Η αλήθεια, όμως, είναι ότι πίσω από αυτή τη συμπεριφορά δεν κρύβεται πάντα πείσμα ή κακή συνήθεια. Σε αρκετές περιπτώσεις, η δυσκολία με το φαγητό σχετίζεται με άγχος, αισθητηριακές ευαισθησίες ή την ανάγκη του παιδιού να νιώθει ασφάλεια και έλεγχο. Όταν οι γονείς το κατανοήσουν αυτό, μπορούν να αλλάξουν εντελώς τον τρόπο που αντιμετωπίζουν τα γεύματα.
Το φαγητό είναι πιο περίπλοκο απ' όσο νομίζουμε
Για έναν ενήλικα, η δοκιμή μιας νέας γεύσης μπορεί να μοιάζει κάτι απλό. Για ένα μικρό παιδί, όμως, αποτελεί μια πολύ πιο σύνθετη εμπειρία.
Κάθε μπουκιά περιλαμβάνει νέες μυρωδιές, διαφορετικές υφές, θερμοκρασίες, χρώματα και γεύσεις. Ο εγκέφαλος πρέπει να επεξεργαστεί όλες αυτές τις πληροφορίες, ενώ το σώμα συντονίζει δεκάδες μυς για τη μάσηση και την κατάποση.
Για κάποια παιδιά αυτή η διαδικασία είναι πραγματικά απαιτητική και όχι απλώς θέμα διάθεσης.
Έτσι, όταν βλέπουν ένα άγνωστο τρόφιμο, δεν σκέφτονται μόνο αν τους αρέσει. Μπορεί να αναρωτιούνται πώς θα νιώσουν όταν το βάλουν στο στόμα τους ή αν θα μπορέσουν να το διαχειριστούν.
Γιατί τα «ασφαλή» φαγητά τα κάνουν να νιώθουν καλύτερα
Έχετε παρατηρήσει ότι πολλά παιδιά που δυσκολεύονται στο φαγητό προτιμούν συγκεκριμένες τροφές όπως σκέτα ζυμαρικά, κράκερ, ψωμί ή κοτομπουκιές;
Δεν είναι τυχαίο.
Οι τροφές αυτές είναι προβλέψιμες. Έχουν σχεδόν πάντα την ίδια γεύση, την ίδια υφή και την ίδια εμφάνιση.
Αντίθετα, ένα φρούτο ή ένα λαχανικό μπορεί να διαφέρει κάθε φορά. Ένα ροδάκινο μπορεί να είναι ζουμερό και γλυκό, ενώ το επόμενο πιο σκληρό ή πιο ξινό. Αυτή η απρόβλεπτη εμπειρία δημιουργεί ανασφάλεια σε παιδιά που δυσκολεύονται να διαχειριστούν την αβεβαιότητα.
Με άλλα λόγια, δεν απορρίπτουν απαραίτητα το φαγητό. Προσπαθούν να αποφύγουν το άγνωστο.
Όταν το τραπέζι μετατρέπεται σε πεδίο μάχης
Οι περισσότεροι γονείς έχουν πει έστω μία φορά φράσεις όπως:
«Φάε μόνο μία μπουκιά.»
«Δεν σηκώνεσαι από το τραπέζι αν δεν δοκιμάσεις.»
«Αν δεν φας, δεν θα έχει γλυκό.»
Οι προθέσεις είναι καλές. Οι συνέπειες, όμως, συχνά είναι οι αντίθετες.
Η πίεση αυξάνει το άγχος και κάνει το παιδί ακόμη πιο αρνητικό απέναντι στο φαγητό.
Όταν ένα παιδί αισθάνεται ότι εξαναγκάζεται, ο οργανισμός του ενεργοποιεί την αντίδραση άμυνας. Εκείνη τη στιγμή δεν υπάρχει χώρος για περιέργεια, εξερεύνηση ή μάθηση. Υπάρχει μόνο η ανάγκη να αποφύγει αυτό που το φοβίζει.
Έτσι δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος. Οι γονείς πιέζουν περισσότερο γιατί ανησυχούν. Το παιδί αντιστέκεται περισσότερο γιατί αγχώνεται. Και κάθε γεύμα γίνεται ολοένα πιο δύσκολο.
Η σχέση με το φαγητό χτίζεται πολύ πριν από την πρώτη μπουκιά
Οι ειδικοί τονίζουν ότι στόχος δεν είναι απλώς να φάει το παιδί περισσότερες τροφές.
Πρώτα χρειάζεται να αποκτήσει μια θετική σχέση με το φαγητό.
Αυτό σημαίνει ότι μπορεί αρχικά να αρκεί να κοιτάξει μια νέα τροφή, να την αγγίξει, να τη μυρίσει ή να βοηθήσει στην προετοιμασία της.
Σε πολλούς γονείς αυτά τα βήματα φαίνονται ασήμαντα. Στην πραγματικότητα, όμως, αποτελούν σημαντική πρόοδο.
Ένα παιδί που σήμερα δεν θέλει ούτε να βλέπει ένα καρότο, αύριο ίσως το πιάσει στα χέρια του. Λίγο αργότερα μπορεί να το μυρίσει. Και κάποια στιγμή να νιώσει αρκετά ασφαλές ώστε να το δοκιμάσει.
Η εξοικείωση έρχεται σταδιακά και χωρίς πίεση.
Τι μπορείτε να κάνετε στο σπίτι
Δεν υπάρχουν μαγικές λύσεις, υπάρχουν όμως πρακτικές που βοηθούν σημαντικά.
Διατηρήστε σταθερό πρόγραμμα γευμάτων. Η προβλεψιμότητα κάνει πολλά παιδιά να αισθάνονται μεγαλύτερη ασφάλεια.
Βάλτε στο τραπέζι μία αγαπημένη τροφή μαζί με μία καινούρια. Έτσι το παιδί δεν νιώθει ότι όλο το γεύμα είναι μια δοκιμασία.
Μην σχολιάζετε συνεχώς πόσο έφαγε. Αντί να μετράτε τις μπουκιές, ενθαρρύνετε κάθε μικρή επαφή με το νέο τρόφιμο.
Δώστε το καλό παράδειγμα. Όταν το παιδί βλέπει τους γονείς να δοκιμάζουν διαφορετικές τροφές με χαλαρή διάθεση, αυξάνονται οι πιθανότητες να τους μιμηθεί.
Σεβαστείτε το αίσθημα κορεσμού του. Τα παιδιά συνήθως γνωρίζουν πότε έχουν χορτάσει. Η πίεση να αδειάσουν το πιάτο μπορεί να διαταράξει αυτή τη φυσική ικανότητα.
Πότε χρειάζεται να ζητήσετε βοήθεια
Η επιλεκτικότητα στο φαγητό είναι αρκετά συνηθισμένη στα πρώτα χρόνια της ζωής και συχνά βελτιώνεται με τον χρόνο.
Ωστόσο, αν το παιδί τρώει ελάχιστες τροφές, παρουσιάζει έντονο άγχος μπροστά σε κάθε νέο φαγητό, χάνει βάρος ή η κατάσταση δημιουργεί καθημερινές συγκρούσεις μέσα στην οικογένεια, είναι σημαντικό να συμβουλευτείτε τον παιδίατρο ή έναν ειδικό που ασχολείται με τις διατροφικές δυσκολίες των παιδιών.
Όσο νωρίτερα αντιμετωπιστεί η δυσκολία, τόσο πιο εύκολα μπορεί να βελτιωθεί η σχέση του παιδιού με το φαγητό.
Πίσω από το πείσμα μπορεί να κρύβεται μια ανάγκη
Είναι εύκολο να χαρακτηρίσουμε ένα παιδί ως «δύσκολο» όταν αρνείται ξανά και ξανά το φαγητό. Όμως τις περισσότερες φορές δεν προσπαθεί να δυσκολέψει τους γονείς του.
Προσπαθεί να διαχειριστεί μια εμπειρία που του προκαλεί αβεβαιότητα, δυσφορία ή φόβο.
Όταν οι γονείς αντικαταστήσουν την πίεση με κατανόηση, τη βιασύνη με υπομονή και την απογοήτευση με εμπιστοσύνη, δημιουργούν τις προϋποθέσεις ώστε το παιδί να αισθανθεί ασφαλές.
Και τελικά, ίσως αυτό να είναι το πιο σημαντικό συστατικό για να αποκτήσει μια υγιή σχέση με το φαγητό. Γιατί τα παιδιά δεν χρειάζονται μόνο ποικιλία στο πιάτο τους. Χρειάζονται έναν χώρο όπου θα νιώθουν ότι μπορούν να εξερευνήσουν, να δοκιμάσουν και να μάθουν με τον δικό τους ρυθμό.
Πληροφορίες από psychologytoday.com
