«Πόσο μεγαλύτερη σημασία έχει το μέλλον από το παρόν, όταν περιστοιχίζεται κανείς από παιδιά!» είπε κάποτε ο Δαρβίνος και ίσως, τελικά, αυτή να είναι η πιο απλή και ταυτόχρονα η πιο ουσιαστική απάντηση στο δημογραφικό. Όχι οι αριθμοί, οι στατιστικές ή οι δείκτες γονιμότητας, αλλά η στιγμή που ένας άνθρωπος καταλαβαίνει πως το αύριο έχει μεγαλύτερη αξία από το σήμερα, επειδή μέσα του υπάρχουν άνθρωποι που θα ζήσουν μετά από εκείνον.
Για χρόνια μιλάμε για το δημογραφικό σχεδόν αποκλειστικά μέσα από πίνακες, ποσοστά και οικονομικές αναλύσεις. Υπολογίζουμε γεννήσεις, θανάτους, ηλικίες, συντάξεις, ελλείψεις στην αγορά εργασίας και κάνουμε προβλέψεις δεκαετιών. Όλα αυτά είναι απαραίτητα, όμως κανένα δεν αγγίζει την πραγματική ουσία του ζητήματος. Τα παιδιά δεν γεννιούνται για να διορθώσουν τους δείκτες μιας χώρας, αλλά γιατί κάνουν τον κόσμο ενός ανθρώπου μεγαλύτερο.
«Κανένας άνθρωπος δεν μπορεί να ξέρει τι σημαίνει ζωή, δεν μπορεί να ξέρει τι σημαίνει κόσμος, τι σημαίνει οτιδήποτε, ώσπου ν’ αποκτήσει ένα παιδί και να τ’ αγαπάει», έγραψε ο Ελληνοϊρλανδός συγγραφέας Λευκάδιος Χερν. Φαντάσου να αγαπάς όχι ένα, αλλά δύο, τρία ή τέσσερα παιδιά. Να βλέπεις αδέλφια να μεγαλώνουν μαζί, να μοιράζονται παιχνίδια, μυστικά και αναμνήσεις. Να στρώνεται ένα κυριακάτικο τραπέζι γύρω από το οποίο συναντιούνται παιδιά, ξαδέλφια, γονείς και παππούδες και κάθε γενιά δίνει χώρο στην επόμενη. Σε μια τέτοια οικογένεια, η αγάπη δεν διαιρείται. Πολλαπλασιάζεται. Η μεγάλη οικογένεια δεν σημαίνει μόνο περισσότερες υποχρεώσεις. Σημαίνει περισσότερες αφορμές να προσπαθείς να γίνεσαι καλύτερος άνθρωπος.
Ο δρόμος της επιστροφής: Η στήριξη της πολύτεκνης οικογένειας
Στη δημόσια συζήτηση έχουμε συνηθίσει να μιλάμε για τα παιδιά κυρίως ως κόστος. Πόσο κοστίζει η ανατροφή τους, πόσο δύσκολη είναι η καθημερινότητα ή πόσο περιορίζεται ο ελεύθερος χρόνος των γονιών. Όλα αυτά είναι αλήθεια. Υπάρχει όμως και μια άλλη αλήθεια, που σπάνια αποτυπώνεται στους δημόσιους διαλόγους. Ότι τα παιδιά χαρίζουν κάτι που καμία οικονομική επιτυχία δεν μπορεί να αγοράσει: Δίνουν νόημα στον χρόνο.
Ξαφνικά αρχίζεις να σκέφτεσαι διαφορετικά. Ενδιαφέρεσαι περισσότερο για το σχολείο της γειτονιάς, για το πάρκο, για την ασφάλεια των δρόμων, για το περιβάλλον, για την πόλη, για τη χώρα. Όχι επειδή άλλαξαν οι πολιτικές σου πεποιθήσεις, αλλά επειδή κάποιος που αγαπάς θα ζήσει μέσα σε αυτόν τον κόσμο, όταν εσύ δεν θα υπάρχεις πια.
Ίσως εκεί να βρίσκεται και η βαθύτερη απάντηση στο δημογραφικό. Οι κοινωνίες που καταφέρνουν να διατηρούν υψηλές γεννήσεις δεν είναι απαραίτητα εκείνες που διαθέτουν μόνο τα μεγαλύτερα επιδόματα. Είναι εκείνες που εξακολουθούν να πιστεύουν ότι η οικογένεια αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες πηγές χαράς, ολοκλήρωσης και ελπίδας. Φυσικά, στις δυτικές χώρες που νικούν το δημογραφικό πρόβλημα υπάρχει ουσιαστική και διαρκής στήριξη των οικογενειών.
Πίσω από τις πολιτικές, όμως, υπάρχει η βαθύτερη πεποίθηση ότι τα παιδιά θεωρούνται ευλογία, συνέχεια και υπόσχεση για το αύριο. Η οικογένεια δεν αντιμετωπίζεται ως ιδιωτική υπόθεση, αλλά ως ένα από τα πιο πολύτιμα κύτταρα της κοινωνίας.
Η Ελλάδα δεν χρειάζεται να αντιγράψει κανένα μοντέλο. Έχει τη δική της ιστορία και τις δικές της αξίες. Χρειάζεται όμως να θυμηθεί κάτι που κάποτε γνώριζε καλά. Ότι η οικογένεια δεν είναι απλώς ένας θεσμός, αλλά ένας τρόπος να βλέπεις τον κόσμο. Ένας τρόπος να μαθαίνεις να μοιράζεσαι, να συγχωρείς, να κάνεις υπομονή, να προσφέρεις χωρίς αντάλλαγμα.
Η Ελλάδα που θέλουμε να αφήσουμε πίσω μας
Αυτό φυσικά δεν σημαίνει ότι αρκεί να αλλάξουμε νοοτροπία. Καμία οικογένεια δεν μπορεί να στηριχθεί μόνο στην αισιοδοξία. Χρειάζεται μια Πολιτεία που θα κάνει πραγματικά ευκολότερη την απόφαση να αποκτήσει κανείς παιδιά. Προσιτή κατοικία, ποιοτική φροντίδα, σύγχρονα σχολεία, προστασία της μητρότητας και της πατρότητας, ευκαιρίες για τους νέους ανθρώπους. Η αγάπη χρειάζεται και ένα περιβάλλον που να της επιτρέπει να ανθίσει.
Ίσως, όμως, παράλληλα με τις πολιτικές, να χρειάζεται και μια αλλαγή στον τρόπο που μιλάμε για την πολυτεκνία. Οι οικογένειες με τέσσερα, πέντε ή έξι παιδιά δεν πρέπει να θεωρούνται μια ηρωική εξαίρεση ή μια επιλογή που προκαλεί έκπληξη (πολλές φορές και δυσάρεστη), αλλά μια όμορφη εκδοχή της ζωής.
Με λίγα λόγια, πρέπει να πάψουμε να αναρωτιόμαστε πώς «τα καταφέρνουν» οι γονείς πολλών παιδιών και να αρχίσουμε να βλέπουμε πρώτα τον πλούτο που υπάρχει μέσα σε ένα σπίτι γεμάτο ανθρώπους που αγαπιούνται. Τελικά, το μεγαλύτερο αντίδοτο στην υπογεννητικότητα ίσως δεν είναι μόνο μια καλύτερη οικονομία, αλλά μια κοινωνία που ξαναπιστεύει στο μέλλον και που δεν φοβάται να ονειρευτεί. Μια κοινωνία που χαμογελά όταν βλέπει μια μεγάλη οικογένεια και δεν τη θεωρεί παράξενη αλλά πολύτιμη.
Το μεγάλο στοίχημα είναι να ξαναπιστέψουμε στο μέλλον
Η οικογένεια είναι το καταφύγιο που διώχνει τη μοναξιά και η απόκτηση πολλών παιδιών είναι η πιο αγνή πράξη αισιοδοξίας για το μέλλον. Αν οραματιζόμαστε την Ελλάδα του 2050 ως έναν τόπο γεμάτο φως και ζεστασιά, οφείλουμε να εμπνεύσουμε ξανά τους νέους ανθρώπους, να τους κάνουμε να πιστέψουν στην ομορφιά της μεγάλης οικογένειας και να τους προσφέρουμε την ασφάλεια που χρειάζονται.
Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν μπορούμε να αλλάξουμε την πορεία, αλλά αν θα αποφασίσουμε να αγκαλιάσουμε το μέλλον με τη στοργή και τη γενναιόδωρη φροντίδα μιας μητέρας.
