Υπάρχουν σπίτια όπου η ησυχία είναι συνηθισμένη και άλλα όπου αποτελεί μάλλον… ευχάριστη εξαίρεση. Φωνές, γέλια, μικρές διαφωνίες, πόρτες που ανοίγουν και κλείνουν, κάποιος που βιάζεται, κάποιος που ζητά βοήθεια, ένας μεγαλύτερος που συμβουλεύει έναν μικρότερο και ένας μικρότερος που, χωρίς να το ξέρει, θυμίζει σε όλους πόσο όμορφο είναι να ανακαλύπτεις ακόμη τον κόσμο.
Αυτή είναι η καθημερινότητα μιας μεγάλης οικογένειας. Όχι μια τέλεια οικογενειακή φωτογραφία αλλά μια ζωή γεμάτη. Γεμάτη χαρές και απαιτήσεις, κούραση και γέλιο, ευθύνη και εκπλήξεις. Μια ζωή στην οποία σχεδόν πάντοτε κάποιος σε χρειάζεται και σχεδόν ποτέ δεν είσαι πραγματικά μόνος.
Στη δική μας οικογένεια μεγαλώνουν επτά παιδιά, έξι αγόρια και ένα κορίτσι, από τριών έως δεκαεννέα ετών. Οι ηλικίες αυτές χωρούν σχεδόν ολόκληρη την παιδική και εφηβική ζωή κάτω από την ίδια στέγη: από τα πρώτα χρόνια της ανακάλυψης του κόσμου έως τα πρώτα βήματα της ενηλικίωσης. Και αυτή η συνύπαρξη είναι ένα καθημερινό σχολείο για όλους μας.
Γιατί η μεγάλη οικογένεια σε μαθαίνει πρωτίστως να κάνεις χώρο για τον άλλον. Επτά παιδιά σημαίνει επτά διαφορετικοί χαρακτήρες, διαφορετικές ανάγκες, επιθυμίες, δυνατότητες και αδυναμίες. Ο ένας πρέπει να μάθει να περιμένει τον άλλον, να μοιράζεται, να υποχωρεί, να βοηθά. Να καταλαβαίνει ότι δεν μπορεί πάντοτε να γίνεται αυτό που θέλει, τη στιγμή που το θέλει. Και, κυρίως, να αποδέχεται τον αδελφό του, όχι επειδή του μοιάζει, αλλά ακριβώς όπως είναι.
Μου έρχεται εδώ στον νου μια απλή παρατήρηση του Αγίου Παϊσίου για τις πολύτεκνες οικογένειες: «Το ένα παιδί βοηθάει το άλλο». Μέσα σε αυτή τη λιτή φράση κρύβεται μια ολόκληρη εμπειρία ζωής. Ο μεγαλύτερος σκύβει στον μικρότερο, ο μικρότερος μαθαίνει να σέβεται τον μεγαλύτερο και, σχεδόν χωρίς να το αντιλαμβάνονται, τα παιδιά ασκούνται καθημερινά στην προσφορά και την αγάπη.
Έτσι καλλιεργούνται, χωρίς μεγάλα λόγια, η υπομονή, η ευθύνη και η αλληλεγγύη. Όχι ως αφηρημένες έννοιες αλλά ως καθημερινή πράξη. Ο μεγαλύτερος κάποια στιγμή θα βοηθήσει τον μικρότερο, εκείνος που σήμερα δέχεται τη φροντίδα αύριο θα τη δώσει σε κάποιον άλλον. Και σιγά σιγά τα παιδιά καταλαβαίνουν μια αλήθεια που η εποχή μας συχνά δυσκολεύεται να διδάξει: η ζωή δεν είναι μόνο «εγώ». Είναι και «εμείς».
Φυσικά υπάρχει κούραση. Και θα ήταν λάθος να την κρύψουμε πίσω από μια ωραιοποιημένη εικόνα. Υπάρχουν αϋπνίες, αγωνίες, οικονομικές απαιτήσεις, μετακινήσεις, προγράμματα που ανατρέπονται και ημέρες στις οποίες οι δυνάμεις φαίνονται λιγότερες από τις υποχρεώσεις. Η πολυτεκνία, όμως, δεν χρειάζεται να παρουσιαστεί ως μια διαρκής ηρωική θυσία για να αναγνωρίσουμε την αξία της. Για εμάς είναι πρωτίστως μια θετική επιλογή ζωής. Μια επιλογή που κοστίζει σε άνεση και ξεκούραση, αλλά επιστρέφει έναν πλούτο που δύσκολα περιγράφεται.
Και αν κάποιος αξίζει ιδιαίτερη αναφορά σε αυτή τη διαδρομή, είναι η μητέρα.
Είναι εκείνη που συνήθως κρατά στα χέρια της αμέτρητα νήματα της οικογενειακής καθημερινότητας. Που γνωρίζει τις ανάγκες του καθενός, ξενυχτά, φροντίζει, παρηγορεί, οργανώνει, ανησυχεί και ξαναρχίζει την επόμενη ημέρα. Που μπορεί την ίδια στιγμή να έχει απέναντί της τις αγωνίες ενός παιδιού που ενηλικιώνεται και τις τόσο διαφορετικές ανάγκες ενός τρίχρονου. Η προσφορά της δεν χρειάζεται ούτε υπερβολές ούτε εξιδανίκευση. Χρειάζεται ευγνωμοσύνη, σεβασμό και ουσιαστική αναγνώριση - μέσα στην οικογένεια αλλά και από την κοινωνία.
Ως εκπαιδευτικός σε ένα μεγάλο λύκειο βρίσκομαι καθημερινά κοντά στους νέους και στις αγωνίες τους. Γνωρίζω ότι καμία κοινωνία δεν αρχίζει από τον εαυτό της και καμία δεν τελειώνει στο παρόν της. Κάθε γενιά παραλαμβάνει, δημιουργεί και παραδίδει. Και ως ιερέας βλέπω από κοντά πόσο βαθιά ανάγκη έχει ο άνθρωπος τον δεσμό, την αποδοχή, την αγάπη, το αίσθημα ότι ανήκει κάπου.
Ίσως γι’ αυτό το δημογραφικό δεν είναι τελικά μόνο ζήτημα αριθμών και οικονομικών κινήτρων. Είναι και ζήτημα νοοτροπίας και ελπίδας. Τι εικόνα δίνουμε στους νέους για την οικογένεια; Τους μιλάμε μόνο για το κόστος, τις δυσκολίες και τους περιορισμούς της ή και για τη χαρά της; Γιατί, αν παρουσιάζουμε κάθε παιδί κυρίως ως βάρος, δεν πρέπει να μας εκπλήσσει όταν η δημιουργία οικογένειας προκαλεί περισσότερο φόβο παρά προσδοκία.
Γι’ αυτό μου αρέσει, έστω και κάπως προκλητικά, η φράση «να ξανακάνουμε την πολυτεκνία “μόδα”». Όχι γιατί η οικογένεια μπορεί ποτέ να είναι μόδα -οι μόδες, άλλωστε, περνούν. Αλλά γιατί χρειάζεται να ξανακάνουμε ελκυστική την χαρά της οικογένειας. Να μπορεί ένας νέος άνθρωπος να ονειρεύεται μια ζωή γεμάτη παιδιά χωρίς να θεωρεί ότι εγκαταλείπει τα όνειρά του. Ίσως απλώς να επιλέγει ένα από τα μεγαλύτερα.
Δεν υπάρχει ένας αριθμός παιδιών που αποτελεί μέτρο ευτυχίας, ούτε η πορεία μιας οικογένειας μπορεί να γίνει κανόνας για όλες τις άλλες. Υπάρχει όμως κάτι που αξίζει να ξαναθυμηθούμε: ότι η ζωή δεν γίνεται πλουσιότερη μόνο όταν αποκτούμε περισσότερα για τον εαυτό μας. Γίνεται πλουσιότερη και όταν μαθαίνουμε να τη μοιραζόμαστε.
Και ύστερα από χρόνια, μέσα σε ένα σπίτι που άλλοτε γελά, άλλοτε διαφωνεί, άλλοτε κουράζεται αλλά συνεχίζει να γεμίζει ζωή, καταλαβαίνεις κάτι πολύ απλό: η κούραση περνά. Οι άνθρωποι που αγάπησες και μεγάλωσες μένουν. Και γι’ αυτό αξίζει ο κόπος.
