Πότε η μητρότητα έγινε διαγωνισμός αντοχής;
Υπάρχει μια παράξενη συνήθεια ανάμεσα στους γονείς, και ιδιαίτερα στις μητέρες, να συγκρίνουν την κούρασή τους. «Εσύ έχεις ένα, εγώ έχω τρία», «Εγώ στην ηλικία σου μεγάλωνα δύο παιδιά και δούλευα», «Περίμενε να κάνεις δεύτερο και θα καταλάβεις τι σημαίνει κούραση». Τέτοιες φράσεις ακούγονται συχνά σε οικογενειακά τραπέζια, σε παιδικές χαρές, ακόμη και ανάμεσα σε φίλες.
Μπορεί να λέγονται χωρίς κακή πρόθεση, όμως το μήνυμα που μεταφέρουν είναι σαφές: αν δεν έχεις αρκετά παιδιά, δεν δικαιούσαι να είσαι εξαντλημένη. Σαν να υπάρχει μια αόρατη κλίμακα που καθορίζει ποια μητέρα έχει το δικαίωμα να παραπονεθεί και ποια οφείλει να σωπάσει. Μόνο που η μητρότητα δεν είναι αγώνας δρόμου και η εξάντληση δεν είναι μετάλλιο που απονέμεται σε όποια έχει περισσότερες υποχρεώσεις.
Ένα παιδί μπορεί να χρειάζεται όλη σου την ενέργεια
Η καθημερινότητα μιας μητέρας με ένα παιδί δεν είναι απαραίτητα πιο εύκολη από εκείνη μιας πολύτεκνης οικογένειας. Είναι διαφορετική. Ένα παιδί μπορεί να ξυπνάει πολλές φορές τη νύχτα, να αντιμετωπίζει δυσκολίες στο σχολείο, να χρειάζεται ιδιαίτερη φροντίδα ή να περνάει μια περίοδο έντονων συναισθηματικών ξεσπασμάτων. Μπορεί να είναι ένα βρέφος που δεν κοιμάται, ένα νήπιο που απαιτεί διαρκή προσοχή ή ένας έφηβος που βιώνει έντονο άγχος και χρειάζεται συνεχή συναισθηματική υποστήριξη.
Επιπλέον, σε μια οικογένεια με μοναχοπαίδι, οι γονείς συχνά αποτελούν τους βασικούς συντρόφους του στο παιχνίδι και στην καθημερινή αλληλεπίδραση, ιδιαίτερα στις μικρότερες ηλικίες. Το γεγονός ότι ένα παιδί είναι μόνο του δεν σημαίνει ότι οι ανάγκες του είναι λίγες ή ότι η μητέρα του έχει περισσότερο χρόνο για τον εαυτό της. Και φυσικά, η ύπαρξη περισσότερων παιδιών δημιουργεί πρόσθετες απαιτήσεις. Αυτό όμως δεν ακυρώνει τις δυσκολίες καμίας οικογένειας.
Το αόρατο φορτίο που δεν φαίνεται στις φωτογραφίες
Ένα μεγάλο μέρος της μητρικής κούρασης δεν προέρχεται από τις δουλειές που κάνουμε, αλλά από όλα εκείνα που πρέπει διαρκώς να θυμόμαστε, να προβλέπουμε και να οργανώνουμε. Είναι αυτό που στην ψυχολογία και στην κοινωνιολογία περιγράφεται ως νοητικό φορτίο. Η μητέρα που θυμάται πότε πρέπει να γίνει το εμβόλιο, αν το παιδί έχει καθαρή φόρμα για το σχολείο, τι χρειάζεται για την αυριανή εκδρομή, αν υπάρχει φαγητό στο ψυγείο και πώς θα συνδυαστούν οι επαγγελματικές υποχρεώσεις με το απογευματινό πρόγραμμα.
Ακόμη κι όταν κάθεται στον καναπέ, το μυαλό της μπορεί να συνεχίζει να δουλεύει. Αυτή η διαρκής ευθύνη δεν πολλαπλασιάζεται ούτε διαιρείται με τον αριθμό των παιδιών. Επηρεάζεται από το πόση βοήθεια έχει, πόσο δίκαια μοιράζονται οι υποχρεώσεις και πόσο χώρο της απομένει για ξεκούραση. Μια μητέρα με τρία παιδιά και ουσιαστική υποστήριξη μπορεί να έχει περισσότερες ευκαιρίες ανάπαυσης από μια μητέρα με ένα παιδί που αναλαμβάνει σχεδόν τα πάντα μόνη της.
Δεν έχουν όλες οι μαμάδες τις ίδιες αντοχές ούτε τις ίδιες συνθήκες
Δύο γυναίκες μπορεί να μεγαλώνουν από ένα παιδί και να ζουν εντελώς διαφορετικές καθημερινότητες. Η μία να έχει έναν σύντροφο που συμμετέχει ισότιμα, παππούδες διαθέσιμους να βοηθήσουν και μια εργασία με σταθερό ωράριο. Η άλλη να μεγαλώνει μόνη της το παιδί, να εργάζεται πολλές ώρες και να μην έχει κανέναν να το κρατήσει όταν αρρωσταίνει.
Υπάρχουν επίσης μητέρες που αντιμετωπίζουν προβλήματα υγείας, οικονομική ανασφάλεια, ψυχική επιβάρυνση ή χρόνια έλλειψη ύπνου. Ακόμη και η ιδιοσυγκρασία του παιδιού, η ηλικία του και οι ιδιαίτερες ανάγκες του επηρεάζουν σημαντικά την καθημερινότητα. Δεν μπορούμε να αξιολογούμε την κούραση μιας γυναίκας χωρίς να γνωρίζουμε τις συνθήκες μέσα στις οποίες μεγαλώνει το παιδί της. Και κυρίως, δεν μπορούμε να θεωρούμε ότι επειδή εμείς αντέξαμε κάτι, οφείλουν να το αντέχουν όλοι με τον ίδιο τρόπο.

Γιατί αυτές οι συγκρίσεις κάνουν περισσότερο κακό απ' όσο νομίζουμε
Όταν μια μητέρα λέει ότι έχει κουραστεί και η απάντηση που εισπράττει είναι «σιγά, ένα παιδί έχεις», δεν αισθάνεται απλώς ότι την αδικούν. Μπορεί να αρχίσει να αμφισβητεί τον ίδιο της τον εαυτό. Να σκέφτεται ότι δεν είναι αρκετά οργανωτική, αρκετά υπομονετική ή αρκετά δυνατή. Να ντρέπεται να ζητήσει βοήθεια επειδή άλλες γυναίκες φαίνεται να τα καταφέρνουν με περισσότερα παιδιά.
Αυτή η ενοχή μπορεί να την οδηγήσει στο να αγνοεί τις ανάγκες της και να συνεχίζει ακόμη κι όταν έχει φτάσει στα όριά της. Και εδώ βρίσκεται το πραγματικό πρόβλημα: όταν υποτιμούμε την κούραση μιας μητέρας, δυσκολεύουμε την αναγνώριση της ανάγκης της για υποστήριξη. Η εξάντληση δεν γίνεται λιγότερο πραγματική επειδή κάποιος άλλος αντιμετωπίζει περισσότερες δυσκολίες. Ούτε χρειάζεται μια γυναίκα να φτάσει στην πλήρη κατάρρευση για να δικαιούται λίγες ώρες ξεκούρασης.
Οι μαμάδες με πολλά παιδιά δεν είναι ο αντίπαλος
Αξίζει, βέβαια, να αναγνωρίσουμε και την άλλη πλευρά. Οι μητέρες με δύο, τρία ή περισσότερα παιδιά αντιμετωπίζουν συχνά εξαιρετικά απαιτητικές συνθήκες. Περισσότερες ανάγκες, περισσότερα έξοδα, διαφορετικά προγράμματα και λιγότερο προσωπικό χρόνο. Η δική τους κούραση είναι πραγματική και αξίζει εξίσου αναγνώριση.
Το πρόβλημα δεν είναι ότι μια πολύτεκνη μητέρα αισθάνεται περισσότερο πιεσμένη. Είναι όταν η προσωπική της εμπειρία χρησιμοποιείται ως μέτρο για να ακυρωθεί η εμπειρία μιας άλλης γυναίκας. Μπορούν δύο μητέρες να είναι εξαντλημένες για διαφορετικούς λόγους και να έχουν και οι δύο δίκιο. Δεν χρειάζεται να αποφασίσουμε ποια κουράζεται περισσότερο για να αναγνωρίσουμε ότι και οι δύο χρειάζονται βοήθεια, κατανόηση και προσωπικό χρόνο.
Αντί να μετράμε παιδιά, ας αρχίσουμε να ακούμε τις μητέρες
Ίσως η πιο ουσιαστική αλλαγή να ξεκινά από τον τρόπο που απαντάμε όταν μια μητέρα μάς εκμυστηρεύεται ότι δεν αντέχει άλλο. Αντί για το «ένα παιδί έχεις, πώς κουράζεσαι;», μπορούμε να τη ρωτήσουμε «τι είναι αυτό που σε δυσκολεύει περισσότερο;». Αντί να της απαριθμήσουμε πόσα κάναμε εμείς στην ηλικία της, μπορούμε να προσφέρουμε λίγη πρακτική βοήθεια ή απλώς να την ακούσουμε χωρίς να τη συγκρίνουμε με κανέναν. Η μητρότητα δεν χρειάζεται άλλους κριτές. Χρειάζεται ανθρώπους που καταλαβαίνουν ότι πίσω από κάθε οικογένεια υπάρχει μια καθημερινότητα που οι υπόλοιποι βλέπουν μόνο αποσπασματικά.
Μια μητέρα δεν χρειάζεται να αποδείξει πόσο κουράστηκε για να αξίζει ξεκούραση. Δεν χρειάζεται να έχει δύο ή τρία παιδιά για να δικαιούται να πει ότι σήμερα δεν έχει άλλες δυνάμεις. Και δεν χρειάζεται να συγκρίνει τη ζωή της με τη ζωή καμίας άλλης γυναίκας.
Γιατί τελικά, το ερώτημα δεν είναι πόσα παιδιά μεγαλώνει μια μαμά. Είναι πόσα σηκώνει στους ώμους της και πόσοι άνθρωποι βρίσκονται δίπλα της για να μοιραστούν το βάρος.










