Και τότε συμβαίνει το θαύμα. Οι ώμοι κατεβαίνουν, η αναπνοή γίνεται πιο βαθιά και το μυαλό σταματά, έστω για λίγο, να δουλεύει σαν κέντρο επιχειρήσεων. Δεν είναι ότι δεν αγαπάμε την οικογένειά μας. Είναι ότι, όταν βρίσκεται στο σπίτι, ένα μέρος μας παραμένει διαρκώς σε επιφυλακή.
Δεν ξεκουραζόμαστε όταν απλώς καθόμαστε
Η μητρότητα δεν αποτελείται μόνο από όσα κάνουμε με τα χέρια μας. Δεν είναι μόνο το μαγείρεμα, το πλύσιμο, τα ψώνια, τα διαβάσματα και οι μετακινήσεις. Είναι και όλα όσα κουβαλάμε μέσα στο κεφάλι μας.
Πότε έχει το παιδί γιατρό, αν υπάρχει γάλα, ποιος χρειάζεται καινούρια παπούτσια, τι θα φάμε αύριο, αν απαντήσαμε στο μήνυμα του σχολείου, αν το παιδί είναι λίγο στενοχωρημένο ή απλώς κουρασμένο. Ακόμη κι όταν καθόμαστε, αυτός ο αόρατος κατάλογος συνεχίζει να ανανεώνεται. Η σωματική ακινησία δεν σημαίνει απαραίτητα ψυχική ξεκούραση. Μια μητέρα μπορεί να βρίσκεται ξαπλωμένη στον καναπέ και ταυτόχρονα να παρακολουθεί ήχους, διαθέσεις, ανάγκες και εκκρεμότητες. Το σώμα μένει ακίνητο, αλλά ο εγκέφαλος εξακολουθεί να κάνει βάρδια.
Η παρουσία των άλλων μοιάζει με ανοιχτή ειδοποίηση
Όταν η οικογένεια είναι στο σπίτι, ακόμη και αν κανείς δεν μας ζητά κάτι εκείνη τη στιγμή, γνωρίζουμε ότι μπορεί να το κάνει σε λίγα δευτερόλεπτα. Ένα «μαμά, πού είναι η μπλούζα μου;», ένα «τι θα φάμε;», ένας καβγάς στο διπλανό δωμάτιο ή ένα αντικείμενο που μόνο εμείς φαίνεται να μπορούμε να εντοπίσουμε.
Αυτή η πιθανότητα διακοπής δεν μας αφήνει να αφεθούμε εντελώς. Είναι σαν να προσπαθούμε να κοιμηθούμε περιμένοντας να χτυπήσει το τηλέφωνο. Δεν μας εξαντλεί μόνο αυτό που συμβαίνει, αλλά και η διαρκής ετοιμότητα για ό,τι μπορεί να συμβεί. Όταν όλοι λείπουν, η ειδοποίηση κλείνει. Ξέρουμε ότι για την επόμενη ώρα κανείς δεν θα φωνάξει το όνομά μας και αυτή η βεβαιότητα είναι συχνά πιο ξεκούραστη από τον ίδιο τον ύπνο.
Το σπίτι γίνεται επιτέλους δικός μας χώρος
Για πολλές γυναίκες, το σπίτι είναι ταυτόχρονα καταφύγιο και χώρος εργασίας. Εκεί οργανώνουν, φροντίζουν, προβλέπουν, θυμούνται και εξυπηρετούν. Ακόμη κι αν οι δουλειές μοιράζονται, η μητέρα συχνά νιώθει ότι έχει την κεντρική ευθύνη για τη λειτουργία της οικογένειας.
Όταν μένει μόνη, ο ίδιος χώρος αλλάζει χαρακτήρα. Δεν χρειάζεται να είναι διαθέσιμη, ευγενική, υπομονετική ή παραγωγική. Μπορεί να φάει ό,τι θέλει, να βάλει δυνατά μουσική, να δει μια αδιάφορη σειρά, να αφήσει ένα φλιτζάνι στο τραπέζι χωρίς να σκεφτεί ότι δίνει το κακό παράδειγμα. Η μοναχικότητα δεν είναι απόρριψη των ανθρώπων που αγαπάμε. Είναι προσωρινή επιστροφή στον εαυτό μας.
Γιατί συνοδεύεται συχνά από ενοχή
Το δύσκολο είναι ότι πολλές μαμάδες, μόλις νιώσουν ανακούφιση επειδή έμειναν μόνες, αισθάνονται αμέσως τύψεις. Αναρωτιούνται πώς γίνεται να λαχταρούν να φύγουν από το σπίτι οι άνθρωποι που αγαπούν περισσότερο. Όμως αυτά τα δύο συναισθήματα δεν αλληλοαναιρούνται.
Μπορούμε να αγαπάμε βαθιά την οικογένειά μας και ταυτόχρονα να έχουμε ανάγκη να μη μας χρειάζεται κανείς για λίγο. Μπορούμε να χαιρόμαστε όταν τα παιδιά επιστρέφουν και να έχουμε απολαύσει κάθε λεπτό της απουσίας τους. Η ανάγκη για προσωπικό χώρο δεν είναι εγωισμός, αλλά βασική ανάγκη του νευρικού συστήματος. Όταν μια γυναίκα στερείται συστηματικά χρόνο χωρίς απαιτήσεις, δεν γίνεται πιο δοτική. Γίνεται πιο κουρασμένη, πιο ευερέθιστη και λιγότερο παρούσα.
Η λύση δεν είναι να περιμένουμε να αδειάσει το σπίτι
Αν η μοναδική μας ευκαιρία να χαλαρώσουμε είναι μια σπάνια έξοδος των υπολοίπων, τότε το πρόβλημα δεν είναι ότι αγαπάμε υπερβολικά τη μοναξιά. Είναι ότι δεν έχουμε αρκετό κατοχυρωμένο προσωπικό χρόνο μέσα στην καθημερινότητα. Χρειάζεται να ζητάμε συγκεκριμένα αυτό που έχουμε ανάγκη, χωρίς να περιμένουμε να το καταλάβουν οι άλλοι μόνοι τους.
Μισή ώρα με κλειστή πόρτα, μια βόλτα χωρίς αποστολές, ένα ήσυχο μπάνιο ή ένα απόγευμα στο σπίτι ενώ κάποιος άλλος αναλαμβάνει τα παιδιά δεν είναι πολυτέλειες. Είναι μικρές επανεκκινήσεις. Παράλληλα, είναι σημαντικό να μοιράζεται όχι μόνο η πρακτική δουλειά, αλλά και η ευθύνη της σκέψης. Δεν αρκεί ο σύντροφος να εκτελεί οδηγίες. Χρειάζεται να παρατηρεί, να θυμάται και να οργανώνει χωρίς να περιμένει από τη μητέρα να λειτουργεί ως διευθύντρια.
Δεν θέλουμε να φύγουν για πάντα, θέλουμε απλώς ησυχία
Η εικόνα της μαμάς που κλείνει την πόρτα πίσω από την οικογένεια και πανηγυρίζει σιωπηλά είναι αστεία επειδή είναι αληθινή. Πίσω από το χιούμορ, όμως, υπάρχει μια σοβαρή υπενθύμιση. Οι γυναίκες δεν χρειάζονται μόνο βοήθεια για να προλάβουν περισσότερα. Χρειάζονται χρόνο στον οποίο δεν οφείλουν να προλάβουν τίποτα.
Χρόνο χωρίς ερωτήσεις, χωρίς αποφάσεις και χωρίς την αίσθηση ότι βρίσκονται σε υπηρεσία. Αν τον διεκδικήσουμε χωρίς ενοχή και αν η οικογένεια μάθει να τον σέβεται, ίσως καταφέρουμε να χαλαρώνουμε ακόμη κι όταν οι άνθρωποί μας είναι κοντά. Γιατί το ζητούμενο δεν είναι να αδειάζει το σπίτι για να ξαναβρίσκουμε τον εαυτό μας. Είναι να υπάρχει χώρος για εμάς ακόμη και όταν το σπίτι είναι γεμάτο.