Κάπου εκεί ακούγεται η φράση: «Εσύ είσαι η μαμά, εσύ ξέρεις». Λέγεται συχνά με χαμόγελο, σχεδόν τρυφερά. Σαν αναγνώριση της σχέσης σου με το παιδί. Μόνο που εσύ μπορεί να την ακούς έχοντας ήδη απαντήσει σε είκοσι ερωτήσεις από το πρωί. Και να θέλεις να πεις κάτι που δύσκολα χωράει στην εικόνα της μαμάς που τα καταφέρνει: «Δεν ξέρω. Και χρειάζομαι να το σκεφτείς κι εσύ».
Το κομπλιμέντο που σου επιστρέφει την ευθύνη
Δεν είναι κάθε τέτοια κουβέντα άδικη. Μπορεί κάποιος να αναγνωρίζει ότι γνωρίζεις καλύτερα μια συγκεκριμένη πλευρά του παιδιού σου ή να σέβεται μια απόφασή σου. Το πρόβλημα αρχίζει όταν η φράση χρησιμοποιείται συστηματικά για να τελειώνει μια συζήτηση πριν καν ξεκινήσει. Όταν εσύ ρωτάς «τι λες να κάνουμε;» και παίρνεις πίσω την ίδια ερώτηση, τυλιγμένη σε έπαινο.
Ο άλλος αποσύρεται από την απόφαση και εσύ μένεις να διαλέξεις, να οργανώσεις, να εξηγήσεις και, αν κάτι δεν πάει καλά, να αναρωτηθείς τι έκανες λάθος. Η εμπιστοσύνη γίνεται βάρος όταν συνοδεύεται από μόνιμη απαλλαγή του άλλου από την ευθύνη. Ειδικά όταν μιλάμε για δύο γονείς, το ότι ο ένας έχει περισσότερη εμπειρία δεν σημαίνει ότι πρέπει να αναλάβει για πάντα ολόκληρη τη δουλειά. Μερικές φορές αυτή η συνήθεια είναι τόσο παλιά, ώστε κανείς δεν τη συζητά. Η μητέρα αναλαμβάνει επειδή πάντα αναλάμβανε, και οι υπόλοιποι τη ρωτούν επειδή έχουν συνηθίσει να βρίσκουν σε εκείνη την απάντηση για κάθε εκκρεμότητα.
Δεν γεννήθηκες γνωρίζοντας το νούμερο των παπουτσιών του
Κανείς δεν σου παρέδωσε μαζί με το μωρό έναν κατάλογο με τις ανάγκες του για τα επόμενα δεκαοκτώ χρόνια. Έμαθες επειδή ήσουν εκεί. Επειδή δοκίμασες τρόπους να το ηρεμήσεις, διάβασες τα μηνύματα του σχολείου, παρατήρησες πότε σφίγγεται και πότε κλείνεται στον εαυτό του. Θυμάσαι ποιο παντελόνι το ενοχλεί επειδή το άκουσες να παραπονιέται. Ξέρεις πότε τελειώνει η προθεσμία για την εκδρομή επειδή άνοιξες το σχετικό μήνυμα.
Αυτή η γνώση έχει πίσω της χρόνο, προσοχή και επανάληψη. Όταν αποδίδεται ολόκληρη σε κάποιο αυτονόητο μητρικό χάρισμα, η προσπάθειά σου εξαφανίζεται. Μαζί εξαφανίζεται και μια απλή δυνατότητα: να μάθει και ο άλλος. Η καθημερινή φροντίδα μαθαίνεται μέσα από τη συμμετοχή. Χρειάζεται να προσέξεις, να θυμηθείς, να κάνεις λάθος, να ξαναδοκιμάσεις και να αποκτήσεις τη δική σου σχέση με το παιδί.
Κουράζει και το να πρέπει να σκέφτεσαι για όλους
Μπορεί ο σύντροφός σου να κάνει πρόθυμα ό,τι του ζητήσεις. Να πάει στο φαρμακείο, να ετοιμάσει το φαγητό, να συνοδεύσει το παιδί στην προπόνηση. Αυτό έχει αξία. Όμως, αν περιμένει πάντα τη δική σου οδηγία, εσύ παραμένεις υπεύθυνη να παρατηρείς τι λείπει και να κατανέμεις τις δουλειές.
Πρέπει να θυμηθείς ότι τελειώνει η οδοντόκρεμα, ότι αύριο χρειάζεται καθαρή φόρμα, ότι το παιδί έχει μέρες να μιλήσει για την παρέα του. Ακόμη και όταν κάθεσαι στον καναπέ, συνεχίζεις να κρατάς αυτές τις εκκρεμότητες στο μυαλό σου. Το «πες μου τι να κάνω» μοιράζει την εκτέλεση, αλλά αφήνει σε εσένα τον σχεδιασμό. Και κάπως έτσι, η ξεκούρασή σου εξαρτάται πάλι από το πόσο καλά έχεις προετοιμάσει τους πάντες πριν καθίσεις.
Χωράει μια μαμά που δεν ξέρει;
Υπάρχουν μέρες που δεν καταλαβαίνεις γιατί το παιδί σου είναι θυμωμένο. Που δεν βρίσκεις την κατάλληλη απάντηση στον έφηβο που κλείνει την πόρτα. Που δύο διαφορετικές επιλογές μοιάζουν εξίσου σωστές ή εξίσου δύσκολες. Δεν χρειάζεται κάθε αβεβαιότητα να μετατρέπεται σε εξέταση της επάρκειάς σου. Μπορείς να πεις «δεν είμαι σίγουρη», να ζητήσεις χρόνο, να ακούσεις μια δεύτερη σκέψη.
Το παιδί δεν χρειάζεται να βλέπει έναν άνθρωπο που έχει έτοιμη απάντηση για τα πάντα. Μπορεί να σε ακούσει να λες «ας το συζητήσουμε» και να δει ότι οι αποφάσεις παίρνονται και με συνεργασία. Το να μην ξέρεις κάτι δεν ακυρώνει όσα προσφέρεις. Σου επιτρέπει να ζητήσεις στήριξη χωρίς να χρειάζεται πρώτα να αποδείξεις ότι έχεις φτάσει στα όριά σου.
Από το «εσύ ξέρεις» στο «θα το αναλάβω»
Η αλλαγή χρειάζεται συγκεκριμένες πράξεις. Μπορείς να απαντήσεις: «Θέλω τη γνώμη σου, όχι να αποφασίσω μόνη μου» ή «Χρειάζομαι να αναλάβεις αυτή την υποχρέωση από την αρχή μέχρι το τέλος». Αν ο άλλος γονιός αναλάβει μια σχολική δραστηριότητα, αυτό περιλαμβάνει να διαβάσει την ενημέρωση, να σημειώσει την ημερομηνία και να ετοιμάσει όσα χρειάζονται.
Χρειάζεται επίσης χώρος να βρει τον δικό του τρόπο, χωρίς κάθε μικρή διαφορά να διορθώνεται, εφόσον καλύπτονται οι ανάγκες και η ασφάλεια του παιδιού. Αυτό δεν σημαίνει ότι εσύ οφείλεις να οργανώσεις και την αλλαγή, να υπενθυμίζεις τη συμφωνία ή να εκπαιδεύεις ασταμάτητα έναν ενήλικο. Η πρωτοβουλία χρειάζεται να έρθει και από εκείνον. Το ζητούμενο είναι να μπορείς κάποτε να αφήσεις μια ευθύνη χωρίς να την παρακολουθείς από απόσταση. Να ακούσεις «το έχω κανονίσει» και να μη χρειαστεί να ρωτήσεις τίποτε άλλο.