Κι όμως, δεν είναι το ποτήρι, ούτε οι κάλτσες, ούτε η ακαταστασία που μας κάνουν να χάνουμε την υπομονή μας. Είναι κάτι πολύ μεγαλύτερο, πολύ πιο αόρατο και πολύ πιο κουραστικό. Είναι το λεγόμενο «mental load», το αδιάκοπο ψυχικό φορτίο που κουβαλούν καθημερινά οι περισσότεροι γονείς και ιδιαίτερα οι μητέρες.
Το παράδοξο είναι ότι πολλές φορές δεν αντιλαμβανόμαστε καν πως αυτό το φορτίο υπάρχει. Νομίζουμε ότι κουραζόμαστε επειδή έχουμε πολλές δουλειές. Στην πραγματικότητα, όμως, δεν μας εξαντλεί μόνο αυτό που κάνουμε, αλλά κυρίως αυτό που πρέπει να θυμόμαστε, να οργανώνουμε, να προβλέπουμε και να διαχειριζόμαστε συνεχώς μέσα στο μυαλό μας. Και όταν ο εγκέφαλος λειτουργεί αδιάκοπα χωρίς διάλειμμα, η υπομονή αρχίζει να εξαντλείται πολύ πιο γρήγορα.
Τι είναι πραγματικά το mental load
Το mental load δεν είναι η φυσική κούραση. Είναι η αόρατη λίστα υποχρεώσεων που δεν τελειώνει ποτέ. Είναι να θυμάσαι ότι τελειώνουν τα γάλατα, ότι το παιδί έχει εκδρομή την Παρασκευή, ότι πρέπει να κλείσεις ραντεβού στον παιδίατρο, να αγοράσεις δώρο για τα γενέθλια ενός συμμαθητή, να πληρώσεις τα δίδακτρα, να βγάλεις τα χειμωνιάτικα ρούχα από τις ντουλάπες, να κανονίσεις τις διακοπές, να θυμηθείς την εργασία της Ιστορίας και να οργανώσεις το πρόγραμμα της επόμενης εβδομάδας.
Δεν πρόκειται για μεμονωμένες σκέψεις. Πρόκειται για δεκάδες μικρές εκκρεμότητες που συνυπάρχουν ταυτόχρονα στο μυαλό μας, ακόμα και όταν καθόμαστε στον καναπέ ή προσπαθούμε να κοιμηθούμε. Ο εγκέφαλος δεν σταματά ποτέ να επεξεργάζεται πληροφορίες, να σχεδιάζει, να υπολογίζει και να προετοιμάζεται για το επόμενο πρόβλημα που ίσως εμφανιστεί.
Γιατί ξεσπάμε στα παιδιά
Όταν κάποιος βρίσκεται διαρκώς σε κατάσταση εγρήγορσης, η παραμικρή επιπλέον απαίτηση μπορεί να λειτουργήσει σαν τη σταγόνα που ξεχειλίζει το ποτήρι. Έτσι εξηγείται γιατί ένα παιδί που ζητά ένα ποτήρι νερό τη στιγμή που ετοιμάζουμε το φαγητό μπορεί να μας προκαλέσει δυσανάλογο εκνευρισμό.
Στην πραγματικότητα, δεν θυμώνουμε με το παιδί. Θυμώνουμε επειδή ο εγκέφαλός μας έχει ήδη φτάσει στα όριά του. Το παιδί απλώς βρίσκεται μπροστά μας τη στιγμή που το ψυχικό μας απόθεμα έχει σχεδόν μηδενιστεί.
Αυτό δεν σημαίνει ότι είναι σωστό να υψώνουμε τη φωνή μας ή να αντιδρούμε υπερβολικά. Σημαίνει όμως ότι χρειάζεται να κατανοήσουμε τι πραγματικά συμβαίνει μέσα μας. Η ενοχή από μόνη της δεν λύνει το πρόβλημα. Αντίθετα, το κάνει συχνά ακόμη βαρύτερο.
Γιατί το φορτίο πέφτει συχνότερα στις μητέρες
Παρότι ολοένα και περισσότεροι πατέρες συμμετέχουν ενεργά στην ανατροφή των παιδιών, πολλές έρευνες δείχνουν ότι οι μητέρες εξακολουθούν να αναλαμβάνουν το μεγαλύτερο μέρος της νοητικής οργάνωσης της οικογένειας.
Δεν είναι μόνο ποιος θα πάει το παιδί στο φροντιστήριο. Είναι ποιος θυμάται ότι πρέπει να πάει. Δεν είναι μόνο ποιος μαγειρεύει. Είναι ποιος σκέφτεται τι υπάρχει στο ψυγείο, τι λείπει από το σούπερ μάρκετ και τι θα φάει η οικογένεια όλη την εβδομάδα.
Η διαχείριση της οικογενειακής ζωής είναι από μόνη της μια απαιτητική εργασία, η οποία συχνά δεν αναγνωρίζεται, επειδή δεν φαίνεται. Κανείς δεν βλέπει τις σκέψεις που τρέχουν συνεχώς στο μυαλό ενός γονιού.
Το πρόβλημα δεν είναι ότι δεν αντέχουμε
Πολλοί γονείς κατηγορούν τον εαυτό τους όταν χάνουν την ψυχραιμία τους. Πιστεύουν ότι είναι λιγότερο υπομονετικοί από άλλους ή ότι δεν είναι αρκετά καλοί γονείς. Η πραγματικότητα είναι διαφορετική. Δεν γεννιέται κανείς με ανεξάντλητη υπομονή. Η υπομονή επηρεάζεται άμεσα από το άγχος, την εξάντληση, την έλλειψη ύπνου και το ψυχικό φορτίο που κουβαλά καθημερινά. Όσο περισσότερο γεμίζει το «δοχείο» του στρες, τόσο λιγότερος χώρος μένει για ψυχραιμία, χιούμορ και κατανόηση.
Αυτός είναι και ο λόγος που πολλές φορές οι γονείς νιώθουν υπέροχα στις διακοπές, ενώ δυσκολεύονται αφόρητα στην καθημερινότητα. Δεν άλλαξαν τα παιδιά. Μειώθηκε προσωρινά το ψυχικό βάρος που κουβαλούσαν.
Πώς μπορούμε να ελαφρύνουμε το mental load
Η λύση δεν είναι να προσπαθήσουμε να γίνουμε «τέλειοι» γονείς. Αντίθετα, χρειάζεται να αποδεχτούμε ότι κανείς δεν μπορεί να διαχειρίζεται τα πάντα μόνος του χωρίς κόστος. Η κατανομή των ευθυνών μέσα στην οικογένεια είναι καθοριστική. Δεν αρκεί να βοηθά κάποιος μόνο όταν του ζητηθεί. Πολύ πιο σημαντικό είναι να αναλαμβάνει εξ ολοκλήρου συγκεκριμένες ευθύνες, χωρίς να χρειάζεται υπενθύμιση ή συντονισμό από τον άλλο γονέα.
Εξίσου σημαντικό είναι να επιτρέπουμε στον εαυτό μας να μην τα κάνει όλα τέλεια. Το σπίτι δεν χρειάζεται να είναι συνεχώς στην εντέλεια. Δεν χρειάζεται κάθε δραστηριότητα του παιδιού να είναι άψογα οργανωμένη. Κάποιες φορές, το να αφήσουμε κάτι για αύριο αποτελεί πράξη φροντίδας προς τον εαυτό μας και όχι αμέλεια.
Τα παιδιά δεν χρειάζονται έναν τέλειο γονιό
Τα παιδιά δεν θυμούνται αν τα ρούχα ήταν πάντα σιδερωμένα ή αν το σπίτι ήταν διαρκώς τακτοποιημένο. Θυμούνται αν ένιωθαν ασφάλεια, αν μπορούσαν να γελάσουν μαζί μας και αν υπήρχε χώρος για αγκαλιές και κουβέντα.
Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν θα θυμώσουμε ποτέ. Όλοι οι γονείς θυμώνουν. Η διαφορά βρίσκεται στο αν μπορούμε να αναγνωρίσουμε τι κρύβεται πίσω από αυτόν τον θυμό. Πολύ συχνά, δεν είναι το παιδί που μας εξαντλεί. Είναι το αόρατο φορτίο που κουβαλάμε πολύ πριν εκείνο μας ζητήσει κάτι ακόμη.
Ίσως, λοιπόν, την επόμενη φορά που θα νιώσουμε έτοιμοι να φωνάξουμε επειδή κάποιος άφησε τα παιχνίδια στο σαλόνι, αξίζει να κάνουμε μια μικρή παύση και να αναρωτηθούμε: «Είμαι πραγματικά θυμωμένη με το παιδί μου ή απλώς κουβαλάω περισσότερα από όσα μπορεί να αντέξει ένας άνθρωπος;». Πολύ συχνά, η απάντηση σε αυτή την ερώτηση είναι η αρχή μιας πιο ήρεμης καθημερινότητας για όλους.