δεν ξέρουν πια πώς είναι η ησυχία. Και χωρίς ησυχία δεν μπορεί να υπάρξει συναισθηματική ισορροπία.
Οι οθόνες ως υποκατάστατο πραγματικών σχέσεων
Οι οθόνες μπήκαν νωρίς στη ζωή των παιδιών και συχνά πήραν ρόλο παρηγορητή, απασχόλησης, ακόμα και φίλου. Δεν είναι από μόνες τους ο εχθρός. Γίνονται όμως πρόβλημα όταν αντικαθιστούν την ανθρώπινη επαφή.
Η υπερβολική έκθεση στις οθόνες συνδέεται με αυξημένα επίπεδα άγχους και καταθλιπτικής διάθεσης στα παιδιά. Όχι γιατί τα παιδιά είναι αδύναμα αλλά γιατί ο εγκέφαλός τους δεν είναι φτιαγμένος για συνεχή διέγερση χωρίς συναισθηματικό αντίκρισμα.
Πίεση για επιτυχία από πολύ νωρίς
Από το νηπιαγωγείο ακόμη, τα παιδιά αξιολογούνται. Μαθαίνουν ότι πρέπει να τα καταφέρνουν καλά, να ξεχωρίζουν, να είναι άριστα. Το παιχνίδι αντικαθίσταται από στόχους και το λάθος αντιμετωπίζεται σαν αποτυχία.
Η πρώιμη πίεση για επιτυχία γεννά φόβο αποτυχίας. Και ο φόβος αυτός γίνεται μόνιμος σύντροφος. Πολλά παιδιά δεν χαίρονται πια τη μάθηση. Την φοβούνται. Και όταν ένα παιδί φοβάται, κλείνεται. Δεν ρισκάρει. Δεν εκφράζεται. Θλίβεται.
Συναισθηματικά απόντες ενήλικες
Οι περισσότεροι γονείς αγαπούν βαθιά τα παιδιά τους. Όμως η καθημερινότητα είναι σκληρή. Δουλειά, άγχος, οικονομική πίεση, εξάντληση. Έτσι, συχνά, είμαστε σωματικά παρόντες αλλά ψυχικά αλλού.
Τα παιδιά χρειάζονται συναισθηματική διαθεσιμότητα, όχι τελειότητα. Χρειάζονται έναν ενήλικα που να τα ακούει πραγματικά. Που να αντέχει τη λύπη τους χωρίς να την ακυρώνει. Όταν αυτό λείπει, το παιδί μαθαίνει να κρατά μέσα του όσα νιώθει. Και τα απωθημένα συναισθήματα μετατρέπονται σε άγχος.
Η υπερφόρτωση πληροφοριών και φόβου
Τα παιδιά σήμερα βομβαρδίζονται καθημερινά από ειδήσεις, εικόνες και αφηγήσεις γεμάτες απειλή. Πόλεμοι, πανδημίες, οικονομική ανασφάλεια, κλιματική κρίση. Ακόμα κι αν δεν καταλαβαίνουν πλήρως τι συμβαίνει, νιώθουν την ένταση στον αέρα. Το σώμα τους αντιδρά πριν προλάβει το μυαλό τους να επεξεργαστεί.
Το παιδικό άγχος συχνά γεννιέται από φόβους που δεν μπορούν να εκφραστούν με λόγια. Όταν δεν υπάρχει ενήλικας να φιλτράρει τον κόσμο για λογαριασμό τους, τα παιδιά τον απορροφούν ωμό και ακατέργαστο.
Κοινωνικά δίκτυα και σύγκριση
Ακόμη και τα μικρά παιδιά εκτίθενται σε εικόνες τελειότητας. Σώματα, ζωές, επιτυχίες. Η σύγκριση γίνεται καθημερινή συνήθεια. Και πάντα άδικη.
Η συνεχής σύγκριση διαβρώνει την αυτοεκτίμηση. Τα παιδιά πιστεύουν ότι δεν είναι αρκετά. Ότι κάτι τους λείπει. Αυτό το αίσθημα ανεπάρκειας είναι βασικός παράγοντας παιδικής θλίψης. Και όσο πιο νωρίς ριζώσει, τόσο πιο δύσκολα ξεριζώνεται.
Έλλειψη πραγματικής σύνδεσης
Πολλά παιδιά έχουν γεμάτο πρόγραμμα αλλά άδειες στιγμές. Λίγες αυθόρμητες αγκαλιές. Λίγες αληθινές συζητήσεις. Λίγο ελεύθερο παιχνίδι χωρίς οδηγίες.
Η συναισθηματική μοναξιά είναι από τις πιο σιωπηλές μορφές πόνου. Ένα παιδί μπορεί να έχει φίλους, δραστηριότητες, πράγματα. Και παρ’ όλα αυτά να νιώθει μόνο. Η μοναξιά αυτή συχνά μεταμφιέζεται σε θυμό ή απόσυρση.
Ένας κόσμος γεμάτος φόβο
Πανδημίες, πόλεμοι, κλιματική κρίση, βία. Τα παιδιά ακούν. Βλέπουν. Καταλαβαίνουν περισσότερα απ’ όσα νομίζουμε.
Το χρόνιο αίσθημα ανασφάλειας γεννά άγχος για το μέλλον. Πολλά παιδιά φοβούνται για τον κόσμο που έρχεται. Και κανείς δεν τους μιλά γι’ αυτό με ειλικρίνεια και ηρεμία. Όταν ο φόβος δεν ονομάζεται, γιγαντώνεται.
Η απουσία ελεύθερου χρόνου και βαρεμάρας
Η βαρεμάρα είναι απαραίτητη για την ψυχική ανάπτυξη. Μέσα της γεννιέται η φαντασία, η αυτορρύθμιση, η δημιουργικότητα. Πολλά παιδιά όμως δεν βαριούνται ποτέ γιατί δεν τους δίνεται η ευκαιρία.
Ένα παιδί που δεν προλαβαίνει να μείνει μόνο με τις σκέψεις του δυσκολεύεται να γνωρίσει τον εαυτό του. Και αυτό συχνά μεταφράζεται σε εσωτερική ένταση και θλίψη.
Τι μπορούμε να κάνουμε
Δεν μπορούμε να αλλάξουμε τον κόσμο από τη μια μέρα στην άλλη. Μπορούμε όμως να αλλάξουμε τον τρόπο που στεκόμαστε δίπλα στα παιδιά.
Να μειώσουμε τον θόρυβο. Να επιτρέψουμε το παιχνίδι. Να ακούμε χωρίς να διορθώνουμε αμέσως. Να δείχνουμε ότι όλα τα συναισθήματα χωράνε. Να θυμόμαστε ότι τα παιδιά δεν χρειάζονται περισσότερα μαθήματα ζωής. Χρειάζονται ασφάλεια.
Η συναισθηματική ασφάλεια είναι το πιο ισχυρό αντίδοτο στο παιδικό άγχος. Και αυτή δεν διδάσκεται. Προσφέρεται.
Αν θέλουμε παιδιά πιο ήρεμα, πιο χαρούμενα, πιο ανθεκτικά, ίσως χρειάζεται πρώτα να επιβραδύνουμε εμείς. Να κοιτάξουμε λιγότερο τις οθόνες και περισσότερο τα μάτια τους. Εκεί θα βρούμε όλες τις απαντήσεις.
