Η αλήθεια είναι πως τα περισσότερα παιδιά δεν φοβούνται πραγματικά την αποτυχία. Δεν φοβούνται τόσο το να χάσουν, να κάνουν λάθος ή να μην είναι τέλεια. Αυτό που φοβούνται βαθιά μέσα τους είναι μήπως απογοητεύσουν τους ανθρώπους που αγαπούν περισσότερο. Εμάς.
Ο φόβος της αποτυχίας ξεκινά πολύ νωρίς
Πολλοί ενήλικες θυμούνται τον εαυτό τους ως παιδιά να νιώθουν ανεπαρκείς για μικρά και καθημερινά πράγματα. Να μην μπορούν να διαβάσουν σωστά, να δυσκολεύονται να κάνουν ποδήλατο, να μην τα καταφέρνουν στο σχολείο ή να χρειάζονται περισσότερο χρόνο από άλλα παιδιά για να μάθουν κάτι.
Και όμως, συχνά κανείς δεν τους κορόιδευε ανοιχτά. Κανείς ίσως δεν τους έλεγε ότι είναι αποτυχημένοι. Τότε γιατί αυτό το συναίσθημα ρίζωσε τόσο βαθιά;
Γιατί το παιδί δεν ακούει μόνο τα λόγια. «Διαβάζει» βλέμματα, απογοητεύσεις, συγκρίσεις, τόνους φωνής. Ακόμα και οι πιο καλοπροαίρετες φράσεις μπορούν να αφήσουν αποτύπωμα.
Το «άσε, θα το κάνω εγώ», το «πρόσεχε να μην εκτεθείς», το «γιατί δεν μπορείς κι εσύ όπως τα άλλα παιδιά;» δημιουργούν σιγά σιγά την αίσθηση ότι η αξία του παιδιού εξαρτάται από την επίδοσή του.
Κάπως έτσι, η αποτυχία παύει να είναι μια εμπειρία και γίνεται ταυτότητα.
Το παιδί δεν σκέφτεται «δεν τα κατάφερα». Σκέφτεται «δεν είμαι αρκετό».
Η σύγκριση είναι το έδαφος όπου μεγαλώνει η ανασφάλεια
Τα παιδιά σήμερα μεγαλώνουν σε έναν κόσμο γεμάτο συγκρίσεις. Βαθμοί, επιδόσεις, δραστηριότητες, διαγωνισμοί, ξένες γλώσσες, αθλήματα. Πολύ συχνά αισθάνονται ότι πρέπει συνεχώς να αποδεικνύουν την αξία τους.
Και όσο περισσότερο συγκρίνεται ένα παιδί, τόσο πιο εύκολα πιστεύει ότι υστερεί.
Υπάρχουν, όμως, και παιδιά που μοιάζουν πιο «ανάλαφρα» απέναντι στις δυσκολίες. Παιδιά που στενοχωριούνται, αλλά δεν καταρρέουν. Που συνεχίζουν να προσπαθούν χωρίς να νιώθουν ότι τελείωσε ο κόσμος επειδή απέτυχαν σε κάτι.
Συνήθως αυτά τα παιδιά έχουν μεγαλώσει σε ένα περιβάλλον όπου το λάθος δεν αντιμετωπίζεται σαν καταστροφή. Οι γονείς τους δεν τα αγαπούν λιγότερο όταν δεν πετυχαίνουν. Δεν τα κάνουν να αισθάνονται ότι η αποδοχή πρέπει να κερδηθεί.
Και αυτό αλλάζει τα πάντα.
Τα παιδιά χρειάζονται αγάπη χωρίς όρους
Ένα παιδί μπορεί να αντέξει έναν κακό βαθμό. Μπορεί να αντέξει μια ήττα, μια αποτυχία ή μια απογοήτευση. Αυτό που δυσκολεύεται να αντέξει είναι η αίσθηση ότι μέσα από αυτή την αποτυχία χάνει την αγάπη ή την αποδοχή των γονιών του.
Πόσες φορές τα παιδιά λένε:
«Αν δεν τα πάω καλά, η μαμά θα στενοχωρηθεί».
«Ο μπαμπάς θα θυμώσει μαζί μου».
«Δεν θα είναι περήφανοι για μένα».
Πίσω από τον φόβο της αποτυχίας κρύβεται συχνά ο φόβος της απόρριψης.
Ένα παιδί δεν έχει ανάγκη από τέλειους γονείς. Έχει ανάγκη από γονείς που του δείχνουν ότι η αξία του δεν αλλάζει ανάλογα με την επίδοσή του.
Ότι παραμένει σημαντικό ακόμα κι όταν χάνει.
Ότι παραμένει αγαπητό ακόμα κι όταν κάνει λάθη.
Μήπως τελικά φοβόμαστε περισσότερο εμείς;
Πολλές φορές, ως γονείς, δυσκολευόμαστε να βλέπουμε τα παιδιά μας να αποτυγχάνουν. Πονάμε όταν τα βλέπουμε να στενοχωριούνται. Θέλουμε να τα προστατεύσουμε από κάθε δυσκολία.
Μόνο που συχνά, χωρίς να το καταλαβαίνουμε, δεν προσπαθούμε να προστατεύσουμε το παιδί από τον πόνο του. Προσπαθούμε να προστατεύσουμε τον δικό μας.
Αν μεγαλώσαμε με την πεποίθηση ότι πρέπει πάντα να είμαστε οι καλύτεροι για να αξίζουμε, τότε είναι πολύ πιθανό να μεταφέρουμε άθελά μας αυτή την αγωνία και στα παιδιά μας.
Τα παιδιά, άλλωστε, δεν κρατούν μόνο όσα τους λέμε. Κρατούν κυρίως αυτά που είμαστε.
Αν εμείς φοβόμαστε την αποτυχία, θα τη φοβηθούν κι εκείνα.
Αν εμείς αντιμετωπίζουμε κάθε λάθος σαν προσωπική αποτυχία, τότε θα μάθουν να κάνουν το ίδιο.
Η αποτυχία δεν είναι εχθρός
Ίσως από τα σημαντικότερα πράγματα που μπορούμε να μάθουμε στα παιδιά είναι ότι η αποτυχία δεν είναι το τέλος. Είναι μέρος της ζωής. Είναι εμπειρία, μάθηση, εξέλιξη.
Ένα παιδί που δεν αποτυγχάνει ποτέ, συνήθως είναι ένα παιδί που φοβάται να δοκιμάσει.
Αντίθετα, ένα παιδί που νιώθει ασφαλές να κάνει λάθη, αποκτά ψυχική ανθεκτικότητα. Μαθαίνει να σηκώνεται ξανά, να επιμένει, να εμπιστεύεται τον εαυτό του.
Οι αποτυχίες λειτουργούν σαν μικρά «εμβόλια» δύναμης. Προετοιμάζουν το παιδί για την πραγματική ζωή, όπου τίποτα δεν έρχεται πάντα εύκολα ή τέλεια.
Και ίσως το μεγαλύτερο δώρο που μπορούμε να του κάνουμε είναι να του δείξουμε ότι δεν χρειάζεται να κερδίζει την αγάπη μας μέσα από επιτυχίες.
Αυτό που έχουν πραγματικά ανάγκη τα παιδιά
Τα παιδιά χρειάζονται έναν άνθρωπο που θα τα κοιτάζει με τρυφερότητα ακόμα κι όταν αποτυγχάνουν. Έναν γονιό που θα μπορεί να πει:
«Δεν πειράζει που δεν τα κατάφερες».
«Είμαι εδώ».
«Δεν αλλάζει τίποτα για μένα».
Γιατί τελικά, αυτό που μένει βαθιά μέσα στην ψυχή ενός παιδιού δεν είναι αν βγήκε πρώτο σε έναν αγώνα ή αν έγραψε άριστα σε ένα τεστ.
Είναι το αν ένιωσε ότι είχε αξία ακόμα κι όταν δεν ήταν τέλειο!
